Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 1
" BIBLIOTEKA HISTOR. - LITERACKA BADANIA KRYTYCZNO - HISTORYCZNE I LITERACKIE   przez J. B. z Pobujan na Podolu.     Tom I.     Księgarnia B. Behr'a (E. Bock) Berlin 27, Pod Lipami. Poznań 21, ulica Wilhelmowska. 1870. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 2
" BIBLIOTEKA HISTORYCZNO - LITERACKA.   Tom I. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 3
" BADANIA KRYTYCZNO - HISTORYCZNE I LITERACKIE PRZEZ J. B. z POBUJAN NA PODOLU. TOM I. KSIĘGARNIA B. BEHR'A (E. BOCK) BERLIN POZNAŃ27, POD LIPAMI. 21, ULICA WILHELMOWSKA. 1870. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 4
" PRZEDMOWA. Poszukiwania i rozbiory, które przedstawiamy, poświęcone niejako wyłącznie, przedmiotom historycznym i politycznym, wyszły różnemi czasami, i na różnych miejscach. Jest-to zatem zbiór, ale, jako mniemamy, zbiór, który natchnęła i spaja, jedna myśl — zrozumienie i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 5
" Atoli uważaliśmy, nie bez zadziwienia, że pewnych, zaiste najważniejszych stron wewnętrznego życia narodu, nietylko, że nie rozwidniono, ale nawet, zamieszano. Wiele pytań, zostało bez odpowiedzi. Niechcemy przecież upoważniać domysłu, jakoby, przez nasze usiłowanie, odpowiedź..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 6
" ROSYA uważana Ze stanowiska Europy i Polski. La Revue des Deux Mondes 1. Stycznia 1850, ogłosiła pismo o Papieżu i o pytaniu rzymskiem ze stanowiska Petersburga, a data, 13 Października ma swoje znaczenie. Rosya poznała, że Europa przeciw niej oporu nie śmie stawić. Ztąd, jej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 7
" du monde politique semble aussi se déplacer" — kościół grecki zamierza zmienić oś świata religijnego, ale zamierza przeto jodynie, że oś świata politycznego także zdaje się ku innej przenosić stronie. " — Zkądże przecież wyniknęło, że l'axe du monde politique semble aussi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 8
" dziwnem usposobieniu opinii europejskiej, rosyjska dyplomacya może zamierzać wszystko, moie ogłaszać rozwiązanie się Zachodu, który, wolnoby powiedzieć, sam się poddaje jej panowaniu. Polska, czasami przypuszczała, że anarchiozną być mogła. Lecz coż jej anarchia porównana do..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 9
" pieża, jako Papieża i naczelnika polityznej społeczności, niema wyjścia. Cóżkolwiek uczyni, zaguby nie uniknie. Jest to dlań kara opatrznościowa, chatiment providentiel. — Jakaż - zbrodnia sprowadziła na Papieztwo i na katolicyzm takie okropne i takie nieuniknione opatrznościowe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 10
" znajdzie swoje zbawienie? Lecz i tej nie ma nadziei. Nasamprzód, bunt Rzymu przeciw kościołowi wschodniemu, wywołał loicznie, bunt Protestantyzmu przeciw Katolicyzmowi. Zaprzeczenie rzymskie, dało początek zaprzeczeniu niemieckiemu. Z Ja, papieztwa, powstało Ja, Lutra. Zasada buntu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 11
" Nie chcielibyśmy przerywać tych wywodów, które szkoła Heglowa uznałaby za swoje, — ale musimy. Gminowładztwo, jest to działanie, wszystkich Ja. Lecz i samowładztwo carskie nie ma odmiennej podstawy. Samowładztwo, jest to Ja człowieka, jednej osoby, Cara. Car swoje własne Ja..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 12
" i prawowiernej chrześciańskiej nauki, zachowanej przez kościół Wschodu. Temu najmocniej zaprzeczamy. Nie weźmiemy nigdy za złe ani Polsce, ani Zachodowi, że ku takiej nauce niezwyciężony wstręt miały. Rosya pozna, i wierzymy pozna niedługo, że stanęła na biegunie przeciwnym..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 13
" powrócił do Rzymu. (1) Cesarz prawowierny powrócił, aby odzyskał swoje dziedzictwo, aby jedność odnowił. Rosya nie ma żadnej trwogi, pokona złe grożące chrześciaństwu i spółeczeństwu. Nie jestże z nią Bóg-? Przez bunt Rzymu powstały kościoły Wschodu i Zachodu "dwa światy,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 14
" Duma Rosyi jest wielka i wyznać należy, większa być nie może. Jest to najdalej posunione zaprzeczenie wszystkiego, co dotąd Zachód wydał. L'O ccident s'en va. Cywilizacya popełnia samobójstwo. Ta duma ma tem więcej ważności, że są w Europie opinie potężne, udzielające tej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 15
" jest tylko zamieszanie, przeczenie prawd bożych, walka sił szatanicznych, samobójstwo cywilizacyi. Otoż zgłębienie wewnętrznego jestestwa Rosyi, wskazanie jej wyłącznych nauk i czynów podobno wykrywa, że to złe, które Rosya Polsce i Zachodowi tyle krwawo wyrzuca, istnieje w niej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 16
" Europy? Nie danoż jej najświetniejszych wynagrodzeń. Duma Rosja nie zdumiewa — zdumiewałoby raczej to, gdyby jej niemiała. (1) II. Gdyby Rosya twierdziła, że kościoł rzymski uważany jako urządzenie historyczne powierzone ludzkiemu kierunkowi, popełnił zboczenia, że miał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 17
" licy gorliwi, ale oświeceni i bezstronni, nie zaprzeczali tej prawdzie zaświadczonej czynami historycznemi. Było to nieszczęście. Nigdy kościoł rzymski, ani swemu rządowi, ani swemu duchowemu społeczeństwu, nie przyznawał bezwarunkowej świętości. nie miał tej dumy prawdziwie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 18
" cznemi wykazał, że miał boże posłannictwo, że je spełniał. Świat obecny, naukowy, polityczny, a nawet i przemysłowy, wyszedł zeń. Jest to jego dzieło, a mimo zboczeń towarzyszących ludzkim działaniom, kościoł Rzymu nie widzi żadnej potrzeby odrzucić to, co stworzył, ani to,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 19
" pewni, i sama Rosya się przekształci. Ostatni wypadek politycznej historyi zachodu. Cóżkolwiek bądź, jest tej natury, że o przyszłości świata upoważnia mieć nadzieje wzniosłe. Europa może mieć swoje burze, ale powinna oczekiwać spokojnie na rozwinienie swoich świetniej szych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 20
" Rzymowi i Zachodowie tyle gwałtownie wyrzuca ? Fatalizm, nie daje Rosji prawa panowania nad światem. Jeżeli przeto zapytamy, jakie było życie polityczne, moralne i religijne Rosyi, jakie ona ze siebie rozwinęła wielkości, jakie posługi oddała człowieczeństwu, i co to jest w niej,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 21
" dzeniu, jest pewna wielkość i pewna prawda. Europa nie zdajeż się wierzyć, ze nie ma dla niej ocalenia tylko przez moralne zwierzchnictwo Rosyi, ze Rosya jest państwem najwyżej zachowawczem, że tylko Rosya może wstrzymać rozwiązanie się zachodniej społeczności. Jest to błąd..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 22
" księciu Pruskiemu — hańbą, ja przyjmuję. Złe z góry, zstąpiło ku dołowi. Same korony dały przykład naigrawania się najświętszym prawom. Rosya 1850 oburzona przeciw rewolucyjnym zasadom, którym winna zajęcie prawie całej Polski, okazujeż skłonność zwrotu ku prawnemu i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 23
" podległość, i zatrzymały się. Lecz rządy XIX wieku, oświeciły się, wykonały postęp, i przedsięwzięły zatracenie polskiej duszy; poznały, że bez wykonania tej zbrodni, rozbiór ziemi nie miałby podstawy. Polska posiadałaby duchowe żywioły odrodzenia. Pytamy, Byłaż gdzie jaka..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 24
" przepowiednia polskich ministrów odebrała urzeczywistnienie okropne. Prawo osłabło, albo zniknęło — została sama siła. Przez zabicie Polski, trony same rozerwały urok historyczny i religijny który je otaczał. Jeżeli przeto rządy dały pierwszy fatalny' przykład, zniesienia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 25
" ma łupiestwo, gwałt i kradzież. Jest to czyn za nadto świeży, aby mógł być zaprzeczony. Sławne przeto określenie — Ia propriété, c'est Ie vol — nie mą nowości, a głównie niepowinno oburzać tych, którzy je wynaleźli i tak śmiało zastosowali. Komunizm i Socializm znalazł..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 26
" bieństwo. Rosya chce pełnić posłannictwo zachowawcze, — a ma cele i środki rewolucyjne najgwałtowniejsze i najgorsze. Chcecie zamknąć wstrząśnienia wznoszone przez lud — skończcie rewolucye zaczęte przez królów. Inaczej, zaburzeniom nie będzie końca. Nad tem niechaj Rosya..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 27
" nazwisko Rosyi, pod Jarosławem 1054, były szczęśliwe. Był to czas, kiedy żywioł słowiański przeważył, kiedy przewaga normandzka osłabła i upadła. Religijne odszczepienie jeszcze się nie rozwinęło. "Partout les chefs militaires et civils étaient élus, non par le prince, mais..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 28
" "Turgeniew, on trouve encore quelques vestiges des institutions politiąues — vestiges, aujourd'hui effacés complètement. " Rosya przedstawia dziwne zjawisko. Ma nazwanie słowiańskie a, nie ma rzeczy. Rząd rosyjski byłżeby tyle nieubłaganym przeciw Polsce, gdyby przynajmniej cokolwiek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 29
" XVIII wieku aby, niby postęp wykonać wciągnęła w siebie szumowiny i plugastwo europejskich. Bireny, Ostermany, Muaichy, Drewicze Keyserliugi Ferzeny Igelsztromy. — Byle łotr i hołysz na Moskwie znajdował pieniądze i ordery — odstąpiwszy duszy. Panowanie Tatarów zostawiło ślady..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 30
" rossijski ma dwa słowa posiłkowe, łgać i kraść. " (1) Jest to zupełnie prawdziwe określenie rosyjskiej nowszej dyplomacyi historyi. Wielkość rosyjska nie ma innej podstawy — wzrasta oszustwami i rozbojami. — Taka przecież Rosya przypisuje sobie posłannictwo zbawienia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 31
" przeciw komunizmowi zachodniemu, który sama Rosya posiada u siebie najdokładniej rozwiniony i stosowany? Car istotnym właścicielem, a mniemani posiadacze, tylko cierpianymi dzierżawcami. Czyli komunizm kiedy zwycięży, niewierny, — ale jeżeliby zwyciężył, Rossija ku tej przemianie ma..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 32
" ści. (1) Co do zbrodni stanu naprzykład, komisya mianowana przez Cara poszukuje, przedstawia, a sam Car sądzi — potępia, albo uwalnia. "Najjaśniejszy Panie, mówił jeden Poseł Pawłowi Carowi, ii y a tant des Grands chez vous. " — "Sąchez Monsieur, odpowiedział Car, qu'il n'y a chez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 33
" Rosya składa inny świat — prawda — świat nie ludzki, nie chrześciański — nie barbarzyński nawet. Rosya pod każdym względem, jest dziwnem zjawiskiem, którego historya dotąd nieznała i którego nie powtórzy. La llewie des Deua: Mondes twierdzi — il est certain, que la societe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 34
" ans mówi Turgeniew — trois provinces ont été ravagés par les incendies, — des assassinats y ont été commis — l'autorité y a décimé des populations, et le reste de l'Empire n'en savait absolument rien, sinon, qu'il y a eu des incendies, des assassinats et une répression..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 35
" aucune loi. " Najogólniejszem znamieniem Rosyi, jej wszystkich wewnętrznych urządzeń, jest zaprzeczenie prawa. Nic w niej jeszcze nie ma określenia, porządku i pewności. Wola cara, włada wszystkiem. Jest to zatem Ja człowiecze wzniesione do najstraszniejsze), do nieograniczonej potęgi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 36
" historyczna konieczność. Przyszłość Europy, Słowian i Polski, nie należy do Rosyi. Aby założyć moralny porządek, aby stworzyć jakie dobro u samej siebie, albo u innych, — Rosya ku temu nie ma żadnej mocy. Nie ma ona wyobrażeń potrzebnych na spełnienie posłannictwa, które..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 37
" lite słowiańskie, dopóki Polska zajmowała ziemie dzisiejszej Rosyi południowej i zachodniej, przed założeniem samowładztwa, kościół rosyjski był niepodległy, a chociaż obłąkiwany i odrywany wpływem Grecyi, zachował katolickie podanie, nie miał wstrętu ani ku Papizmowi, ani ku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 38
" Jest to konieczne dla zrozumienia jej, dla usprawiedliwienia jej. Rosya wyrzuca Europie rozbicie religijnej jedności. Ma to być kara za bunt. Lecz kościół rosyjski jestże jeden prawowierny, niemiałże i niemaż herezyi? Jej kościół wydał ze siebie najpotworniejsze herezye —..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 39
" nieskończone herezye, (1) jestże kościołem wyłącznie chrześciańskim, prawowiernym — mającym odnowić i zbawić zachodnie chrześciaństwo? Jesteśmy umiarkowani i sprawiedliwi. Kościół Rosyi czuje swoję poniżenie i znikczemnienie. Sam przez siebie niemyśli zachodowi udzielać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 40
" III Rozbiór Polski na korzyść samowładztwa i barbarzyństwa, wywrócił moralny i prawny porządek Europy. — Materyalna równowaga jej państw zniknęła. Rewolucya fracuzka XVIII, wieku, w tem, co miała wielkiego, była jedynie oddziaływaniem, przeciw temu fatalnemu czynowi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 41
" Polsce, nie ustępował terroryzmowi demokratycznemu i tylko ta między temi terroryzmami zachodziła różnica, że terroryzm francuzki miał swoje powody, a rosyjski i niemiecki żadnych. Polsce zapowiadającej dziedziczny monarchizm, zarzucono jakóbinizm. Nic nie zaszło nad brzegami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 42
" znikczemniona, nie przewidująca europejska dyplomacija. Ta myśl była prawdziwym, a może jedynym powodem wojny 1812. Do jéj spełnienia, Napoleon przywiązywał słusznie, niezmierzone znaczenie. Bez Polski, bezpieczeństwo Francyi i urządzenie Europy, uważał za niepodobne. To, co zaszło..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 43
" "Polska prawdziwy klucz całej budowy" Europy. — Jest to najgłębsza prawda stwierdzona wszystkiemi późniejszemi zdarzeniami. Europa na zjeździe Wiednia 1815 miała pojęcie swoich błędów. Książe Talleyrand wymówił pamiętne słowa: — "pytanie "polskie jest najpierwszem,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 44
" Polska wierna określeniu jej przeznaczenia przez cesarza Napoleona, uważa siebie — za klucz całej europejskiej budowy, i życzyłaby, aby ją uważano ze stanowiska téj wiary. Francya 1848 miała chwilowo wielkie natchnienie. Ogłosiła konieczność utworzenia Polski wolnej i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 45
" dążenie — mord — Polski. Nadaremnie — z takiéj zbrodni, z takiego gwałtu, błogosławieństwo nie wyjdzie. — Rosya sama sobie przyrządza zatracenie. Są słowa, są czyny dowodzące, że Car Alexander miał zamiar odbudowania Polski, a przez jéj pośrednictwo , przeobrażenia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 46
" dałoby skutek nieprzewidywany — Rosya byłaby przyjęła polskie podobieństwo — konieczność historyczna, któréj przecież nic nieodwróci, przeciw której rząd rosyjski po 1830, nadaremnie walczy. Car Alexander nie nazywał Rosyi narodem wybranym przez Opatrzność, na kierowanie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 47
" siła i przeniesie ku wschodowi, ku najdalszej północy. Rosyja nic nie ma, coby albo Polsce, albo Zachodowi mogła udzielić. Sa to złudzenia, jest to duma szatańska, jest to walka odszczepienia i samowładztwa, przeciw katolicyzmowi i wolności, o której zakończeniu nieprzypuszczamy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 48
" długim oporze, po ośmiowiecznem obłąkaniu, po spełnieniu morderstwa na Polsce katolickiej i słowiańskiej, po zadaniu samej sobie cierpień niewysłowionych, miała wejść do europejskiej jedności. Okropna śmierć 1825, przerwała zamiary najzbawienniejsze dla samej Rosyi.(1) Byłożby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 49
" Polska wykonać chciała.(1) Jestże loicznem, możeź wydać skutki zbawienne działanie przeciw wpływowi polskiej i europejskiej cywilizacyi? Rosya potrafiż zmienić warunki swojej własnej i polskiej historyi? Nie! Rosya się myli. Tych zamiarów Rosyi, tych manifestów ogłaszających..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 50
" Pan Gołowin chociaż Rosjanin, 1847 powiedział: "Polska, jest to Opatrzność ludów;" Polska, nie chce mieć téj dumy — nie przyznaje sobie téj wielkości. Polska nie ma złorzeczeń przeciw Zachodowi, jest z nim duchowo związana. Lecz Polska jest niezawodnie Opatrznością dla Słowian,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 51
" Zamiast tej dumy panowania nad światem, ogłaszasnia siebie państwem jedynie zachowawczem i chrześciańskiem; zamiast tej klątwy rzuconej na zachód, Rosya uczyniłaby lepiej, gdyby od samej siebie rozpoczęła odrodzenie i naprawienie, których tyle potrzebuje. Polska chociaż krwawo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 52
" uczucie zgrozy i politowania razem. Rosya nie zmieni warunków swojej własnej, polskiej i europejskiej historyi. Świat europejski rozwinie się i pokona barbarzyństwo ostatnie. Są dwa warunki wprowadzenia Rosyi, do słowiańskiej i europejskiej jedności. Nasamprzód, Rosya powinna..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 53
" posiadłości? Czy Polska rozkazuje na Moskwie? Czy Polska wytępia rosyjskie wyznanie, rosyjski język, wszystkie żywioły rosyjskiej narodowości? Polska raczej miałaby prawo dać Rosyi ułaskawienie — ale nie ma tej dumy. Polska chętnie udzieli przebaczenie, zapomni, otworzy łono swojej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 54
" Rosya taka jaka jest tej chwili — pozostać nie może. Musi być porwana ruchem świata, albo ruch świata zniweczyć — nie Panslawizm założyć, ale pokonać, rozwiązać, na swój wizerunek urządzić europejskie człowieczeństwo. Na to ostatnie przedsięwzięcie, Rosyi zabraknie odwagi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 55
" spodziewańszy, proroczy okrzyk — Do Polski! do Polski! Newa cofnęła się i sumienie carskiej rodziny znowu się zamknęło! Teraz 1850 wylew duchowy posuwa się ku Rosyi — nurtuje w niej samej. Nie przez uczucie dumy, ale przez najmocniejsze historyczne i religijne przekonanie — mówimy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 56
" ROSYA XVII WIEKU.   Episode de l'Histoire de Russie (Les Faux Demetrius) par Prosper Merimée. — Paris 1853 — 1 Vol.   Z tych źródeł, które Prosper Merimée, pisarz wielkiej wartości, przy końcu swego pisma wymienił, zapewne dowód, że je czytał, obudziło..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 57
" usposobień, innych natchnień, aniżeli powieścio-pisarskie, które p. Merimée do bardzo wysokiego stopnia posiada. Ogólny widok pisma nasuwa inne spostrzeżenie a raczej, nasuwa się ono samo, uderza za mocno. P. Merimée uważając obecny stan Polski i Rosyi, upadek pierwszej, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 58
" Była to rzeczywiście epoka, co do trwania, prawie żadna, ale jakże ogromna, przez myśli, przez zamiary, które objawiła, które początkowała! Pana Merimée nasuwały się niejako gwałtem czyny, z których mógł wyczytać znaczenie wypadków. Nadaremnie. Nie miał daru, usposobienia, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 59
" był Dymitr i Dymitr zniknął. (1) Dla Fedora, Borys nie był zakrytym, tajemniczym, niewytłómaczonym. Fedor doskonale wiedział, czyja ręka wykonała, wy- ------------ (1) Działaczem zbrodni, kto z niej korzystał. P. Merimée, zdawałoby się, zrobił sobie postanowienie niewidzieć..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 60
" konać zamierzała mord w Ugliczu. Umierając mówił Borysowi: "kiedy się dotkniesz korony, poznasz jej "przyjemności. " Sprawca zbrodni dobitniej a okropniej nie mógł być wskazany. Lecz pobożny, łagodny Fedor, milczał do ostatniej chwili, chciał umrzeć na tronie, a drugim mordem nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 61
" czyż nie schronił się do klasztoru, czyż nie chciał się poświęcić pobożnym rozmyślaniom i uczynkom? Ale wrócił. Cała Moskwa płakała, błagała, zaklinała. A! nie znamy zbrodni, nie znamy najohydniejszych moralnych obłąkań, któreby miały moc większą wstrząśnienia nami,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 62
" jako ofiara na tron wstępował; kłamstwo w tych, którzy niby przez uniżenie, przez poświęcenie się na tron zapraszali. Taka była Rosya na pozątku XVII. wieku. I taka Rosya przedstawia panu Merimée wszystkie żywioły dzisiejszej wielkości! Borys doskonale wiedział, że kłamał i że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 63
" cem, lutrem albo katolikiem; mówili, kraj prawowierny, święta Rosya. Wedle nich, tylko na tej błogosławionej, wybranej ziemi, można było uzyskać zbawienie. Poza granicami tej ziemi, wszelkie zetknięcie się z obcym, uważano, jako splamienie się, jako niecystość. " (s. 46, 47. )..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 64
" słusznie uważa: Moskwa po XVII wieku zwiększyła się, ale jej zwiększenie się prosto mechaniczne i materyalne, nie mówi bynajmniej, że się zwiększyła jej wewnętrzna, jej duchowa wartość. Wstąpienie na tron nie zmieniło wewnętrznych usposobień Borysa. Nowy car, możni i lud,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 65
" Kniaż Wiśniowiecki wzruszony opowiadaniem, okolicznościami stwierdziającemi prawdziwość opowiadania, widokiem bogatego krzyża na chrzcie otrzymanego, uznaje także Dymitra. To nic, twierdzi p. Merimée, kniaź Wiśniowiecki "oszalał" a krzyż Dymitr gdzieś ukradł. Zygmunt trzeci, król..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 66
" Na co więcej przekonania, że to był oszust, najwidoczniejsza sztuczka jezuicka. Najmocniej uderzające podobieństwa, dowodzące, że Dymitr nie był somozwańcem, p. Merimée odrzuca. Króla Polski, Polaków, najpierwsze osoby, za najpodlejszych spólników oszustwa śmiało i prawdziwie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 67
" przyszłej małżonce, darem miasta Nowogród i Psków a królowi Polskiemu i Mniszchowi ustępował na własność ziemię Smoleńską i Siewierską. My chcemy odmiennie uważać znaczenie tych darowizn, tych ustąpień. Psków i Nowogród hołdowały Litwie, Smoleńsk i Siewierz były jej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 68
" potępiania Polski, tego uszanowania dla wielkości Moskwy, tego urągania nieszczęściom Polski, nie zrozumiemy. Jest to zjawisko przerażające! Znaczna część Europy przez pośrednictwo swych najświatlejszych umysłów, wyrzeka się swojej przeszłości, swoich zasad, popełnia duchowe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 69
" chów i kilka innych miast same się poddały. Na każdem obozowaniu Dymitr odbierał powinszowania, a lud prowadził doń urzędników Borysa obłożonych kajdanami; żołnierze po większej części gnani kijami, okazywali najwyższy wstręt walczenia przeciw człowiekowi, który wedle nich,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 70
" trzności macierzyńskich wyrwać się mogła. Ach! należało mnie pytać kiedy żył. Przeciw tym świadectwom, tym najwyższym podobieństwom, przeciw temu jednomyślnemu uznaniu Moskwy, cóż stawia p. Merimée? Słowa znane, oszustwo, komedya, farsa. Polacy i Moskale kłamali. Jestże..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 71
" kojny, surowy, ostrożny Łubieński daje o nim wyobrażenie nierównie podnioślejsze: "posiadał umysł wyrównywający wielkości, do której zmierzał. " To nie jest wizerunek pijanicy, oszusta. Jakimże Dymitra sam Karamzin uznawać musi, albowiem przez najdziwniejsze obłąkanie, u..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 72
" Dymitr przyniósł wznowienia, konieczne i zbawienne dla Moskwy, których nawet ona sama wzywała. Dymitr chciał innej Moskwy, nie waregskiej, nie tatarskiej, (1) ale Moskwy przeobrażonej, ulepszonej, odrodzonej duchem polskim, wpływem europejskim. Takiemu przeobrażeniu, takiemu odrodzeniu,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 73
" jej prawa, jej urządzenia, jej oświecenie. Dymitr odnowił obyczaj carów, dla których pamięci lud miał szacunek i życzliwość. W środy i niedziele zasiadał przed swoim dworem i przyjmował wszystkie prośby. Jeżeli musiał odmawiał tak łagodnie, że miano dlań wdzięczność za..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 74
" należałoby dodać, że Dymitr umiał zdobyć serce pięknej Maryny. Czemże Moskwa obrażona być mogła? Niczem poważnem, odpowiada p. Merimée, a nawet i Karamzin. "Dymitr czynił wszystko, aby pochlebić dumie swoich poddanych, nie ma powątpienia, że szczerze chciał dla kraju..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 75
" skiewskiej dumy; okazywała uprzejmość wszystkim, nawet mieszczankom; lecz Maryna miała własną, dumę — była z Polski i przyrzekła nie wyrzekać się swej narodowości. Dymitr nie miał żadnej srogości; nie karał, nie mordował, stronnikom Borysa przebaczał, wynosił ich, zdejmował..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 76
" tanie Polski, które śmiało nazywamy pytaniem całej przyszłości. Zarzuty przeto czynione Dymitrowi, jakoby miał upoważnić rozbiór Rosyi, jakoby Moskali chciał przemienić na papistów, są prostemi zmyśleniami, potwarzami. Za takie miał je p. Merimée, a nawet sam Karamzin. Jakie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 77
" siebie i swój naród, za jedynie chrześciański, za wyłącznie prawowierny uważało. "Rozpusta, chciwość, lichwiarstwo, nieczułość na cierpienia bliźnich, zarażały najpierwszą szlachtę i samo duchowieństwo; mnisi łotrowali powszechnem naówczas zwyczajem, każdy klasztór był..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 78
" Tłómaczymy, usprawiedliwiamy nasze twierdzenie, nasze pojmowanie rzeczy, którega dostrzedz nie śmieli ani Karamzin, ani Niemcewicz, ani p. Merimée. Karamzin zawsze dumnie i okazale o Moskwie przemawia. P. Merimée, na początku XVII wieku, odkrył przyczyny dzisiejszej wielkości Rosyi...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 79
" najsubtelniejszej i mordu, Karamzin nazywa: "dziełem natchnienia, które uniosło obojętnych i fałszywych nawet. " Teraz przejdźmy samo panowanie, same czyny. Borys i Han tatarski zawarli układ. Borys zaprzysięga, dotyka się ewanielii i mówi Tatarowi, on sam także potomek Tatarów: "o..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 80
" pełnione towarami, nigdzie żebraków, a o wiorstę dalej, groby sterczące ofiarami głodu i powietrza. Taka sama komedya odegraną r. 1591. przed poselstwem austryackiem. Z najodleglejszych stron spędzano ludzi suto ubranych, aby pokazać, że Moskwy ludność bogata. Kiedy Dymitr stanął..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 81
" znalazła się zbrodnia, najniezręczniej ukuta. "Lecz sędziowie nie śmieli wątpić o istnieniu zbrodni tyle niedorzecznie wymyślonej. Uwielbiali miłosierdzie cara, który oskarżonych tylko na więzienie skazać polecił. " Jakie mieszkanie skazanych? Jama pod ziemią! Jakie pożywienie?..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 82
" swojej mogli mieć ci bojarowie, których ćwiczono batogami, między którymi znajdowałeś podpalaczów i rabusiów świętokradzkich. Prawie wierzyć nie można opowiadaniu Karamzina. Podczas koronacyi Maryny, na rozkaz Dymitra, Bazyli Szujski jemu i jej pod nogi wstawiał stoleczki. A..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 83
" ższość, i pod każdym względem Moskwa była niższa. Polska Moskwie wiele udzielić chciała, bez gwałtu, bez zdrady. Moskwie należało przyjąć nasze zbliżenie się. Obłąkanym był Karamzin, kiedy opisawszy mord Dymitra, a wyniesienie mordercy na tron, pokrzykuje radośnie: "tryumf..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 84
" mamy zupełnie odwrotne pojwowanie i mniej więcej takie same, jakie miał stary wieśniak moskiewski, widz tych wielkich zdarzeń. Zapytany coby sądziło Dymitrze, przeżegnał się i rzekł: "Moskwianie przysięgli jemu wierność i zdradzili, nie pochwalam ich. Zabity był człowiek rozumny..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 85
" używaczami, dzierżawcami, ale nie właścicielami, co przecież nie upoważnia mniemać, jakoby ziemia używana, dzierzona przez włościanina, miała innego właściciela, człowieka, pana, dziedzica. Prawo własności gruntów miała tylko gmina. Iwan Groźny szanował wolność włościan...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 86
" dział ciągle wzniesiony sztandar swojej swobody, zniesionej przez prawo, ale jeszcze żyjącej, nie rozpaczał, czekał zemsty. Karamzin najtrafniej uważa, że Dymitr do Moskwy wstępował przez Siewierz, przez kraj napełniony samymi niechętnymi, i gdzie bunt Chłopka ciągle tlał i za..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 87
" wyprawach, do ustąpień zaledwie przymusił i ku upadkowi wyraźnemu nachylił Chęć zrzucenia Borysa opanowała umysły, mówi Karamzin, ale powodów tej chęci nie widzi, albo widzieć nie chce. Ta ogromna, ta jednomyślna nienawiść włościan i sług wolnych, wystarczały na obalenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 88
" zdradziecko berło uchwycił. "Znaczna część bojarów "zamierzała wprowadzić rząd podobny polskiemu" mówi sam p. Merimée. Jestże prawda, że katolicyzm tyle przerażał Moskali, że miano tyle czci i tyle przywiązania do owej prawosławnej wiary ? Sam Karamzin wyznaje, że mnich a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 89
" Istotnie zdobycz była spokojna, chociaż na pozor miała ku złamaniu zatrważające przeszkody. Borys zgromadził ogromne wojsko, 180, 000 ludzi i 73 dział. Dwie bitwy nad Desną i pod Dobrzyniem, raczej były przeciw Dymitrowi, niżeli za nim. Dymitr dosyć nędzne niedobitki wyprowadził z..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 90
" Polakom, których nawet nie widziała, poddawała się Moskwa! Takie bajki Karamzin wprowadził do historyi rosyjskiego państwa. Z takich bajek p. Merimée ulepił w znacznej części swoją powieść, na takich bajkach uczona i polityczna Europa opiera swój sąd o Polsce i o Rosyi. Cóż z..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 91
" Dymitr, jakież miał powołanie wskazane przywiedzionemi przez nas czynami a wyznanemi przez samego Karamzina ? Oto, możnych bojarów wznieść do politycznej godności, zachować mieszczaństwu dawne swobody, przekształcić upodlone duchowieństwo, ale najgłówniej, wywrócić niewolnictwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 92
" ższy nad nie. Spaniałością chciał rozbroić, ująć, uśpić, ułudzić szaleństwo i barbarzyństwo Moskali, prawdziwie heroiczny, poetyczny młodzieniec. Nosił w swojem łonie serce ożywione, wskrzeszone tchnieniem Polski, i wierzył, że u Moskali znajdzie, wzbudzi serce. Lud wiejski..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 93
" a wieczorem najgłębsza cisza, ponurość, żal i jesteśmy pewni złorzeczenie samemu sobie. Pomógł zamordowaniu swego oswobodziciela, widział wstępującego na tron Bazyla Szujskiego mordercę, najczarniejszego niewdzięcznika. Lud Moskwy, niejako nie chciał wierzyć temu co dokonał,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 94
" nem Dymitra był uznawany. Groźby moskiewskie Iwana ze Szwecyi oddaliły. Książę holsztyński, zdradzieckim sposobem, Iwana moskiewskiemu carowi sprzedał za 300, 000 talarów. Iwana nakoniec przywieziono do Moskwy, usta zakneblowano i po najszataniczniejszych obelgach, bez sądu, bez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 95
" powodzemami fałszywego Dymitra, przyrzekł królowi Polskiemu zrzec się korony na imię księcia Polskiego byle tylko wyswobodził Rosyą zpod mocy rozbójnika. Żółkiewski twierdzi, że takież same ofiary czyniono Władysławowi nawet przed zamordowaniem Dymitra, że je ponowili posłom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 96
" ściwie, coż sama Moskwa podała ? Mir wieczny, przyjaźń, żadnych wojen, spólne przyjacioły i nieprzyjacioły; przymierze zatem, braterstwo, zbliżenie się wzajemnie szlachetne, zbliżenie się, które stopniowo, przez działanie wyobrażen, przez wpływ cichy, łagodny, prosto moralny,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 97
" najwznioślejsze wyznanie mordu z jednej strony, a z drugiej, również najwznioślejsze przebaczenie mordu. Aleksander car moskiewski chciał tego samego, co Dymitr, co Żołkiewski, co Polska, naówczas, teraz i zawsze. Czy powiedział Karamzin, czy napisze p. Merimée, że Aleksander był..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 98
" LES LIMITES DE LA FRANCE.   Par A. Le Masson, deuxieme édition. — Paris. 1863. I.   Odnowienie cesarstwa we Francyi, przez głosowanie powszechne i jednomyślniejsze aniżeli kiedykolwiek być mogło, zawsze należy uważać za czyn największej europejskiej ważności,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 99
" istnieć przestało, co koniecznie trzeba było czem innem zastąpić. Chociaż bardzo surowo, ale słusznie twierdzi Emil Girardin: "każdy rząd niezdolny, jest rządem występnym." Rząd, który nie spełnia swego posłannictwa, który nie zaspakaja wewnętrznych i zewnętrznych potrzeb,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 100
" wanie, czy opuszczenie tych słów? Wprowadzenie Polski do francuzkiej dyplomacyi, do francuzkich wojen mogących wyniknąć, czy uznanie, że Francya dzisiejsza pytaniem polskiem zajmować się nie powinna. Poszukiwanie, nawet bez względu na wypadek przeczący, albo twierdzący, zawsze wysokie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 101
" spojone być powinno. Ztąd loiczność, konieczność, i niejako zbawienność ograniczenia wolności, której rozszerzenie i oswobodzenie sam cesarz zapowiedział. Śmiałość i szczerość razem; środek przykry, ale jako przejście, podobno nie unikniony. (1) Przedstawiamy naczelne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 102
" cież pan Le Masson, nie ukrywa swoich skłonności ku rodzinie wygnanej r. 1830. Jaki widok przedstawia Francya? Nie bardzo uroczny. "Przy schyłku XVIII, wieku poddana wszystkim rodzajom doświadczeń politycznych i społecznych, Francya, posuwa się naprzód i znowu się cofa, dziś na prawo,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 103
" Jakaż ma być myśl cesarstwa, zasada jego bytu, jego stosunku do Europy? "Napoleon I. wziął rząd Francyi z jej granicami, a zostawił ją bez nich; pod -------------------------- stanowić. Wewnętrzna polityka Francuzów do nich samych należy i my nie mamy prawa mięszać się do niej...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 104
" nim, miała ona najświetniejsze powodzenia, ale także i najdotkliwsze wytrzymała klęski. Cesarstwo zaniosłszy daleko oręż i wielkość Francyi, napełniwszy cały świat okazałym a niezmiernym hałasem, zakończyło się dwoma najazdami, które dały przewagę naszym przeciwnikom, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 105
" nym najniezmierniej. Napoleon wielki chciał znieść osłabienie Francyi, mogące sprowadzić jej śmierć każdej chwili — a osłabienie nie on założył. Cesarz bronił Francyi przeciw Europie. Wojny i powiększenia rzeczy-pospolitej Le Masson właściwie zrozumiał: "kiedy sprzymierzeni..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 106
" do Francyi nawet ujścia Elby, Napoleon, mało co występował z prawdy jeograficznej i te przyłączenia były naturalniejsze, aniżeli Piemontu" (1) s. 146, a zatem wojny cesarstwa, nie były hałasem; powiększenia, nie były skutkiem dumy, zamiar oswobodzenia Polski nie był olbrzymim na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 107
" cenia następstw coraz okropniej czuć się, dających, czasami pojmuje i p. Le Masson. "Taka była moc Napoleona, że nie posuwając swej dumy za daleko ku północy, udzielając Rosyi nieco wolności ku wschodowi, mimo błędów względem Hiszpanii i Włoch, byłby był wziął te kraje pod..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 108
" może, attaque impossible. Skoro impossible, na cóż opór, na co wyszukiwanie niepodobnej obrony? Lepiej dobrowolnie uznać zwierzchnictwo rosyjskie! Ach! do takich następstw prowadzi owo zdanie: Sprawa polska zgubiona, Polski poruszać nie trzeba. Lecz jeżeli sprawa Polski zgubiona, jeżeli..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 109
" Francya dosyć mocno posuniona ku stronom południowym, nie czująca parcia ani od Włoch, ani Hiszpanii, ku stronom północno-wschodnim, nie ma prawdziwej granicy, ma niezmierny otwór, którym bardzo daleko może się wysuwać, ale, którym także siła nieprzyjazna, parcie państw..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 110
" cięztwu cesarza Francuzów, ale także niezawodnie, a może i najwięcej pojęciom politycznym i umysłowym, które za Renem bardzo głęboko wkorzeniła. Czemu atoli niebezpieczeństwo grożące francuzkiej ziemi i narodowości jest raczej zasłonione, odroczone, aniżeli zniweczone. Oto,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 111
" przeciw Francyi osłabionej materyalnie, znieważonej dyplomatycznie i moralnie. P. Le Masson nie mógł niewspomnieć o rozbiorze Polski, ale wspomina najdziwniej, prawie obojętnie, ani się nawet domyśla, że rozbior był najszkodliwszem dla Francyi zdarzeniem. Polska musiała wydać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 112
" Dobitne ale czcze wyrażenia! (1) Czemu? Niestety! czyliż p. Le Masson nie mówi, ze Rosyi siła południa nigdy nie pokona, że zapewne z tej przyczyny, dla Francyi najwłaściwsze, najużyteczniejsze przymierze rosyjskie. Powtarzamy: podobnie rozumować jest to zupełnie to samo, co oddawać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 113
" 125. — Po XVII. wieku, wyjąwszy okres śmiałości republikańskiej i dumy cesarskiej, Francya utraca wpływ i znaczenie; zawodzi swoje historyczne powołanie, pozwalając Anglii wziąść zwierzchnictwo nad morzami. Rosyi zwierchnictwo nad Europą, a Zjednoczonym Stanom nad Ameryką. " s...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 114
" całe Włochy; że Prusy zostały państwem niejako pierwszej wielkości, — lecz przyczyny tych przemian nie wymienia, nie tłómaczy. Początkiem ugruntowania tych zmian najfatalniejszych dla Francyi, był rozbior Polski. Z upadku Polski rozwniął się loicznie upadek Francyi i dwa niejako..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 115
" że Rosya raniej czy późniéj, śród tych albo innych okoliczności, sposoby gwałtownemi, albo spokojnem!, da najzupełniejsze urzeczywistnienie swoim zapowiedzeniom: Zachód przemija, katolicyzm przemija. A jakżeby tych śmiałych zamiarów mieć nie miała, dla czegóżby je starała się..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 116
" "Przy jakichkolwiek zmianach wewnętrznych stosunków i ducha rządu, są rzeczy polityki ogólnéj, wynikające z podań, nieuległe żadnej przemianie, a które narzucone chwilowemi koniecznościami, wracają ku swemu naturalnemu biegowi. Do takich rzeczy należą, naprzykład, pytania granic,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 117
" nawiści i dumy, za Renem, nagle zlał się w jedno i i zacął spadać ku Francyi gwałtownie niewstrzymanie. Rzeczpospolita broniła ziemi i narodowości francuskiej broniła nawet zbrodniami. Napoleon wielki bronił jej bohaterstwem, jeniuszem. Prawdziwa odpowiedzialność wszystkich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 118
" głości. Wiele i najważniejszych trudności wewnętrznych wynika dla niej ztąd głównie i jedynie, że jej zewnętrzne położenie nie ma dostatecznej pewności. Rewolucya zewnętrzna założona r. 1772 podnieca, przedłuża wewnętrzne rewolucye Francyi. Jest to dla niej prawie nieprzerwana..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 119
" i odwagi, czyli nie zmieni czynu, którego nigdy cierpieć nie była powinna, a za który, ponosi zasłużone ukaranie. Cesarz Francuski Napoleon pierwszy, nie bez najgłębszych powodów, nazwał Polskę wykończeniem i zamknieniem całej europejskiej budowy. Było to widzenie i proroctwo...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 120
" powiedzieć, odroczonej niepodległości. Polska u samej siebie, w swoich wewnętrznych stosunkach, miała najściślej polską pozostać. Polacy, jako Polacy rządzeni być mieli. Było to zaprzeczenie rozbioru, złagodzenie, naprawienie największej politycznej zbrodni, takie jakie r. 1815..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 121
" nagrodzić złe, które ich rząd na Francyą sprowadził. Śród wydarzeń tyle przyjaznych nie śmieli "wmieszać się do "wojny włoskiej przeciw Austryi i łatwo uzyskać posiadanie Sabaudyi. Mniej więcej, naśladowali Ludwika Filipa, który niechciał przyjąć Belgii. W latach 1830 i 184...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 122
" czenia i następstw rozbioru Polski, wypisanych ogromnemi czynami. Lecz to zbłądzenie stało się dłań koniecznem, skoro powiedział sobie, że upadek Polski był nieuchronny, skoro nawet nie pojmuje odnowienia Polski, ogłasza niezwyciężoność Rosyi, a cesarza Francuzów uznaje dumnym i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 123
" po r. 1772 czyniła, lub któreby wykonać chciała. Powtarzamy, Francya szukała bezpieczeństwa i zrównoważenia, a powiedzmy Francya popełniłaby grzech względem samej siebie, gdyby przywrócenia tej równowagi, na wszelki sposób, zdobyć nie chciała. Jest to dla niej warunek życia...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 124
" żenie Francyi jedynie pod względem zewnętrznym, co do jej stosunku do Europy, do Polski; chociaż wyznajemy i rozumiemy, że między wewnętrznym a --------------------------- Francya nie da oswobodzenia Polsce, chociaż Polska była i być nie przestała warunkiem wpływu i niepodległości..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 125
" zewnętrznym stanem Francyi zachodzi związek loiczny, nieuniknionej zależności. Jeżeli jeden cierpi, i drugi cierpieć musi. To co zewnętrznie poniża i osłabia Francya, co jej wyznacza miejsce drugie, podrzędne; to samo roznieca wewnątrz jej niepokoje i jej burzące rewolucye. Rzecz to..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 126
" być sprawiedliwym dla monarchii lipcowej, moźna mieć pobłażliwość dla rzeczypospolitej r. 1848; tych. przekonań nie potępiamy bezwarunkowo, ale przedewszystkiem. Francya, jej zbawienie, jej wielkość. Te wszystkie władze upadły dla tego najgłówniej, że Francyi na miejsce, które..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 127
""

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 128
" dumy, która to, co dotąd się stało, uważa jedynie za początek dalszych niezmiernych przeznaczeń. Zdawałoby się, że p. Le Masson całych i wszystkich potrzeb Francyi nie widzi, że je mocno zmniejsza. Jeżeli cesarstwu przyznaje obowiązek i konieczność powiększenia Francyi, ani..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 129
" "wszystkie państwa. " 148. To jest, Francya w tem położeniu, jakie jej zrobiły układy 1815, następstwo fatalne 1772, nie ma siły ani na wystąpienie przeciw Europie, ani na odparcie jej związku. Wojny, zaczepna i odporna są równie dla niej trudne, niebezpieczne. Czem Francya dotąd..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 130
" nie rozumie jakiemi by sposobami Francya z niej wyjść mogła. "To, co możebnem było za Napoleona, dziś jest "snem. Trzeba się zwrócić ku polityce skromniejszej, ale jedynie podobnej, Burbonów i Choiseul'a. (1) Jej konieczność coraz mocniej czuć się daje; jest nawet warunkiem bytu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 131
" "swoje widoki i szukać silniejszego dla siebie oparcia. " str. 159, 160. To znaczy, że Francya wewnątrz samej siebie nie ma oparcia. Zbłądziłaby, łudziłaby się, gdyby chciała uskutecznić zjednoczenie, i przymierze całej romańskiej rodziny, albowiem rodzina romańska wszędzie upada...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 132
" trzebę, pokazać, że chce być niepodległą i wielką, odpowiedzieć groźbom, lekceważeniom, albo nawet zmowom. Wedle tych wyobrażeń, mniej więcej, p. Le Masson uważa cesarza Francyi, ale uważa dosyć dziwnie. Nie jest przeciw niemu, ale także nie jest za nim. Najchętniej by się..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 133
" prószył je szczęśliwie, a jeżeli nie ocalił, przynajmniej podmocnił społeczeństwo wyruszone ze swoich podstaw. Ludwik Napoleon ma wielkie przymioty człowieka stanu i władzcy: wola nie do złamania, pewność ruchu, moc postanowienia, serce odważne, umysł wyniosły, śmiały,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 134
" pod rządem Austryi i Rosyi wolności jakich używa obecnie Francya, powitaliby i przyjęli jako oswobodzenie. Jest to najlepsza odpowiedź na owe niepolityczne uniesienia przeciw cesarzowi Francyi, wynurzone przez dosyć wielu Polaków kraju i emigracja. Macie gniew dla tej Francyi cierpiącej,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 135
" niecznie nie jesteśmy za pokojem, ale utrzymujemy że jednym czyli drugim sposobem stan europejski zmieniony być musi — pod względem wyobrażeń i pod względem granic — a działaczem, początkiem, rozumowym powodem zmiany, będzie cesarstwo, które inaczej byłoby czynem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 136
" zumowanie zakończone jest najdziwniej, albowiem zdaje się p. Le Masson, że równowaga europejska dopiero zburzona być może. Z tego błędu nie może się on oswobodzić. Jakaż jest rzeczywistość? Po 1772, po 1815 europejska równowaga, co do Francyi nie istnieje. Czegóż trzeba aby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 137
" kich ludności. Wzięliście sami ogromne posiadłości, nie macie przeto prawa odmawiać Francyi takichże samych powiększeń. Co wam dozwolonem, dla czegóżby Francyi zabronionem być miało ? Pokażcie umiarkowanie, a naówczas nabędziecie prawa wymagać po Francyi umiarkowania. Odstąpcie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 138
" koniecznie użyć musi, jeżeliby chciała uzyskać naturalne granice. Lecz jeżeli uważamy, że sam p. Le Masson związek z Włochami i Hiszpanią uznaje za bardzo niepewny i mało użyteczny; że Hollandya bardzo łatwo przez monarchie północne pociągnioną być może; że Szwecyi i Danii..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 139
" przywrócenie zasady prawa wywróconego tym czynem: jest tej chwili i być nie przestanie jedynem europejskiem pytaniem, ważniejszem i wyższem nad wszystkie inne. Dla tej, a nie innej przyczyny, cesarz Napoleon I. chciał wykonać odbudowanie całej Polski, a później wymówił..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 140
" umiała. Dla tej przyczyny, pełnomocnik Francyi na zjeździe Wiedeńskim 1815 pytanie polskie uznał pytaniem najpierwszej, najważniejszem. A to co po r. 1815 do tej chwili zaszło, nie jestże dowodem, że Polska pod względem bezpieczeństwa Europy i najwyższych umysłowych i politycznych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 141
" albowiem; ogłaszać rosyjskie przymierze jako jedyny, jako ostatni warunek ocalenia Francyi jest to uznawać, że Francya sama przez siebie może bardzo mało, jest to jej naznaczać miejsee podrzędne, jest to oznaczać jej niższość, jej zależność względem Rosyi. To niebezpieczeństwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 142
" jawił i nakazywał Piotr pierwszy, panowanie nad całym światem, " nad wschodem przynajmniej, a co Rosya teraz po r. 1848 w swoich manifestach wyraźnie głosi mówiąc: zachód przemija, katolicyzm przemija. Byłoby złudzeniem mniemać, że po takich ustąpieniach dla Rosyi, jakiekolwiek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 143
" dla których niepodległości i narodowości, przy takim olbrzymim rozroście Rosyi, przy zwiększeniu Francyi widocznie nie byłoby miejsca. Słowianie wróciliby do swoich siedlisk pierwotnych, i zapewne rozpoczęliby wykonaliby odgermanizowanie zachodniej Słowiańszczyzny. Nastąpiłaby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 144
" wedle tych przekonań jakie mamy, wedle najwyższych podobieństw, byłby to upadek człowieczeństwa, ujarzmienie Europy, zatracenie europejskiej cywilizacyi, upadek zachodu, upadek katolicyzmu w Europie. Przymierze francuzko-rosyjskie uważane ze wszystkich stron, w swej naturze, ze swoich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 145
" Bez Polski niepodległej, nie ma środka ocalenia niepodległości Europy, zachowania oświaty, cofnienia Rosyi do jej historycznych granic. Sądzicie, ie to jest złudzenie nasze? Dobrze. Lecz wiecież co grozi? Raniej albo później wyjdziecie z waszego złudzenia, czy tylko nie będzie za..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 146
" nicby postawić nie mogło przeszkody jej panowaniu nad światem. Wszystko upoważnia wnioskować, że Austrya, Niemcy i Prusy będą musiały iść za ruchem rosyjskim ku zachodowi i stanąć zbrojnie nad Renem. Innemi słowy: nastąpi ogólna walka między północą a południem, a jeźliby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 147
" stkich zaburzeń europejskich, czyny 1772 i 1815, które dopomogły tylko rosyjskiej dumie a zaszkodziły wszystkim. Czem chciał naprawić zepsowany europejski porządek cesarz Napoleon I. ? Odnowieniem całej Polski. Innych sposobów zbawienia Europy nie widział. Taki najokazalszy,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 148
" dla niej koniecznem, tylko sądzimy, że przyjmuje przymierze rosyjskie, będzie musiała dać nawzajem Rosyi nowe posiadłości, pomnożyć jej siły, a innemi słowy, zwiększyć niebezpieczeństwo Europy i swoję własne. Trudności powiązane z przymierzem rosyjskiem, mającem dać Francyi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 149
" się mylić, ale początkowanie tej wielkiej myśli, powinna wziąść Francya będąca, jako mówił jej dzisiejszy cesarz: arbitre de Ia société européenne. To jej posłannictwo historyczne, to prawo jej bytu dla niej samej i dla świata. Jaka będzie polityka Francyi? Nie wiemy, nie chcemy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 150
" nadnionej żałoby. Napoleon I. dał nam częściowe odrodzenie. Jemu winniśmy wskrzeszenie imienia Polski, i te piętnaście lat jakiej takiej swobody pod rządem moskiewskim. Gdyby nie on, umowy Wiednia nie byłyby nam dały żadnych rękojmi. Nie mamy rodzimych a wzniosłych narodowych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 151
" nieszczęście, prosili o przyjęcie poświęcenia i usługi, jeżeliby ich kiedy Francya potrzebować miała. Podobno nie tyle przesadzona i nie tyle nadzwyczajna wdzięczność za wskrzeszenie Polski 1807, za postanowienie jej zupełnego odbudowania, za dwadzieścia dwa lat gościnności i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 152
" skim legionom, że byłoby haniebnem być pod sztandarami przywłaszczycieła. Gniewy wyuzdane wyjawiano i publicznie przez druki. Na dniu 11. stycznia 1853 pełnomocnicy rady nieustającej polskiej obradującej w Londynie wydali oświadczenie, gdzie czytamy następne mniemania: "Ludwik..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 153
" Byłoby niedarowanem, zaślepieniem niewiedzieć, że między Polakami emigracyi i kraju są marzenia panslawistyczne, są, dla nas niewytłomaczone skłonności ku Moskwie. Jest to ze strony Polski odnowiony rok 1812, ale z tą różnicą, że cesarz Mikołaj żadnych nie daje przyrzeczeń...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 154
" wtarzając zaręczenie dziennika Morning Post o ścisłem porozumieniu Francyi i Anglii przedrukował następne wyrazy, dając im niejako urzędowe zatwierdzenie, a przynajmniej najważniejsze znaczenie: "Francya i Anglia są w zgodzie doskonałej na cel oparcia się zaborczym widokom Rosyi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 155
" wane, uważamy za moralne zboczenie. Nie rozumiemy i rozumieć nie chcemy polityki, któraby upoważniała gwałt uczuciom moralnym. Nie chcieliśmy jej dla nas samych, powstaliśmy przeciw niej, stosujmyż ją do innych, do tej Francyi, która dla każdej naszej boleści miała i ma litość;..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 156
" jesteśmy wyznawcami, samychże ich zbawi. Walka tylko duchowa — żadnych sprzysiężeń, żadnych nauk, które nasz kraj 1846 i 1848 zaburzyły i zakrwawiły. Dosyć tych złudzeń. Przed nami okazała, chociaż może i traiczna przyszłość. Pytanie polskie przestało być wyłącznie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 157
" O WYOBRAZENIACH SZERZONYCH przez P. Aleksandra Maciejowskiego. I. Na uniwersytecie warszawskim, przed 1830, Pan Maciejowski wykładał prawo rzymskie — nie możemy powiedzieć, że je pojmował i przedstawiał umiejętnie, łatwo i szczęśliwie; że okazywał wyższe, rozległe,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 158
" odrodzenie Europy, jako początkowanie jej nowej istności, ale który, wedle nas, wprowadził jedynie zamieszanie. Niech Germania odejmie to, co jej udzielił Rzym w swojem prawie, co przyniosła Ewangelia, Papizm, pozostałość rzeczywiście germańska, narodowa, podobno niema ani..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 159
" wymiarkowanie. Pan Maciejowski niedał, czego sam w swoim duchu nieposiadał. Czytał wiele, szperał pilnie, składał mozolnie, sztukował zręcznie. Jest to konieczne, ale zupełnie podrzędne. Jest to prosto mechaniczna strona uczoności, która po użyciu, zakryta, zniweczona być powinna...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 160
" gdzie, złoży piękny, organiczny, żyjący wizerunek całej Słowiańszczyzny. Pan Maciejowski wprawdzie zmienił przedmiot, ale nie zmienił ani swego umysłu, ani swej metody, która, wyjąwszy nazwanie — niema ani umiejętnej, ani historycznej wyższej ważności. Zszywanie prosto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 161
" Historyczne poszukiwania, jakie Pan Maciejowski wybrał dla swej umysłowej czynności, mocno szanujemy. Są one najważniejsze, najistotniejsze, ale razem drażliwe i niebezpieczne, ku którym powinniśmy przynosić usposobienie najspokojniejsze. Historya nasza, Jestto nasza świętość..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 162
" żniejsze. Najlżejszy, najsubtelniejszy fałsz, wprowadzony do naszej przeszłości, najgwałtowniej nas wzrusza, albowiem dla nas, niema skończonej, umarłej, zamknionej przeszłości, albowiem duch nasz, w najodleglejszych swoich minionych historycznych objawieniach, siebie czuć i żyć..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 163
" o żywiołach naszej przeszłości nierozerwanie powiązanej z tem, czem jesteśmy. Nie mamy na celu żadnej podrzędnej polemiki. Takiej, jaka teraz powstała między nim a Panem Lelewelem, zawsze ciekawej, zajmującej, niemielibyśmy odwagi, nieuznalibyśmy po trzeby zaczynać. Może za daleko..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 164
" Pan Maciejowski, w swoich poszukiwaniach, nie pilnował położonej przezeń gruntowej metody. To, było dlań nieszczęście. Przyrzekł same przedstawić czyny, oceniać, co zaszło, przez względy historyczne — własnych, czynami niepodpartych niewynosić opinii. Cóż uczynił przecież?..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 165
" nieobecność na Europejskiej historicznej widowni Zatrzymali się daleko — Trwali prawda ale nie żyli. — Oderwali się — przeczyli — sami wstąpili po za europejski świat — i Cóżkolwiek powiedziane być może, dotąd nie mieli historyi. Ich duch, jako najtrafniej określił P...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 166
" Pan Maciejowski popełnił błąd główny. Zamiast szukać i wynaleźć, jaka była myśl religijna, która podniosła, rozwinęła życie Słowian, jaka całem europejskiem kierowała człowieczeństwem; Pan Maciejowski położył sobie zagadnienie najdziwniejsze, — odkryć we słowiańskiej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 167
" III. Wedle tych niespodziewanych i prawdziwie nowych poszukiwań, które Pan Maciejowski pozwala sobie nazywać historycznemi odkryciami — wszyscy Słowianie chrystyanizm odebrali ze Wschodu — przez Konstantynopol — wszyscy: państwo Wielkiej Morawii, Polska, Czechy, Illirya, Słowianie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 168
" obrządek wprowadzony przez duchowieństwo wschodnie, do Czech, do Morawii, do Szląska, do Polski. (1) Lecz nasamprzód należało wykazać, że do tych państw, obrządek słowiański istotnie był wniesiony — naprzykład — że Polska przyjęła nie rzymskie, ale greckie religijne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 169
" wschodnim kościele. Katolicka Europa nie czuła, nie miała w swoim duchu bożej obecności. Są to odkrycia rzeczywiście niespodziewane. Pan Maciejowski objawia, że katolicka Europa poszła fałszywym kierunkiem — nieboskim ! (1) Pan Maciejowski wynalazł również, że państwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 170
" godny — męczennik — po odkryciach Pana Maciejowskiego pokazuje się, jako zły duch Węgrów i Polaków. Zaiste — prawda przedewszystkiem. Żaden wzgląd nie powinien wstrzymować wymówienia historycznej prawdy, ani zasłaniać nawet szlachetnych ułudzeń. Lecz poszukiwania, najwyżej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 171
" Zupełnie potwierdzamy wielkie i gruntowne zdanie, że przez rozdział kościoła na Wschodni i Zachodni — "kościół Chrystusa narażony został na wielkie nieszczęścia. " Prawda — ale czyja wina? Kto wniósł rozerwanie? Na to nie potrzeba naszych poszukiwań. Historya wydała stanowczy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 172
" wystawione na "najmutniejsze skutki" odstępstwa, które popełnić miały: — jakże rozumieć należy to, co Pan Maciejowski mówi o państwie greckiem, a mówi słusznie — "państwo greckie coraz bardziej starzało się, słabło — spruchniałe państwo wschodnie — spruchniał tron..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 173
" nie pojmować, jest to, nic nie widzieć i nic nie pojmować. Opuszczać najwyżej zajmujące, traiczne strony europejskiej historyi, a zakładać nie pojmujemy, jakie i na jaki cel naukowe poszukiwania! Państwo wschodnie, pielęgnowane wychowane przez wschodni kościół — słabło,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 174
" ożywiał kościoły Wschodu i Zachodu. Cóż wyniknęło? To, co koniecznie przez takie działanie wyniknąć musiało. Kościół Zachodu założył, prowadził i wychował europejskie człowieczeństwo. Był dlań prawdziwie boskim działaczem. Przezeń żyjemy, przezeń, dalsze wykształcamy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 175
" Pan Maciejowski najśmielej twierdzi, że u nas panował słowianski obrządek (1) Jest to najzupełniejsza historyczna nieprawda. Lecz przypuszczamy, że Polska miała przed 965 słowiański obrządek, że naukowo i hierarchicznie ulegała Carogrodowi, że później Rzym zwyciężył, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 176
" łecznosć słowiańska, zbudowana przez religijne greckie żywioły, przez nienawiść, przez przeczenie, przez oddzielenie się — jako widno, jest to potęga, która ku najdalszym granicom posunęła, zepsucie, duchowe złe. Polska zatem, przyjmując katolicyzm, wprowadziła do swojej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 177
" Polsce trudne, ale razem dobroczynne posłannictwo, dla niej samej, dla Słowian, dla Europy. Polska przyjęła je — i spełniła. Bez pojęcia tej myśli, bez uznania tej wiary, historya polska ani rozumiana, ani przedstawiona być nie może. Ta myśl niezawodnie była w duchu Pana..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 178
" popełniła odstępstwo swej historycznej istności, gdyby się wyparła swojej dziesięciowiekowej historyi — a na jej miejsce, wezwała "błogosławieństwa bożego, " z kościoła wschodu, czyli, jako także naucza Pan Cyprian Robert, aby Polska przyjęła słowiańsko-wschodni kierunek...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 179
" IV. Po wykazaniu, że sama zasada teoryi Pana Maciejowskiego nie może być usprawiedliwiona czynami historycznemi, ani warunkami, przez które jedynie, europejska ludzkość odebrała swoje dzisiejsze wykształcenie, nie mamy potrzeby rozbierać całego podrzędnego rozumowania. Trudno,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 180
" własne przedstawimy pojmowanie — albowiem uważamy za użyteczne, wywrócić wszystkie podpory, usiłujące sfałszować nasze dzieje, obłąkać narodowy umysł. Wykażemy atoli, jako Pan Maciejowski uważa rozerwanie jedności rządzącej i naukowej kościoła. Pan Maciejowski rozerwanie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 181
" zerwanie — nie życie, nie wykształcanie, nie dopełnianie, ale przeczenie i osłaianie chrystianizmu. Zkąd powstało rozerwanie? Pan Maciejowski, który nic wewnętrznie, nic głęboko pojmować nie może, wynalazł powód rozerwania zewnętrzny, podrzędny. Między Rzymem a Carogrodem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 182
" Jest to powszechne prawo dla społeczeństw religijnych i politycznych. (1) Cesarze Konstantynopola długo utrzymowali swój właściwy stosunek do Rzymu, jeżeli zrywali, wracali doń — atoli zawsze niepewnie, niesumiennie, zdradziecko. Minio pięknych, do ostatniej chwili ponawianych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 183
" podstawy, albowiem sam i najpiękniej papieżom Rzymu przyznał naczelnictwo kościoła. (1) Focyusz Patryarcha Konstantynopola, pierwszy zaczyna rozerwanie — pierwszy założył przeczenie naukowej i rządzącej jedności kościoła: 867. Usiłowanie, fatalne dla samej Grecyi, upadło...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 184
" Powszechny dał wyraźniejsze, prawdziwsze określenie moralnej i historycznej natury Focyusza. "Zrodzony do przewrotności, jakiej niemiał żaden śmiertelny." Taki przecież człowiek dał początkowanie temu, co nazwano kościołem Wschodnim, wschodniem, greckiem, ruskiem i rosyjskiem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 185
" prawdziwe wytłómaczenie. (1) Rusi za Dnieprem, Moskwy, Rusi przed Dnieprem, która niemogła utrzymać swej samoistności, która zostawiona samej sobie, niezawodnie byłaby zniknęła pod napływem Mongołów, Lettonów, a może i Niemców, zrozumieć niemożna, bez przyjęcia Polski, bez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 186
" piśmiennictwo, pod względem pojmowania i przedstawienia narodowej historyi, wyrównało europejskiemu — warunki, na których spełnienie, Pan Maciejowski nie ma koniecznych duchowych usposobień. Jego umysł nie odebrał, i mniemamy nieodbierze, ani wykończenia, ani poświęcenia. 1847...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 187
" PAN W. A. MACIEJOWSKI I JEGO ODPOWIEDŹ.   Składając przed sądem publicznym nasze dostrzeżenia nad wyobrażeniami, które rozszerza Pan Maciejowski, mianujący siebie, jako uważamy, nauczycielem Polski, właściwie, nie potrzebowaliśmy odpowiedzi, a takiej odpowiedzi, jaka..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 188
" Maciejowski zaręcza, że ani Polakiem, ani katolikiem być nie przestał. Przyjmujemy zaręczenie, — pierwsi najchętniej wynurzymy nasz serdeczny szacunek, skoro ujrzymy, że Pan Maciejowski nasze dzieje zacznie oceniać i miłować ze stanowiska Polski i katolicyzmu, jeżeli we swych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 189
" Określenie, chociaż nieco dumne, przyjmujemy. Potrafiłże Pan Maciejowski przejrzeć na wskroś polski umysł, odgadnąć tajemnice naszej historyi? Rozwiązałże swoje prawdziwie wielkie zadanie? Zaprzeczyliśmy, i nasze zaprzeczenie, popieramy rozpoznaniem rozumowań odpowiedzi. Pan..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 190
" odjęli, skąd dla jej narodowości wyniknąć miały ogromne szkody. Jakie szkody? Odpowiedż ich niewymierna. — Czyż Polska obrawszy katolicki i europejski kierunek, osłabła i upadła? Pan Maciejowski wyznaje, że narodowość Polska utrzymuje się czerstwo, ie Polska wykształcała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 191
" chickie ludy, odniósł wielkie korzyści. — Polska dostąpiła niezależności, postawiła siebie wrządzie państw europejskich" (1) Niezawodna historyczna prawda! Lecz jeżeli prawda, gdzie są owe wielkie szkody? — Pan Maciejowski założył sobie — "śledzenie myśli, która w..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 192
" storycznym badaniom, przez które, historya Polska, nakoniec właściwie pojęta i usprawiedliwiona być powinna. Jakiż przeto wyprowadzić wniosek z tej upornie bronionej a nieprzerwanie powtarzanej nauki, (1) jakoby Polska poniosła ogromne szkody, przez odrzuceni liturgii? Oto wniosek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 193
" Jeżeli jeszcze Pan Maciejowski przyzna, jak powinien, że czy były, o czem nie wiemy, czy nie były szkody. Polska ocaliła swoje i Rusi samoistność, ie rozwijała i rozwinęła swoje życie postępowo, naówczas, sam wywróci swoje własne twierdzenia. Widzieć i szkody i ocalenie polskiej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 194
" wschodniego i dla Słowian mających wschodnie wyznanie. A Polska, jako sam Pan Maciejowski wyznał, uznawszy zachód odrzuciwszy wschód, ocaliła swoję ----------------------- śmienictwo. Jest to zarzut fałszywy. Niechaj Pan Maciejowski założy poszukiwanie następne — z kąd wynikło,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 195
" narodowość, zdobyła niepodległość miała czerstwe życie, które rozwijała loicznie, postępowo. Takie pojmowanie katolicyzmu i Carogrodu, Polski, Rosyi i Europy, jakie sobie wyrobił Pan Maciejowski, tylko za Dnieprem popierane i szanowane być może. Żeby dójść do niego, trzeba..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 196
" Uczony professor sam sobie pisze pochwały, ie przed nim, u nas praw rzymskich nie znano, że nie pojmowano polskiej historyi, że on wynalazł klucz, którym wytłómaczył utajonego ducha naszej historyi. " Nie zabraniamy, aby pisarz nie miał uczucia swej umysłowej wartości, wiary we swoje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 197
" śmy poszukiwań prowadzących ku pytaniom najważniejszym religijnym i politycznym. Kościół zachodni zamierzał jedność spółeczności — jeden rząd, jedno prawo; nie znajdujemy w tem zbrodni. Kościół rzymski widział najpiękniejszy boży ideał i szedł ku niemu; królestwo boże..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 198
" czności, a będziemy mieli dowód, że można mieć złudzenie w rozumie, w badaniach i w myślach historycznych, a prawdę i czystość w uczuciu i sumieniu. Nasze dalsze uwagi o mniemanym narodowym słowiańskim obrządku w Polsce, o kościele rosyjskim — nasz sąd o pierwotnych dziejach..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 199
" POLSKA KATOLICKA. MOSKWA ODSZCZEPIONA. Artykuł Północy 6 sierpnia o księżach rosyjskich jest rzeczywiście zajmujący; odsłania wiarogodność jej historycznych poszukiwań, jej rozumienie historyi narodu, a nakoniec niepotrzebnie i źle okrywane polityczne dążenia. Niemoralna..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 200
" nastu synami i okrągło 20, 000 Rosyan. Nie wymienia jednakowoż na jakiej Michał Cyrus zasiadł stolicy. Objaśniamy przeto, że na Kijowskiej, aby nie rozumiano, jako Północ rozumieć pragnie, że Michał, był metropolitą Moskwy i powszechnej Rusi. Północ, która Michała mianuje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 201
" Rozjaśniamy rzecz. Powscechna Ruś uznawała duchowne zwierzchnictwo metropolitów Kijowa, nie Moskwy, przez czas 1000 — 1448. Pierwszy Focijusz złożony przez synod narodowy Nowogrodka 1415, a przeto pod wpływem religijnych i politycznych wyobrażeń Polski, zaprowadził odszczepienie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 202
" ciężać, przeważać i upowszechnić siebie polityczna i religijna jedność Polski. Polska uosobiłaby i zebrała myśl i moc Słowiańszczyzny. Słowiańszczyznie dotąd ujarzmionej i zbłąkanej udzieliłaby swoje polityczne swobody, przelałaby wpływ zachodnich wyobrażeń. Samodzierstwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 203
" ścielne zwierzchnictwo. Historyczne czyny, są wyobrażeniem. Kościoł Wyższej Rusi zdobył nakoniec swoją niepodległość. Przez czyje zezwolenie? Poświęcał włoczęga i swiętokupca. Przez jakie poczciwe sposoby? Przez złoto, przez zbrodnie. Czy pisarz Północy jest chrześcijaninem?..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 204
" odrzucili odszczepienie popierane przez patriarchów Konstantynopola. Nie ulega wątpieniu, że Cyrylli obrany 1225 prosił Honoriusza o nadesłanie opowiadaczy Ewanielii, uznał przeto zwierzchność Rzymu, poddawał siebie katolickiej jedności. Cyrylli II 1250 u Jnocentego IV wyjednał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 205
" panowanie, spolszczała niepewne, i że tak powiem, nienazwane ludności. Dobrze pierwej, nim Kazimierz wielki stanowczo zajął przeddnieprskie ziemie, Franciszkanin i Dominikanin, opowiadacz Ewanielii, słucebnik Rzymu, męczennik katolickiej jedności, wytępiciel odszcepieństwa,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 206
" swobody Polski, ie moc jej cywilizacyi, że przewaga jej wyobrażeń, jest pewniejsza, swietsza i nieśmiertelniejsza, aniżeli wyższa Ruś i jej odosobione, oderwane duchowieństwo, obrzydzające sobie i najmniejszy wpływ Polski albo Europy. Unija przeto 1595, niejako wymuszona oderwaniem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 207
" ków, zostawiło prace ogromem swoim rzeczywiście zdumiewające? Bynajmniej Religija, filozofija, literatura, prawdziwie święte, umysłowe prace, są zupełnie obce duchowieństwu Moskwy, dumne mu, że nigdy nieuznało zwierzchnictwa Rzymu, to jest, że nigdy nie chciało wejść do Europy...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 208
" niosącej na wschod Europy swoje polityczne swobody, swoją religijną jedność, wpływ zatem i panowanie europejskiej cywilizacyi. Ruś wyższa, ze swoim niepodległym kościołem, duchowieństwem, które, jako mówi rozradowana Północ, nigdy Papieżowi służyć nie chciało; czemże jest..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 209
" ryi i jej praw, przytłumianie szkodliwych i wichrzących wyobrażeń wyższej Rusi, niweczenie tej potęgi, która dziś pije łzy i krew Polski, jest poniżeniem. Katolicka Polska, oszpecona służalstwem Rzymowi, ujarzmiona przez swoje duchowieństwo, nie śmiejąca na wzór Wyższej Rusi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 210
" Należało Unii zwyciężyć, należało znieść niepodległy kościół i moskiewski, należało wprowadzić Moskwę do Polski, do religijnej i politycznej jedności. Należało wytępić odszczepienie, pierwszy i naczelny żywioł rozbiorów, naszej ziemi. Północ jednakowoż poklaskuje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 211
" Polski, dyecezije Łucka, Kijowa i Włodzimirza, miały 5000 zjednoczonych parafii. Wytępiła je moskiewska polityka, zostało jedynie 1800. Unici Białorusi 1795 i 1796, ponieśli, mówi Grégoire, une persécution atroce. Rozesłano duchowieństwo nieunickie: przy pomocy siły zbrojnej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 212
" jest buntem przeciw Ewanielii, jest rokoszem przeciw jej duchowi, jest odszczepieniem, jest nienawiścią,. Jedna jest Ewanielija, jeden jest przeto i kościół. Przypuszczenie, że mógłby bydź niepodległy kościół polski i niepodległy kościół moskiewski, jest przypuszczeniem dwóch..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 213
" dzę. Jeżeli ogłosi niebezpieczeństwo wiary i Rosyi, chociażby cała wystąpiła Europa, odeprze dzikich najezdzców. Car przeto jest królem Europy, Europa jest zebraniem dziczy! Jakiemi sposoby może powstać Polska ? Maż przyjąć religijne odszczepienie Rusi ? Maż odrzucić swoje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 214
" później, wywoła swoje konieczne następstwo — posłuszeństwo moskiewskiej cywilizacyi i jej uosobieniu, Carowi. Nie przeczuwaliśmy, że Północ na swojej 55 stron, wyrozumuje śmierć Polski a uwielbienie Moskwy: pogardę ku swojej przybranej ojczyźnie miłość ku jej mordercom;..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 215
" państwa Moskwy. Powtarzamy — po wyobrażeniach, nastąpi działanie (1). 1835. ----------------------- (1) Wszystkich dat historycznych dostarczyli: Grégoire l'Histoire des sectes religieuses: T. IV 1829. — Kulczynski: Specimen Ecclesise Ruthenicae: Romas 1733. Naruszewicz i Ostrowski...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 216
" O ZNACZENIU PRUS DAWNYCH przez Dominika Szulca. Warszawa, 1846. I.   Nie można dosyć często i dosyć mocno przedstawiać tej myśli, że teraz, naszemu działaniu umysłowemu, jako pierwszy cel wskazować należy — rozwidnienie, gruntowne i umiejętne oznaczenie naszej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 217
" duchowe potęgi zmieszała, wszystkie granice zniosła, nic nie ograniczyła, niczemu nie zostawiła odosobionej samoistności. Natchnienia poezyi nieodsuwamy — pojmujemy je. Jest to jedna potęga ducha. Lecz to nie jest cały duch. Jest to jedna strona życia, piękna, zachwycająca, boska..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 218
" jedna dusza, jeden język, jedna społeczność, jedno sądownictwo — słowem, jedna narodowość. Na wschód Wisły, brzegami Bałtyku, nieco za Królewiec, przez Szakie, Gundaltkie, Gałdop, Dąbrowa była Polska; a mimo najgwałtowniejszyeh przemian, mimo zdarzeń najprzeciwniejszych dla..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 219
" rozszerzył granice — jakiemi sposoby? — Pan Voigt zna je, ocenia dosyć słusznie, a jednak przyjmuje je i uwielbia! Po takich twierdzeniach, niepodobna oczekiwać pogodnej, historycznej powagi i niepodległości. Pan Voigt, widział i pojmował czyny odpowiednie swej teoryi, swemu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 220
" ku uznaniu tej zasady, że ród Słowian najdawniej zajmował równiny między morzami Czarnem i Polskiem (1), że Germanie, ród, który stale nie był przywiązany do ziemi, nie miał własnej ziemi, daleko później aniżeli Słowianie, utworzył pojęcie nieruchomej gruntowej własności,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 221
" Słowian, którzy jeszcze nieznali wysokiej cywilizacyi i niedawno wynalezionej teoryi germanizowania, lud na wschód Wisły mianowali Polanami, Pomorzanami, nie przeczuwali, że tam być miały, być mogły germańskie żywioły — latissima Polonorum terra — ultima et maxima Vinulorum..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 222
" wilizacyi, podawanej przez Zakon krzyżacki, Prusacy nie zrozumieli. I bardzo słusznie (1). Voigt nie mógł zupełnie zatrzeć wyraźnych, uderzających rzeczywistości. Chociaż niechętnie, warunkowo, wbrew przecież swej panującej zasadzie uważania rzeczy pruskich za germańskie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 223
" Pan Szulc wymienia miasta, wsi, imiona rodzin we wszystkich pruskich ziemiach, najwidoczniej polskie, polski noszące początek. We wszystkich był polski język, polski spółeczny porządek, nigdzie litewskiej narodowości, która, wedle przyjętych mniemań, i Prusakom wspólna być miała...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 224
" i Wiszniewski we swej Historyi Literatury Polski. Dowiedli oni dostatecznie, że Kopernik był Polakiem z pochodzenia i z serca, że cała rodzina Kopernika ku Germanizmowi nie miała skłonności (1) Pan Szulc, przez nowe, do samej istoty wstępujące poszukiwanie, wszelkie naciągane..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 225
" tego, co nasza naukowa obojętność czyli niewiadomość za stracone uważała. Do sumienia naszej historyi wraca życie, które w niej było. II. Jest inna strona rozprawy Pana Szulca więcej zajmująca, sięgająca głębiej. Pan Szulc dotyka jej lekko, ale ma jej dokładne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 226
" Polska, miała swoje sposoby udzielania chrystianizmu: Krzyżacy, mieli swoje. Polska gwałtami, prześladowaniem i wytępianiem przekonywać i nawracać nie chciała. Łagodnie, szlachetnie i prawdziwie pięknie, prawdziwie ewanielicznie ludności Pomorza, Prus, Rusi i Litwy wprowadziła do..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 227
" poświęceń byłby nigdy Prus nie zdobył. Polska dopomogła podbojowi, albowiem miała odzyskać ziemie, które zakonowi udzieliła czasowo i warunkowo. Nie miała zamiaru poddać polskich i pruskich spokrewnionych ludności zewnętrznemu panowaniu. Zakon nigdy, wedle swego nadania, nie miał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 228
" mierzał coś podobnego temu, co teraz zamierzał Simonizm, co teraz pragnie Furieryzm, Socyalizm — co dosyć wiernie przedstawia wschodnia społeczność — państwo, które obejmuje wszystko, które kieruje wszystkiem, a społeczności pozbawionej własnego ducha, własnej istności, nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 229
" Uczeni niemieccy upowszechnili mniemanie, jakoby Zakon do Prus wniósł przemysł, sztuki, oświecenie, jakoby przed 1228 Prusacy barbarzyńcami być mieli, bez wykstałcenia, bez uobyczajenia. Temu mniemaniu historya nie daje zatwierdzenia, a przynajmniej mocno je ogranicza. Prusy, przyznaje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 230
" Boga — albowiem Bog, człowieczeństwu mysl i słowo udziela. Zakon nie mógł rozpowszechnić ani naukowej, ani religijnej oświaty, której sam nie posiadał. Pan Szulc wskazuje ciekawe dowody z r. 1380 i 1409. Zwiedzającym klasztory polecono uważać, czyli bracia umieli Ojcze nasz,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 231
" ziemie Michałowa i Chełmna zupełnie polskie, odstępować, dobrowolnie oddawać zewnętrznemu germańskiemu panowaniu? Konrad książe Mazowsza nie popełnił tej winy przeciw swemu narodowi. Pan Szulc przytacza pierwotne nadanie, wskazujące, jaki był prawdziwy stósunek Polski i Zakonu...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 232
" niecznemi uczyniła przyszłe klęski. Naród miał wielkie usposobienie, nigdy nie odmawiał poświęceń. Lecz Jagiellonowie kierunku dać nie umieli, nie posiadali natchnienia, nie przeczuwali przyszłości. Związek Polski i Litwy wydał trwałe następstwa. Piękna Jadwiga, a po..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 233
" i dobroczynne wznowienie. Król miał działać tylko przez zezwolenie i spółdziałanie. Sejm Prus o ważniejszych przedmiotach stanowił. Żywioł germański otrzymał najpełniejsze rękojmie. Był uszanowany. Polska nie wierzyła, że jej rządowi służy prawo ograniczania, albo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 234
" czyn mający przynieść Zakonowi zbawienie, znowu upadła. Wszelkie życie Zakonu wygasło. "Brak karności i porządku, nieposłuszeństwo i nieuszanowanie praw, coraz wyraźniejsze znikanie przymiotów właściwych życiu zakonnemu — coraz hardziej wzrastająca rozwiązłość obyczajów,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 235
" wedle pierwotnych zobowiązań przyjętych przez Zakon. Polska odebrała ziemie, nad któremi zawsze miała zwierzchnictwo, które po Zajęciu Prus zwróconemi być miały. Prusy właściwe, później nazwane ksiązecemi, zatrzymał Zakon, jako lenność. Lecz Zakon nie miał zewnętrznej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 236
" stosunków, uważać należało, jako kraj rzeczywiście Polski. Jakże Polska wykonywała swoje panowanie, a głównie, jakie objawiła uczucia ku germańskiemu żywiołowi Prus, który naówczas jeszcze nie miał większości ? Uczucie Polski ku germańskiemu żywiołowi mogło być dla niej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 237
" swoich religijnych i politycznych urządzeń, zdobywać przejście średnich wieków ku nowemu, europejskiemu porządkowi. Tyle pewności, tyle wiedzy, tyle siły, tyle politycznej mądrości miała Polska. Tym czynom można wszystko wyrzucać, wyjąwszy fanatyzm. Kiedy Polska jeszcze trzymała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 238
" naukowym językiem. Polską uczyniła więcej. Przez jej zezwolenie, przez jej wielki dar, 1560. r. powstał uniwersytet w Królewcu, zupełnie niemiecki, zupełnie protestancki! Taki był jej fanatyzm! Taka jej nienawiść przeciw protestantyzmowi! Zwierzchnicwo Polski nad Prusami możnaby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 239
" część życia Polski, jej umysłu, przeszła do Prus. PP. Maciejowski i Lelewel zajęli stanowisko za podrzędne. Jest w nich wstręt przyjęcia Polski takiej, jaka była, jako sama siebie przedstawiła historycznie. Jest w nich skłonność naprawiania, nakręcania — ubolewania, wyszydzania..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 240
" zmienione, umiarkowane, ale cel jeden — niepojęcie, nieuznanie, a przez konieczne następstwo zatracenie słowiańskiej myśli. Jest to przykro widzieć, że nauka niemiecka pragnęłaby odnowić i umocnić niechęci miedzy narodowościami, które wzajemnie powinny siebie szanować i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 241
" O POMORZU ZAODRZAŃSKIEM Z MAPPĄ: przez D. Szulca Warszawa 1850. I. W swoim czasie, daliśmy wiadomość o Znaczeniu Prus dawnych przez pana Szulca, który teraz, prowadzi dalej zajmujące, poszukiwania (1), odgrzebuje ------------------ (1) Pan W. A. Maciejowski w swoich "Rocznikach i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 242
" słowiańskie, a właściwe polskie starożytne granice, zatarte mocno, jeżeli nie zupełnie zniweczone, przez najazd germański, i przez niewierny, jakie opłakane a niewytłomaczone opuszczenie się, zapomnienie się samychże Słowian i Polaków. Powtarzamy: opuszczenie i zapomnienie się,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 243
" tenże sani opór heroiczny, nieskażony, a jednak, dotąd nieszczęśliwy. Praca pana Szulca, na pozór sucha, jeograficzna, najrzewniej jednak i najgwałtowniej poruszyła naszemi wszystkiemi uczuciami. Ziemia, do której pan Szulc prowadzi, są to słowiańskie katakumby, we znaczeniu słowa..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 244
" słowiańskie narody. Wedle pism urzędowych 805, Wenedowi byli u rzeki Ems, a 832, nad Menem. Byli dawnemi, przedhistorycznemi tych krain mieszkańcami. Napływ Germanii wszedł później. Jest to ważny i ciekawy przedmiot poszukiwania, niemający jeszcze tej pewności, jaką posiada..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 245
" przed niemi, nigdy, nikogo nie było. Naukowe a właściwie moralne i polityczne obłąkanie germańskie doszło tej przerażającej wysokości, ie Gerlachowi i Miüllerowi wynurzamy podziękowanie i szacunek — za co? Nie przekręcili, nie sfałzowali świadectw Pliniusza i Eginharda. To, na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 246
" Nazwisko Germanii Tacytowej, stworzyć mogła jaka nieliczna horda, nałożywszy panowanie odwiecznym mieszkańcom ziemi, Słowianom. Był to czyn, który się powtórzył za Reneni. Nieliczna horda Franków zajęła Galię; nieliczna horda Normanów, nałożyła jarzmo nierównie liczniejszym..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 247
" w XVtym wieku Lipczanie, jeszcze używali urzędownej słowiańskiej mowy. (1) Chociaż 1181 r. książęta Pomorza, Kazimierz i Bogusław, zostali książętami niemieckiej rzeszy, jednakże, mimo tej słabości, mimo tej zdrady, na Pomorzu nawet zaodrzańskiem, żywioł polski w wszystkich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 248
" lesławem Wielkim. Polska Piastów, rozdzielana jako słyszemy, anarchiczna drobna, rzuciła podstawy zakreśliła granice, których nieutrzymała ogromna, uczona Polska. Pan Szulc nakreślił zarysy niektóre tej polskiej społeczności Pomorzan — strona ważna i zajmująca, ale zaledwie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 249
" widział je Prokop w VItyrn wieku: Slamnorum gentes, ab antiquo, plebeja covimunique libertate viount. Jakich narzekań nie wzbudziło, jakich przekleństw nie wywołało przeciw sobie liberum veto! miała to być zbrodnia ukuta w XVIItyin wieku przez szlachcica Upity. Lecz u Pomorzan było coś..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 250
" rozwiniony Polak i Słowianin, pracował, stwarzał. Niemiec, czego sam wykonać nie mógł, grabił. Takimi Tacyt znał Niemców, takimi oni bardzo długo być nie przestali. Zajmowali grody, których nie zbudowali: wszakże Niemiec Helmold o swoich rodakach wyznałł szczerze, furtis et..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 251
" tać nazwy tych miast. Nie jestże to Polska środkowa, żywcem przeniesiona nad brzegi Odry i Laby; Kruszwica, Kraków, Warszawa! nie sąż to promienie wytryskujące z jej serca! ----------------------------- żelibyśmy odjęli Germanii to, co ona wzięła z Chrystyanizmu, z Galii, z podań,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 252
" Nadmieniliśmy o jednym niedostatku ptacy pana Szulca. Jest ziemia Słowian, Polaków, są odgrzebane ich pamiątki; nie możemy powiedzieć, aby oni naszymi praojcami być nie mieli — lecz nie widzemy ich społeczności, wyobrażeń, którym wierzyli. Na oznaczenie, na objawienie ich duszy,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 253
" "Wszystko zapowiada wystąpienie Słowian takie, jakie być powinno, w skutek ich mnogości i w skutek wyobrażeń, które przechowali. Najgrubsza, najniewykształceńsza forma Słowianizmu, wedle przyznania samychże Les Débats, mających zimne ale jasne widzenie stosunków, stanęła u..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 254
" Każdy Słowianin, mówi Gisebrecht, był wolny. Względem nieprzyjaciół, kłamliwi, okrutni, rabusie, niestali, przysięgi łamać nawykli, za pieniądze, ustępowali wszystko. Cudzoziemiec u Słowian żadnej nie znajdował opieki, brańców wojennych robiono niewolnikami, większa część..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 255
" gach Bałtyku, ustał dopiero w XIII wieku. Niemcy, uważali Runów, mieszkańców Rugii, za najśmielszych marynarzy. Niemcy, długo nie śmieli się opierać ich groźnej potędze. Słowianie na własnych okrętach walczyli przeciw Hakonowi Dobremu, przeciw Erikowi królowi Danii, przeciw..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 256
" dawna ludność, odzyskali tylko, co im zabrano gwałtem. Za ujarzmienie odpłacili ujarzmieniem. (1) Targi bywały dwa razy przez tydzień, a co siódmy dzień, zawsze, dowód niewątpliwy czynnych i rozległych społecznych stosunków. Handel zewnętrzny sięgał bardzo daleko. Nad brzegami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 257
" Jumna, zapewne Wineta. przy ujściu Odry, miasto okazałe świetne, o którem zostały niejako bajeczne podania, miało być największem miastem Europy. Prowadziło handel rozległy, miało wszystkie wyroby naówczas znaze, wolność przebywania i handlowania dawano wszystkim, Grekom, Sasom,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 258
" wskie bogi, Wodana, Tura i Frygę, i wnosi, że to były bogi germańskiej ludności pomieszanej ze Słowianami. Nie koniecznie; albowiem Tur i Fryga są słowiańskiemi bóstwami, Tur, słowiański jest skandynawskim Tyrem, bogiem wojny, bogini słowiańska Pria jest to skandynawska Fryyaa a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 259
" żdy naczelnik rodziny miał osobny, przyzwoity pokój; stół był nakryty najczystszym obrusem, zawsze opatrzony napojem i jadłem; swoi i cudzoziemcy wchodzili i pożywali, co chcieli. Przychodniowi obmywano nogi, żywiono, nie pytano o nazwisko, i do najbliższego odprowadzano grodu. Takiemi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 260
" przyjemne. Nie lękał się on ostatniej niedoli, kiedy szło o zachowanie drogiej swobody. Dla niej, mienie, żonę i dzieci poświęcał. I teraz, u Polaków, nie inaczej. Na włościach byli poddani: hörige, niewolnicy przywiązani do ziemi, i rolnicy wolni, dający właścicielowi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 261
" szczanie atoli i rolnicy przywiązani do ziemi, byli wolnymi. Mieli swoje prawa i swoje zgromadzenia, Conventus, forenses, Pagani, mówi Sefried, przytoczony przez Gisebrechta, de rure ac de villis plebem in numeram convocantes, habita concione, eorum populo ac primoribus. U Pomorzan pogan,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 262
" sali decretu statuerunt, eorum nobilibus totius Slaviae. Są to sakramentalne, nieprzemienne wyrazy wszystkich. polskich dyplomów. Na tej przeto słowiańskiej, na tej polskiej ziemi, nie znalazłeś nikogo, ktoby nie był wolnym obywatelem. (1) Były zebrania ogólne wszystkich mieszkańców..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 263
" były u wszystkich Słowian, niema pewności. U Łużyczan i Milcenów niema ich zupełnie. U Lutyków, po Xtym wieku zniknęły. U Obotrytów znajdujemy je między VIIym a XIIym wiekiem. Te czyny pozwalałyby wierzyć, że owe rody książęce były czemś obcem, zewnętrznem. Jakoż, wyraz..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 264
" Głównym podatkiem było poradlne. Naród, księcia utrzymował, ale właściwym sobie sposobem. W każdym grodzie książę miał mieszkanie a nigdzie stałej siedziby; objeżdżał cały kraj, podróżował ciągle, najpewniej, jako sędzia każdej ziemi, i jako najwyższy sędzia wszystkich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 265
" U Słowian, a przez wyrażenie Słowian, rozumimy tylko Pomorzan, Polaków, było prawo osobistej zemsty, złagodzone wpływem religii — nowy dowód, że u nas, samowładztwo nie istniało i istnieć nie mogło. Świątynie były nietykalnem schronieniem, nawet dla Niemców. Książę..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 266
" skich. (1) Jedynym dowodem były przysięgi, dozwalane najtrudniej, a składane tylko we świątyniach. Prawo i religia, a jest to nasza uwaga, wiązały się najściślej, jednak duchowni nie mieli przyznanej sądowej władzy. Życie Słowianina, we swoich wszystkich objawach, było religijne...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 267
" jaśniejsze pojęcie Boga, ale to pojęcie, zawsze wynika z ducha, jest czynem złożonym w nas przez Boga; światłem, które Bóg naszej duszy, przez pierwsze objawienie udzielił, światłem, które każdy człowiek, jako mówi Pismo, z sobą na świat przynosi. Słowianie, zachowali dosyć..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 268
" ustanowiona przez samychże niemieckich pisarzy duchownych i świeckich, że u Słowian pogan, przeważały cnoty prawdziwie chrześciańskie, a u Niemców chrześcian, przeważały siły szataniczne. Słowianie, odsuwali Chrześcianizm podawany przez Niemców, złudzeni, ale uczciwie, ale..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 269
" mówiła, że nieśmiertelności dusz wierzono. Nie umiemy sobie wytłómaczyc tej grubej omyłki popełnionej przez. Giesebrechta. (1) Cześć bogom, święta, wielkie nabożeństwa, odpowiadać miały znakom zwierzyńcowym, porom roku. Miesiąc Marzec, był początkiem roku. Natura, w krajach..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 270
" religijna początek wszystkich jedności, chociaż niezupełna, była zawsze. U Słowian Pomorzan, miały być ludzkie ofiary, czynione, jako podziękowanie, jako zmycie winy, jako cześć za dobrodziejstwa otrzymane. Więcej jest pewnem, że Niemców, wojennych jeńców, Bogom poświęcać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 271
" wierającym niezmierzony a dobroczynny wpływ. Właściwe religijne obrządki, pełnili sami najwyżsi kapłani i składali stan. Tylko po oczyszczeniu się, najwyższy kapłan wchodził do Świątyni, do zagrody, która głównie przybytkiem Bóstwa być miała. To miejsce, było tyle..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 272
" wymówiony. Do jakiej wysokości, do jakiej świętości byłby się wzniósł duch Pomorzan, gdyby, wzmocniwszy się uznaniem Chryatianizmu, był się rozwijał samozielnie. Lecz żadna społeczność Słowiańska, nie miała tej swobody i tego szczęścia, nawet Polska, chociaż ona ze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 273
" Wyrazy Griesebrecht'a o przyjęciu, to jest, a zniweczeniu słowiańskiej narodowości przez Niemców, nasunęły nam dostrzeżenie, które czytelnik germańskich pisarzy zawsze na pamięci mieć musi. Pisarz niemiecki, rozbierający polskie rzeczy, nie myśli i nie mówi, jako wszelki inny..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 274
" tritów. Szukał ich pomocy i przymierza, przeciw Saxonom, przeciw burzliwym i dzikim germańskim ludnościom. Lecz przyznaje sam Giesebrecht — "umowy Obotritom spokojnych dni nie przyniosły. " Dragowit książe Wilków, miał dać zakładników, przyrzekł wierność, został lennikiem...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 275
" mierze dobrowolne, umowy niepodległych, państw, Niemcy nazwali poddaństwem, stosunkiem lenniczym. Ze Słowianami głębszemi, posunionemi ku Odrze, ku Wiśle, Karol Wielki niemiał sporów, ani przyjaznych związków. Nie znał ich zupełnie. To, przyznaje sam Giesebreeht — a jednakże..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 276
" się. My znajdujemy, że nie istniał żaden. Ludwik musiał mieczem rozszerzać germanizm ku wschodowi. Gostomysł król Obotrytów zginął, ale Pomorzanie nie stracili niepodległości. Na dniu 2. Lutego 880 Obotryci kierujący północnemi Słowianami, nad Sasami odnieśli wielkie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 277
" stkich. Mord nie był bez celu i bez nagrody. Gero zabrał posiadłości ofiar swej zbrodni. Taki był przemysł niemiecki, industria ducum, jako się wyraża Helmold. Takie środki panowania i zbogacania się; środki nawet i dziś zmienione raczej zewnętrznie, aniżeli wewnętrznie. Taki..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 278
" to jest nasze uniesienie, krasomówcza przenośnia? Bynajmniej. Jest to rzeczywistość, jest to czysta historya, a jej przedstawiaczem, znowu tenże sam uczony Giesebrecht. "Właściwy zamek powierzano zacnym ludziom, których przez odznaczenie, nazywano rycerzami. Przedmieście, zajmowały..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 279
" księcia Słowianina: wytłomaczenie, na jaki cel polecono Tugomirowi zdradzić i zamordować synowca. Giesebrecht albo nie rozumie tego, co pisze, albo zagłusza swoje sumienie. "Wszakże sam wyznaje, że Gero zabrał majątki tych, których wymordował, że grabiono majątki wszystkich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 280
" dziejstwo! Dowodem łagodności i dobrodziejstwa być miało to, że nawróconym, czyli jeszcze poganom Słowianom, dziesięcin dawać nie kazano. 968 zmienił się stan rzeczy. Słowianie trwali we zbrodni; nie rozumieli, nie przyjmowali germańskiej cywilizacja. Chcieli być wolnemi. Przy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 281
" ani nadziei. 29. czerwca 983 wybuchnęło powstanie wzniecone dzikościami księcia Ditricha. Wedle Giesebrechta, Niemcy zwyciężyli — paść miało Słowian 30, 000; przesada widoczna, albowiem powstanie nie ugasło, i po kilku miesiącach, rzeczy taki wzięły kierunek, że Słowianie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 282
" przełożonemu Oddarowi, na głowie krzyż wycięto. Chrześciaństwo, jakie było, wytępiono. (1) Słowianie korzystali ze zwycięztw Bolesława W. Zrozumieli, że mieli odwód, że Germania rozerwana i poniżona, na wszystkich miejscach silnie działać nie mogła. Germania przeto łagodziła..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 283
" deracya, albowiem sam Giesebrecht przyznał, że Lutycy przedtem ujarzmieni, teraz byli wolnymi. Rząd wewnętrzny do nich samych należał: mieli własne i niepodległe sejmy. Wszystkie, czyny dowodzące najwyraźniej co rozumieć należy przez owe panowanie czyli zwierzchnictwo nad Słowianami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 284
" ku wolnemu Pomorzu, ku Polsce(1) powołanej ocalić ze Słowian to, co ocalonem być mogło, utworzyć granice, przed któremi Germania nakoniec skłonić się -------------------- (1) 1016 r., rządził Pomorzem Wilk, zawsze szczęśliwy wódz, osiwiały na wojnach i we zwycięstwach. Zemdlony..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 285
" musiała. Granice, które naszej narodowości zakreślił Bolesław W. przetrwały ośm wiekow i gdyby nie zepsucie wszystkich państw europejskich, gdyby nie współdziałanie samychże Słowian szalonych, albo znikczemnionych, zbrodnia germańska do nich zbliżyć się nie byłaby miała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 286
" Odry i Laby. Gdyby tylko był chciał, byłby był dosyć łatwo trafił na mniemanie nasze. Są rzeczy, których Memiec, ponieważ Niemiec nie widzi, a jeżeli widzi, przyznać nie ma odwagi. Wszakże sam Giesebrecht twierdzi, że Polska r. 1025 dotykała Bałtyku i Laby, a 1029 wyczytał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 287
" Przedsięwzięcie zastąpienia Polski, utworzenia własnej potęgi przeciw Germanom, chcieli wykonać Obotryci, kierownicy słowiańskich narodków Laby, Lutyków, Polabów, Wagirów. Zdawało się czas niejaki, że przedsięwzięcie spełni się szczęśliwie. Podamy ogólne zarysy tych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 288
" Kruko pozwolił wrócić Henrykowi Przybysławowi(1) synowi Grodschalka i oddał jemu rodowe posiadłości. Przybysław niezawodnie kierowany przez natchnienie niemieckie, zdradą, cudzołóstwem i mordem wynagrodził wspaniałość i dobrodziejstwo. Przybysław i Slawina, przeniewiercza..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 289
" naówczas, mającą bardzo mało, Niemców, przeznaczał na siedlisko handlowe i polityczne państwu. Wśród tych zamysłów i nadziei Przybysław zbliżał się do swej gwałtownej śmierci, zadanej 22. Marca 1119, skutek obrażonego narodowego uczucia. Niemcy chcieli zastąpić Przybysława i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 290
" 29go Czerwca 1147, pod Magdeburgiem, zgromadziło się 140, 000 krzyżowników. Wojsko rozdzieliło się przeciw Obotrytom i przeciw Lutykom. Inna część, połączona z Duńczykami obiegła Dubin, twierdzę Niklota. Lecz kiedy Ranie, okręty duńskie rozproszyli, Duńczycy odeszli na obronę..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 291
" ciech, zapytał tych pobożnych rycerzy, co ma znaczyć ich wojna przeciw Obrześcianom ? Wojną krzyżowa, która miała sprowadzić ujarzmienie całej Słowiańszczyzny Laby i Odry, przyniosła Niemcom pohańbienie. Ziemie Wagirów, Ranów, Pomorzan i kraj ulegający Niklotowi, zachowały..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 292
" Światowida, wszystkie skarby świątyń, przekazali kościołom chrześciańskim grunta poświęcone bogom. Przyrzekli dawać wojsko, każdy pług, sprzymierzonym miał płacić zł. 10. Takich sposobów używała Germania na wprowadzenie Słowian do swej istności. Aby jej postępowanie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 293
" gdzie moglibyśmy się chronić? Z tej strony Trawy; nędza a takaż sama, - około Piany. Cóż mamy czynić ? Rzucamy stały ląd i puszczamy się na morze. Jesteśmyż winnemi, jeżeli dręczeni i wypędzani, szukamy wyżywienia, rabując Duńczyków i kupców? Nie jestże to wina raczej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 294
" Hiszpanów, są niczem przy tych, których sobie pozwalali Niemcy względem Słowian. To. wyznał niemiecki uczony. Długa walka, nieprzerwane i nieubłagane prześladowanie germańskie, nakoniec wniosły zwątpienie do umysłu Słowian. Nie wiedzieli czem być mieli. Kiedy Gerald Biskup..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 295
" wyższe przerażenie. Od chwili, kiedy Karól Wielki 15. Marca 810 postawił pierwszy zamek na zachodnim brzegu Laby, do rozbioru Polski 1795 r. myśl germańska, doszła swej ostatniej wysokości, przepełniła się. Musi się zniżać, zstępować i upadać. Temu zjawisku, sama Germania nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 296
" SPIS Z TOMU I. Rosya uważana ze stanowiska Europy i Polski ... I Rosya XVII wieku ... 51 Le Limites de Ia France ... 93 O wyobrażeniach szerzonych przez A. Maciejowski ... 152 Pan W. A. Maciejowski i jego odpowiedź ... 182 Polska katolicka. Moskwa odszczepiona ... 194 O znaczeniu Prus..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 1 - strona 297
" NAKŁAD KSIĘGARNI B. BEHR'A (E. BOCK). BIBLIOTEKA HISTORYCZNO-LITERACKA Tom I — V. Pobujan, Badania. Tom VI. Gordon, Przechadzki po Ameryce. Tom VII — VIII. Hahn-Hahn, Doralisa. Tom IX. Skarbek, Olim. Tom X — XI. Ludwig Kicki i Czasy w których żył. Tom XII Pamietniki Karola i..."