Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 1
" Biblioteka Histor.-Literacka. BADANIA KRYTYCZNO - HISTORYCZNE I LITERACKIE przez J. B. z Pobujan na Podolu. Tom II. Księgarnia B. BEHR'A (E. Bock) Berlin.................Poznań 27. Pod lipami. 21, ulica Wilhelmowska. 1870. Tom II. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 2
" Biblioteka Historyczno-Literacka.   Tom II. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 3
" Biblioteka Histor.-Literacka. BADANIA KRYTYCZNO - HISTORYCZNE I LITERACKIE przez J. B. z Pobujan na Podolu. Tom II. Księgarnia B. BEHR'A (E. Bock) Berlin.................Poznań 27. Pod lipami. 21, ulica Wilhelmowska. 1870. Tom II.   "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 4
" KATEDRA SŁOWIAŃSKIEJ LITERATURY WE FRANCYI. I.   Katedra Słowiańskiej Literatury założona przez rząd francuzki, miała piękne, rozległe i zbawienne powołanie. Słowianie wszędzie ograniczeni, pozbawieni swobody przedstawienia niepodległe swoich umysłowych dążeń, swojej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 5
" Pana Tadeusza, krymskich sonetów — miał być tłómaczem polskiej i słowiańskiej myśli, objawicielem sił i natchnień, które nasz duch, we swoich jeszcze nierozwidnionych głębokościach ukrywał. Mickiewicz, na katedrze niepodległej, niezwiazanej niczem, wzbudził najżywsze,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 6
" niej, nie Polak, nie Słowianin, ale cudzoziemiec, Francuz, który, chociażby posiadał wszystkie wiadomości, miał najżyczliwsze skłonności, znajdzie ogromne przeszkody do zrozumienia ducha Słowianizmu. Rząd francuzki, ani Polakowi, ani Słowianinowi zaufać nieśmiał. Pan Cyprian..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 7
" sunków, których przewidzenie nie było podobne, nigdyby niebył widziany na tej katedrze, że jego miejsce i jego powinności były gdzie indziej.1) Ubolewać należy przeto, że Pan Cyprian Robert przyjął powołanie, dlań, nowe i niespodziewane, że zaniedbał swoich istotniejszych,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 8
" Katedra we Francyi, poświęcona wykładowi słowiańskiej literatury, jakie właściwie ma, mieć powinna przeznaczenie — a przez pojęcie literatury, rozumiemy wszystko, cokolwiek wydała narodowa wiedza, cokolwiek stworzyła narodowa historija — zupełne obiawienie myśli — wszystkie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 9
" dynym dlań kierunkiem być ma — opinija liberalna i interes Francyi, wzniesiony nad wszystkie drobności narodowe słowiańskie; będzie oceniał, rozbierał samo czyste słowiańskie pytanie.1) Jeżeliby przeto wynurzono życzenie, aby katedrawe Francyi pojmowała Słowian, jako Słowianie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 10
" wyobrażeniami, będzie oceniał samo ogólne, czysto słowiańskie pytanie. Co do nas, takich nie pojmujemy przyrzeczeń. Są, one niepodobne, zastanawiające, zdumiewające nawet. Czy można zachować obojętność na to, co Polska,. co Rosya dawniej i teraz przedstawiały? Czyli można..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 11
" to jest, abyśmy, naprzykład, my Polacy, Polakami być przestali, abyśmy nasze względy poddali względowi europejskiemu, abyśmy odstąpili naszej narodowosści, wyparli się nas samych, naszej przeszłości, naszej historyi, — na korzyść ludzkości, może, ale na korzyść Moskwy, zaraz..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 12
" katedrze we Francyi, a wyznaje niewiadomość, co zaszło, i co jest we Słowiańszczyźnie. Nasamprzód Pan Cyprian Robert odkrył, że Słowianie nigdy samoistnie nie żyli, nigdy nie mieli samoistnych urządzeń, że cokolwiek u nich jest, przejęli, naśladowali. Nie ma w nich nic, coby za..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 13
" bez tego, czego P. C. Robert udziela nazwanie greckiej wschodniej religii, dla Słowian, a szczególnie, dla katolickich Czechów i Polaków nie ma przyszłości, nie ma życia. Przepisujemy dosłownie rozumowanie, i pytamy: czyli odmiennie przemawia petersburski synod, działający przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 14
" swoję nieszczęścia. Katolicyzm, był dla niej i tej chwili być ma, jej przekleństwem; jej politycznem zatraceniem. Jest to dosyć wyraźne zaproszenie, aby Polska, przez wzgląd na dobro człowieczeństwa, na dobro wszystkich Słowian, zmieniła swoje religijne przekonanie, aby odrzuciwszy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 15
" dla niej? Iestże to dowód, że odszczepienie dało Słowianom polityczne i umysłowe wyższości. Historya odmienne złożyła świadectwo. Tylko Słowianie ujęci przez katolicyzm, mieli prawdziwe umysłowe, religijne i polityczne życie. Po takiem wykazaniu, że Grecya bizantyjska Słowianom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 16
" wiańskie osady, za Dunaj, za Karpaty, ku północy.1) Tu, na zagorzu illiryjskiem ruina Krapiny. Tu, legenda Czecha, Lecha i Rusa, założycieli czeskiej, polskiej i ruskiej społeczności. "Wszystko, co u innych słowiańskich ludów trwa jeszcze, jako legenda, jako myt ciemny, przedstawia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 17
" że wyraz Rus, Ruś, prosto Normanów, skandynawski szczep oznacza! 1) Pan Cyprian Robert język illiryjski dzisiejszy nazywa językiem świętym, kluczem i początkiem wszystkich słowiańskich języków, pragnie nawet, aby wszyscy Słowianie język illiryjski przyjęli, zapewne przez wzgląd,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 18
" blii wykonano między Słowianami, którzy zajmowali dzisiejsze Węgry, że obrządek katolicko-słowiański, to jest, nauka rzymska, a jedynie wyrazy słowiańskie, u tych powstał Słowian, że od nich przeszedł na wszystkie słowiańskie narody, że Metodiusz i Kirylli, nauczyciele,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 19
" tedry słowiańskiej we Francyi, jest niepojęte. P. C. Robert wszystko odkrył i wszystko widzi we swojej Illiryi. Ona jedna prawdziwie poetyczna i nieporuszona, zatrzymała pierwotny słowiański typ. Tu pierwotna formacya słowiańska, tu żywa skała i granit, który widział i dotąd..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 20
" to niewiadomość jedynie? Przesadzona, możemy powiedzieć, nieumiejętna skłonność ku orientalizmowi, popchnęła P. C. Robert ku najdziwaczniejszym złudzeniom.1) Przypuścimy, że Illirya niewzruszona, najwierniej przechowała typ słowiański; że to ma być pierwotna formacja, granit..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 21
" dzy samego siebie, jeszcze nie posiada tego, co właściwie przez narodowe piśmiennictwo rozumieć należy. Jest to rzeczywiście stan Illiryi i wielu słowiańskich spółeczeństw, które dotąd, nierozwiuęły swojego ducha, nie stworzyły swego piśmiennictwa. Illirya, dla Słowian nic nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 22
" ma jedynie żal, gniew, przepowiednie zatracenia. Bez głębokich i dalekich poszukiwań, najłatwiejby się objawiło, że typu słowiańszczyzny, jej prawdziwej duchowej, najgłębiej pojętej i przedstawionej natury, szukać należy pośród tej spółeczności słowiańskiej, która..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 23
" wszystkie, miłujemy wszystkie. Życzymy dla nich świetności. Udzielemy im naszych własnych, nietylko dla nas zdobytych, naukowych potęg. Ale nigdy nie powiemy, że u nich typ — najdokładniejsza wiedza. To, byłaby miłość fałszywa, szkodliwa dla nich samych, i dla wszystkich Słowian...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 24
" Naszemu twierdzenia moie nie chcianoby wierzyć. Niechaj przeto Pan Cyprian Robert własnemi przemawia słowami. "Polska łacińska 1) przyjmując za jedyną podstawę swojego prawodawstwa kościół rzymski, weszła naturalnie do otwartej wojny przeciw większości słowiańskich narodów, nad..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 25
" rija nasza nie da odpowiedzi. Jedna Polska, najpierwsza ogłosiła i szanowała wolność wyznań, i bez porównania mniej, od innych państw różnowierców prześladowała Katedra widocznie powtarza jedynie moskiewskie paszkwile przeciw Polsce, przeciw jej latinizmowi. Polska, poddana..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 26
" ustawom. Ujarzmienie krajowców, przez długie wieki, było niejako prawem bytu dla wszystkich krain katolickich świata Greko-Słowian."1) Katedra znowu przedstawia czyny, których nie znaliśmy, których nie przeczuwaliśmy, dla prostej przyczyny, że nigdy nie istniały. Więc katedra..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 27
" skiej społeczności pojęcie i rzecz niewoli, są zupełnie nieznanemi: że kmiecie polscy do XVI. nawet do XVII. wieku używali prawdziwej wolności osobistej, że jej ograniczenie, zawsze nieszczęśliwe, nie katolicyzmowi, nie germańskim zwyczajom, a nawet nie drapieztwu nie samowładztwu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 28
" w Wiedniu wszystkie państwa europejskie, uznały, że polska narodowość, we wszystkich tych ziemiach, jako istniejąca, jako panująca szanowana i zachowana być powinna. Lecz 1846 r. katedra we Francyi zrobiła odkrycie, że to był błąd u przędzenia i złudzenie. Po za księstwem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 29
" narodowości, a kiedy upadały, kościół je od śmierci wybawił. Urządzony, wedle pojęć świata Greko-Słowian, jest źródłem najokazalszych swobód."1) Trudno, wedle tych dobitnych określeń, zostawić cokolwiek wszelkiej słowiańskiej społeczności wyznającej katolicyzm. Na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 30
" wywracać to, co mówi Pan Cyprian Robert, niewiedzący, że zlanie politycznej i duchownej władzy, że kościół i państwo, sprowadzone do najzupełniejszej jedności, są poniżeniem społeczności związanej przez tyle potworne urządzenie, że to jest grunt jej politycznej, religijnej, i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 31
" której, pojmowaćby należało katolicyzm i kościół wschodni — słowianizia i polonizm. Katedra tej szlachetnej nie przedsiębierze pracy: dla niej, liczby wystarczyły. Liczby objawiły wszystko. Dla katolicyzmu, dla polonizmu przyszłość, żadna. Katolicyzm i polonizm, są to, sny..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 32
" czone. Katolicyzm i polonizm rozwiązane — nie ma dla nich przyszłości. Gdybyśmy chcieli nasze piśmiennictwo podnieść czeskim żywiołem — katedra znowu zabroni. Czechów i Polaków jedno dotknęło przeklęcie, jedno zepsucie: przez dziesięć wieków wynarodowiali się —..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 33
" Gdyby przeto katolicy Słowianie wykonać mogli to, co im Pan Cyprian Robert żywo poleca; gdyby odstąpili swojej przeszłości, gdyby się zaparli samych siebie, gdyby popełnili dobrowolnie swoje duchowe samobójstwo: — gdzieżby przeszli? — jakimżeby duchem naprawili, zapełnili swoje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 34
" powiedzieć, że takie pojmowanie Słowiańszczyzny, jakie on przedstawił, istotnie tylko we śnie mieć można. I gdyby tylko to był sen! Poświęciliśmy rozbiór nieco obszerniejszy przedmiotowi ważnemu, może najważniejszemu, jeżeli ocenić? zechcemy teraźniejsze położenie Słowian,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 35
" francuzki nie będzie zrażony, ponowi swój wybór i znajdzie Słowianina, który podniesie zrujnowane znaczenie katedry, zrozumie jej piękne przenaczenie. Sądzimy, że po za cel, który najpewniej rząd francuzki zakreślił, sięgać nie należało. Rząd francuzki nie polecał wykładać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 36
" samychże Słowian.1) Nic. Trzeba tylko rozumnej woli. Przedsięwzięcie, które rząd cudzoziemski wznowił i wykonał, sami Słowianie naśladować, a szczególniej, zrozumiećby powinni. Jest to dla nich, dla ich piśmiennictwa konieczna, najdobroczynniejsza potęga. — 1847...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 37
" DES ORIGINES SLAVES.   DRUGI TOM DZIEŁA: LE MONDE SLAVE   PARIS, PASSARD 1852 przez P. Cypriana Robert, profesora literatury słowiańskiej w kollegium francuzkiem. O pismach, o wykładzie nauczycielskieni pana C. Roberta, podaliśmy wiadomość w swoim czasie, i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 38
" cza Polski i Słowian. Jestże nim przynajmniej teraz ? Odpowiadaż najumiarkowańszym wymaganiom naukowym, najskromniejszym nadziejom, których mówiącemu z katedry zawodzić nie wypada? Żeby znaleźć odpowiedź, zaczniemy od rzeczy drobniejszych. 1) Pan Robert znalazł w Skitii..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 39
" Robert był nieco pilniej odczytał Tacyta, na którym jednak się opiera, byłby znalazł, że Niemcy roli uprawiać nie lubili. Aestii frumenta caeterosque fructus, patientius quam pro — soliła Gerrnanorum inertia laborant. C. XLV. Germanie przeto leniwi, ociężali, nie mieli..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 40
" jako bydło, niecierpiaeych pracy, ale zawsze gotowych do rozboju. Dawni Germanie nigdy rolnikami nie byli. Bardzo późno Niemcy rolnictwo od Słówian przejęli. Właściwie mówiąc owę ziemię Germanii, najeżoną lasami a bagnami okrytą, uprawiły, oczyściły, niepoliczone słowiańskie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 41
" człowieka, na obywatela wychodził? Fortissimus quisque ferreum insuper annulum, ignominiosum id qenti, velut vinculum gestat, donec se caede hostis absolvat. " C. XXXI. Byli, którzy w tej dawnej Germanii uwidzieli jakieś nadzwyczajne usposobienia. Lecz Tacyt tych uniesień nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 42
" względem Polski prawdziwym szatanem? Lecz pan Robert do tych rozpamiętywań zabłąkał się przez poszukiwanie bardzo powierzchowne. Przemiana Serba na Serf, na niewolnika, natrąca panu Robertowi domysły o wyrazie muzyk, teraz mającym pogardliwe znaczenie. Co była kraina Mezia?..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 43
" chodzą, z Bosforu, Tracii. Jeszcze kilka kroków naprzód, a ukaże się i wieża Babel — rozdział narodów. Pan Robert za tłómaczenie wyrazów, Lydya, Karus i Mysus wyśmiewa poetyczne oczy pana Mickiewicza, ses yeux de pohte. Nam się zdaje, ie oczy nieskończenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 44
" Grecyi, do Azyi nawet. O tym ruchu Gallów pan Robert ma także widoki jemu samemu właściwe. Weneci Adryatyku przyjęli Gallów, jako oswobodzicieli. Belowez założył państwo, dał królów Wenedom. Rzym spalili Słowianie i Gallowie sprzymierzeni. Ztąd p. Robert wysnuwa najokazalsze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 45
" domniemaniem, przemawia bardzo wiele względów. Poszukiwania Rittera, Kollara, Jungmana, Boppa, powinnyby być znajome profesorowi du College de France. 7) P. Robert wie dobrze, że Antowie z Wenedami, później przyjęli ogólne nazwisko Słowian. Lecz miesza jak najdziwniej Antów i Wenedów..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 46
" lazłby dowody. Wszakże bardzo często Słowian nazywano Hunnami. Czasami p. Robert widzi rzeczy, których przed nim nigdy nie widziano. Jaka była narodowość Nestora? Był to mnich ruthenien. Polanin nie, chociaż, kiedy Nestor żył, najazd normandzki zużył się, znikał, jedność..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 47
" storyi Prus przez Voigt'a.1) Wielkie za tem przemawia podobieństwo. Wedle dowodów zebranych przez Voigt'a, bursztyn ze Sambii szedł dwoma drogami. Raz, że dzisiejsze wskażemy miejsca, przez Babimost, Gniezno, Kalisz, Kraków, Stary Sandomierz, przez Karpaty do Karrodunum, znanej warowni..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 48
" zawcześnie zaczyna swoje przedsięwzięcie. Zbywa mu jeszcze na pierwszych, na początkowych, na koniecznych wiadomościach o Słowiańszczyznie. P. Robert nasuwał, że chce przedstawić ostateczne wypadki, do jakich doszli uczeni Słowianie. Szkoda, że się nie trzymał tej skromnej, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 49
" "dzisiejszej Wenecyi." Wenecya niegdyś, miała być słowiańskiem miastem czyli państwem. Jaki na to dowód? Żaden. P. Robert napisał sobie upoważnienie nie popierania dowodami swoich twierdzeń, swoich poszukiwań historycznych. Wie nawet coś większego, ale zawsze bez dowodów, wie, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 50
" żadnemi nie popiera dowodami. Lecz zapominamy się, popiera Nestorem, powagą wedle niego nieomylną. Co do nas, przyznajemy sobie prawo sprawdzania i sądzenia Nestora. Nestor spominał ogólne podanie o tem przejściu Słowian na północ. P. Robert zna szczegóły, a wysoko ciekawe. Lech,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 51
" dziesięciu wiekach, powtórzył sie na Północy, nawet na tychże samych ziemiach, którym dawniej Skitowie i Sarmaci chwilowo udzielili swoje nazwisko. Waregowie, Skandynawy, Niemcy, zesłowianieli. Z tych świadectw, które sam wymienia p. Robert, gdyby tylko był nie uległ pokusie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 52
" II. Zdawałoby się, że p. Robert, kiedy brał pióro do ręki, miał myśli, bardzo niepodobne tym, które się jemu później nasunęły. Chciał przedstawić Francuzom ostatnie wypadki, do których przyszli słowiańscy, uczeni, a jednakże, tym wypadkom zaprzeczył, a na ich miejsce..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 53
" że się łączą i teraz. Przynał Lechitom, że oni byli stanem mającym powołanie oswobodzać Słowiany. To, było kiedyś, a teraz być przestało. Polska usuwa się z historycznej widowni, jej obecne znaczenie bardzo podrzędne, albo i żadne. Polska i dla siebie i dla Słowian, przestała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 54
" kolwiek niewolnikami albo lennikami Sarmatów. Nasze zdanie wytłómaczemy obszerniej, przy pierwszej sposobności. Zmuszeni wskazać tyle zboczeń, tyle złudzeń, najprzyjemniej podnosimy kilka ziarnek spotkanych, na tej niwie porosłej nieużytecznemi chwastami. Pan Robert przytacza..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 55
" wedle p. Roberta, przez niewolników i lenników sarmackich wydane być miały. O ziemiach Odry i Laby zamieszkanych przez. Słowian, pan Robert ma domysł bardzo trafny, ułatwiony przez nowe poszukiwania Szafarzyka, Szulca, i Maciejowskiego. Pod ogólnem, nieoznaczonem, niepewnem nazwaniem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 56
" ku Zachodowi powtórzyła. Waredzy, dali nazwanie swoje skandynawskie krajowi, który nie miał najmniejszych normandzkich żywiołów. Francya przyjęła i nosi nazwisko, które nie z niej samej wyszło, ale z gromady germańskich najezdzców zwycięzkich, a jako utrzymują Francuzi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 57
" ciężony powolnie odzyskiwał niepodległość. Rzadko zwycięzcy osiadali w najechanej ziemi (132). Nie trzeba mniemać, aby Frankowie wszędzie gdzie podbili, dzielili się gruntami. Byłoby niedorzecznem mniemanie, jakoby każdy oddział rozwiązował się. jakoby każdy zakładał osobno..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 58
" Na tem zamykamy nasze uwagi o piśmie p. Roberta. Potrzebowaliśmy wykazać, co o Słowiańszczyznie, co o nas pisze profesor upoważniony mówić urzędownie z katedry słowiańskiej we Francyi. Jest to smutne i poniżające dla nas. Mamy życzenia, aby nas wspierano, aby nas rozumiano, aby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 59
" TOWARZYSTWO SŁOWIAŃSKIE PARYZKIE.   Rewolucya francuzka 1848 wywołała, między innemi Towarzystwo Słowiańskie Paryzkie. Założył je dobrze znajomy czytelnikom Przeglądu, pan Cyprian Robert, nauczyciel-zastępca literatury Słowian w College de France. Polacy ujęci..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 60
" "około Polski niepokonany orszak wszystkich ogromnych sił słowiańskich, zobojętnionych przez odosobienie." — Którzy Słowianie składali, w mniemaniu podpisujących, orszak skupiony około Polski? Oto: "Lechici, Czechowie, Illiryanie, Bulgaro-Serby i Rusini." Każdy lud miał najpełniej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 61
" miał wiecznie ogłaszać, upraszamy nie zapominać. Związek wszystkich Słowian przeciw Rosyi; narodowości słowiańskie przy Polsce, około niej ustawione, oto pierwsze podwaliny. Pan Cyprian Robert przyznawał Polsce niejako rodzaj historycznej wyższości — zostawiał przynajmniej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 62
" słowiańskiej natury. Pierwotnie, między Towarzystwem słowiańskiem a dziennikiem, Polska, jako jego wyobrazicielem mówiącym, była, czyli bydź miała tożsamość zupełna, odpowiedzialność ścisła — l'i dentitté compléte — solidarité étroite. Lecz p. Cyprian..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 63
" drobna liczba Polaków, która może rozmyślnie, może przez niewiadomość popiera widoki pana Roberta. Pan Cyprian Robert piękne i obiecujące przedsięwzięcie zupełnie zrujnował, i rzecz dziwna, to, co powstało na rzecz podniesienia Polski, co Polsce wpływ i znaczenie dać miało, za..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 64
" przeciw Polsce, rozumie przecież, jakie zbawienne, jakie konieczne między Słowianami Polska ma znaczenie: "nasza Polska nam wszystkim tyle droga, ma powołanie bydź węzłem, który zbliży nasze narody ku narodom zachodu."1) Pięknie a gruntownie. Bez Polski, bez rozlania się jej ducha,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 65
" Słowian? Widział powstające ogromne słowiańskie państwo: Polska, Czechy, Illirya, Serby, mające bydź spółzawodnikiem wielkiej Rusi, Moskwy.1) Rosya przeto oddalona jako złe religiine i polityczne, jako siła nieprzyjazna słowianizmowi i europejskiej cywilzacyi. Polsce, we związku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 66
" Pan Cyprian Robert natychmiast miota gromy przeciw Polakom za to, że orężem nie chcieli wspierać Jelaczyca, to jest, Rosyi! Nie raczy nawet przypomnieć sobie, że Polska nie ma swoich wojsk narodowych, jako je ma Illirya, granica wojskowa mogąca łatwo postawić 80, 000 samej piechoty...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 67
" "wymówić świetnych przeznaczeń Rosyi. Rosya sama przez siebie wyobraża słowianizm, jest najdobroczynniej wybranem, najmądrzej pomyślanem dziełem Opatrzności. Cóż więcej powiedzieć można? Pan Robert omylił się 1848 r. przetoż swój błąd r. 1849 stanowczo naprawia. Ujrzał, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 68
" ciw zepsuciu Rosyi trzy grube tomy napisał a r. 1848 wyrzekł: teraz zgoda — wsystko pójdzie pięknie — Polska nakoniec odstępuje marzeń samoistności.1) Pan C. Robert niczem nie usprawiedliwia swojej ogromnej przemiany. Samo wezwanie Opatrzności nie wystarcza. Lecz pan C. Robert..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 69
" Co zgubiło Polskę? "Ciasność jej społecznej filozofii, jej napaście na kościoł grecki zjednoczony Rusinów, który wszystkiemi przynęceniami do łacińskiego obrządku chciano wprowadzić, co nakoniec, wzbudziło kozackie wojny, wytępienia, protektorat moskiewskich carów nasamprzód,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 70
" Z tych określeń o Rosyi i o Polsce, nie byłożby zupełnie loicznem wnioskowanie, że Polska sama, dobrowolnie powinnaby rozwiązać swoje narodowe jestestwo, poddać się interesowi człowieczeństwa, jakiemu innemu słowiańskiemu szczepowi, rządowi przejrzanemu, czyli wybranemu przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 71
" Przypuszcza zatem, że u nas Niemcy, ponosili prześladowanie cierpienia, ograniczenia — ani przeczuwa, że naszej wielkomyślnej gościnności i opieki użyto na wydarcie i przywłaszczenie najdawniejszej polskiej ziemi. Pan C. Robert wierzy, że nasi dawni przyjaciele Rusini, przynieśli..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 72
" sinów stworzył synod petersburgski, potworne zlanie samowładnej siły politycznej i religijnej. Wszystkie współczucia pana C. Roberta są dla Słowian syzmatyków, a wszystkie niechęci, dla Słowian katolików, chociaż dotąd nie wykazał, jakie są religijne, umysłowe i duchowe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 73
" ackiej. (str. 10.) Pan Robert przytacza radośnie twierdzenie Jelaczyca, że gdyby Austrya nie istniała, powinnaby bydź wynaleziona. Tyle potrzebna, tyle zbawienna ma bydź Słowianom! Słowiańszczyzna, własnej nie ma siły. Jelaczyc mógł straszyć Wiedeń i germanizm gromami dział..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 74
" ale znowu, historycznie nie wykazał, jakie dobrodziejstwa odszczepienie religijne Słowianom przyniosło. Ani na potępienie katolicyzmu, ani na usprawiedliwienie sizmy, żadnych nigdzie nie przedstawił dowodów. Byłoby przeto złudzeniem przypuścić, ie z Towarzystwa słowiańskiego..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 75
" Die ältesten Denkmäler der böhmischen Sprache, KRITISCH BEARBEITET von Paul Joseph Szafarzik und Franz Palacky. Prag 1840. Śpiewy znajome pod nazwaniem: Rękopism Królodworski, znalazł przypadkiem, uczony Hanka, 1817, na wieży pomiędzy strzałami Zyski. Jestże to patriotyczne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 76
" nieposuniono ku najdalszym granicom? Czechowie, złamani i niejako przeistoczeni, niemający ani wyobrażenia, ani chęci politycznych swobód, przynajmniej naukowo narodem być chcieli, chociaż bardzo niedawno ojczystej mowie wywalczyli pierwszeństwo, a Palacki swojej historyi czeskiej,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 77
" mira 1057 1), wedle Biblii czeskiej 1422 i wedle Biblii Jedności 1593, a co zwyczajna czeskim uczonym, wszystkie cztery Pomniki, pod względem filologicznym i paleograficznym, objaśnili najtroskliwiej i wszechstronnie. Jest to strona tej pracy najszczęśliwiej wykończona, i pragnęlibyśmy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 78
" buszy? Wiek rękopismu nie jest dalszy nad wiek dziesiąty, około 950. Sama rzecz opiera się na podaniach jeszcze odleglejszych, a przedstawia niezawodnie czyste i niepomięszane słowiańskie pojęcia i urządzenia, Poganizm jeszcze panował, a stosunki germańskie wsuwały się jako..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 79
" Awarowie, Bulgarowie, Węgrzy, Turcy, Niemcy i Włochy narzucali panowanie albo wpływali, ale nadaremnie, Granit słowiański został nienaruszony. Słowian można wymordować — przemienić — - nigdy. Był spór między Klenowiczami z Tetwy Popielowej, czy dziedzictwo ma być wspólnie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 80
" ruszano nawet. Uczony Joachim Lelewel nie ma o nich wyobrażenia. Lubuszę otaczał Sąd. Przy niej, dwie mądre dziewice, znające prawo. Jedna, trzyma deski prawodatne; a druga, miecz karzący krzywdy. Na przeciw nich, ogień zwiastujący prawo, a pod memi, woda oczyszczenia.1) Lubusza..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 81
" głosy Sejmu czyli Sądu. Kadwau obliczał je a Lechowie obwieszczali, co postanowiła większość, która dała wyrok, aby majątkiem wspólnie rządzono. Wyrok Sejmu naganił Chrudasz z Atawy krzywej; chciał, aby cały majątek dać pierworodnemu, odsunął wspólność i równy podział...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 82
" niczyli Sądom i Sejmom, a uważny, że przez okres Piastów, Zjazdy łączyły wszystko. Nieznano jeszcze rozdziału władz. Zjazdy, były zgromadzeniami i politycznemi i sądowemi. Między dyplomami polskiemi, opisującemi narady i zgromadzenia a Sądem Lubuszy nieznajdujemy różnicy. We..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 83
" czny wpływ. Kmieci wybierano między Lechami i Władykami. Piast, nie był tem, co u nas później przez kmiecia rozumiano. Jest prawdziwem, a przynajmniej bardzo bliskiem domniemanie, że naszych dwunastwu Wojewodów, mogli być Kmieciami, mającemi sądownicze i polityczne władze. Boguchwał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 84
" Kirylicy, która pierwszem pismem Słowian być miała. Deski prawodatne wzbudzały podejrzenie. Mianożby pisać na deskach. Lecz kronika Nowogrodu 1208 wspomina deski, na których pisano. Naszę polskie wyrażenie — czytać od deski do deski — zdaje się, przypomina starożytny..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 85
" Pojmowanie i urządzenie społecznych stosunków, zajmuje mocno dzisiejsze społeczeństwo. Wedle jednych, nastąpi ulepszenie, wedle innych nadchodzi ruina najwyższych najpiękniejszych zdobyczy rozumowych. Spadniemy, czyli spadamy ku chaotycznym ciemnościom. Tych przewidowań nierozbieramy,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 86
" skiego niemożemy przypisać najkonieczniejszych zalet, wierności i prostoty. Jeżeli umrze naczelnik rodziny Dzieci majątek posiadają wspólnie, Z pośród rodziny wybierają Władykę, Który chodzi na sławne Sejmy Z Kmiecami, z Lechami, z Władykami, Powstali Kmiecie, Lesi, Władycy I..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 87
" Wedle poszukiwań najpewniejszych a przynajmniej mających najwyższe podobieństwo, u Słowian istniało powszechnie wspólne posiadanie przez rody. Rody niedzieliły posiadłości ziemskich, i pod każdym względem stanowiły całość.1) Jednak szanowano i ------------ Kiedy przeto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 88
" działy. Kto niechciał jej, występował ze wspólności. Rody wiązały się przez wybieralnych Władyków, przez swoich wyobrazicieli na zewnątrz, i tworzyły obszerniejsze społeczeństwo, kraj, a jednak jeszcze nie narodowość. Na sejmach, do wojen, stawano przez Władyków, rodami. Sejmy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 89
" i przyjmuje ich. Starszy niekoniecznie ma największe lata. Ogólnie, ojciec przed zejściem przekazuje rząd najzdolniejszemu ze synów między braćmi, albo synowcowi. Władysław I. nie uznawałże tego oddaniem rządu najzdolniejszemu. Jeżeli starszy źle zawiaduje, jeżeli się niepodoba,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 90
" kapłaństwem Boga walczącem i zacłiowująeem pojęcia moralności, wyswobodzenia i razem posunienia człowieczeństwa ku dalszym przeznaczeniom. Mamyż złudzenie o tej istotnie zadziwiającej przeszłości Słowian? Niechaj da odpowiedź i nasze usprawiedliwienie Helmold, Niemiec, któremu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 91
" Gościnność albowiem i pobożność ku rodzicom i krewnym, trzyma pierwsze miejsce między słowiańskiemi cnotami." Takie moralne piękności miała starożytna słowiańska społeczność, piękności, których Helmold między swymi Niemcami nie widział. Przeczymy zatem, na historycznych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 92
" żująca praca! — mord społeczności, rabunek tych Słowian, dla których nawet Helmold Niemiec dosyć nie miał uwielbienia.1) Ta ziemia Słowian, przez nich zrobiona ogrodem i rajem, dawno się podobała Niemcom, którzy sami przez siebie, niemieckich piasków, bagien Fryzyi i Holandyi, na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 93
" sprzyjanie, cóż jako ostatni wypadek przedstawia? Pojednanie — to jest wejście naszej narodowości do narodowości niemieckiej — nasze duchowe rozwiązanie się. Mesłyszeliśmy najuroczyściej wyrzeczonych słów, że Bóg w historyi pruskiej objawił swojo działanie.1) Jest to..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 94
" STRACONE OBYWATELSTWO POLSKICH KMIECI.   przez Joachima Lelewela. Jako poszukiwacz i objaśniacz historycznych rzeczy, Joachim Lelewel, między naszymi pisarzami, niezawodnie, pierwsze zajmie miejsce. Ciemności starożytnej jeografii rozwidnił przez najtrudniejsze i szczęśliwe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 95
" Czemu? Podobno, w swoich historycznych poszukiwaniach, Lelewel nie miał pewnej siebie myśli politycznej i religijnej. Sam, bez wewnętrznej pewności, nigdzie jej nie znalazł. Ku schyłkowi długiego, pracowitego, zacnego, bardzo zapełnionego życia, cóż przedstawia swemu narodowi? Oto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 96
" działanie nowego, chrześciańskiego porządku, wnet wycieńczyła się siła gminu. Wyraźniejszemi słowy, wprowadzenie katolicyzmu, ugruntowanie chrześciaństwa u nas, dało panowanie Szlachcie, Lechom; kmieci, gwałtownie przygniotło. Po Bolesławie Śmiałym, wedle Galia, Spaniałym,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 97
" lewel, nie bardzo wierzy swemu oskarzeniu, albowiem przytacza pismo, przez które Papież, wyobraziciel katolickiej myśli i władzy, naganiał szlachcie ciężary, które na gmin kiedyś wkładała. Katolicyzm przeto był przeciwny niewoli. Z bull papiezkich, można ułożyć najobszerniejszy,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 98
" bierzemy. Duch człowieczy, jestto przepaść, jest to tajemnica; ciemność i światłość; potęga, rzeklibyśmy, cudowna, wszechmocna, czynem swojej woli, wprowadzająca do siebie dobre, albo złe. Tu, podajemy dla wszystkich ostrzeżenie; że człowiek, jeżeli nie ma wewnątrz religijnej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 99
" był wieśniak, Dantyszek, syn powroźnika, w senacie, utalentowany mąż, Kromer, niskiego rodu, został Biskupem Warmińskim. I tak wielu innych było, których, nie urodzenie, ale nauka, talenta i cnota pożytecznemi Ojczyznie zrobiła dziećmi." Takie uczucie Lelewel r. 1830 objawił we..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 100
" zasadność zaskarzenia, które wynalazł dopiero r. 1846. Synod biskupów r. 1180 wyklął ciemiężycieli kmieci, co papież zatwierdził. Sam Lelewel zgadza się, że biskupi katoliccy złagodzili karne polskie wyobrażenia, przyswoili polskiemu umysłowi żywioły czyściejszej, bardziej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 101
" praw ujęły, uważa, że jeszcze przed Ziemowitem, przed wprowadzeniem nauki rzymskiej "prawo kmiece wyszło z czynu, doznało niezmiernej ujmy. Mogłaż cywilizacya chrześciańska niweczyć prawo kmiece, które przed r. 850 czynem być przestało. Pojmujemy, co przeszkodziło pilnemu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 102
" się, znikały pogańskie podania, pośród Słowian wstępowało chrześciańskie i europejskie życie. Tłumaczenie tych przemian, jakie podaje Lelewel, nie zaspokaja historycznej powagi i sprawiedliwości. Lelewel widocznie, dzisiejsze pojęcia, dzisiejsze namiętności, szlachetne i fatalne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 103
" "Dziwno się może wydać, że lud nie pomyślał o przeistoczeniu natury ziemi, nie wcielił ziem lechickich w role kmiece" — a to w jakim celu? "aby zagładzić żywioł lechicki." Żeby przeto ogólnie odebrać własność i wytępić jednę część społeczeństwa. Dotykamy rzeczy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 104
" Lelewel sam sobie zaprzecza, sam, w swoich wyobrażeniach, zgody i jasności nieumie zaprowadzić. I tak twierdzi, że nawet przed Chrześcijaństwem były stany — Lechici i Kmiecie — Lechici jako arystokraci, Kmieci, jako gminna równość; że były ziemie wolne i niewolne — szlacheckie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 105
" "Ukój zawziętości osobiste, które wiodą do zagłady uczciwego imienia Polski; ucisz zjadliwy język, żądłem piekielnej złości uzbrojony, co żywych i umarłych bezcześcić usiłuje. " Takich słów używa pisarz, w którym Polska, chciałaby, widzieć piastuna swoich historycznych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 106
" było, co do życia dopiero wezwane być powinno. Niezadziwia przeto, owszem ma naturalne i konieczne wytłomaczenie, czemu Lelewel, nie był historykiem Polski, czemu umysłowa i historyczna Polska, Lelewela, swoim wyobrazicielem nieuznała. Jakoż, Lelewel, nieoszacowany krytyk materyalnej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 107
" wczej władzy. Jest to na dowodach nieoparta teorya. Pierwsi Piastowie samowładnemi być mieli do roku 1139? Lecz jakże pogodzić samowładztwo z wiecami kmieci, z potężnym stanem Lechitów? Wieca kmiece, prawo kmieci i samowładztwo! Wstrząśnienie Polski, prawie przez cały wiek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 108
" Przedstawiemy później, rozbiór historycznych pojęć Lelewela, a zamykamy nasze umagi, jednem dostrzeżeniem. Lelewel przez swoje wyobrażenia o ------------------------------ ficantibus Praelatis et Baronibns Poloniae sibi in Regnum successorum designarit. Długosz a. 1023 i 1025...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 109
" własności ziemi dzierżonej przez stan jedynie; o puściznach, o tem, że u nas dziedziczności znać nie miano, że żywioł lechicki ma być zagładzony, wybija szeroki gościniec majątkowej, spólności, kommunizmowi. Czy godziło się poważnie wykazować związek między czynami r. 1076..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 110
" dować historyczne podstawy i usprawiedliwienie? Jakżeż Polska, na samym początku swej historyi urzeczywistniła czyli urzeczywistnić zamierzała to, co wiek XIX., zaledwie początkować i nieśmiało wykonywać zaczyna! Najmocniej powątpiewamy o wewnętrznej wartości tych zaręczeń, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 111
" DZIEJE RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ — napisał, Jędrzej Moraczewski, Tomów cztery. Poznań. 1843, 1844, 1846, 1847. I. Wynurzyliśmy nasze przekonanie, że tylko, przez wyjaśnienie swojej historycznej natury i przeszłości, naród polski odbierze dokładniejsze i głębsze zrozumienie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 112
" paczy. Usiłuje dać przedstawienie Polski, prawdziwie umiejętne i prawdziwie historyczne, wedle jej własnych czynów. Bezwarunkowo nie uwielbia i niepotępia, jako dotąd, prawie powszechnie czyniono. Postęp ważny i stanowczy, zaleta, dla której mamy skłonność przebaczyć i złagodzić..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 113
" chciał stać się stworzycielem, a przynajmniej przeobrazicielem. Me wszystko uzyskał, co zamierzył; atoli, położył grunt, na którym rozwija się i wznosi dzisiejsza, doskonalsza europejska społeczność. Głęboki Guizot najtrafniej powiedział, że dzisiejszem zadaniem, ma być,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 114
" Najmocniej powątpiewamy. Przy pozornej bezstronności, ma przecież o nich uprzedzenie, wywołane przez wiek ośninasty — uśmiech — najsubtelniej osnowane politowanie czyli szyderstwo. Temu niepewnemu usposobieniu należy przypisać, że autor działania katolicyzmu, co do Polski,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 115
" maczenie nie z niej samej ale wedle teoryi, wedle dzisiejszych potrzeb i uniesień. Nie śmiano, nie chciano zapytać same dzieje, jako siebie przedstawiały. — Dzieje brano i przekręcano, jako środek utwierdzenia i usprawiedliwienia osobistych, monarchicznych albo demokratycznych teoryi. Z..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 116
" wanie dawnej Polski, jako monarchicznéj, albo demokratycznej — uważamy, jako jednostronne, jako fałszywe, niezdolne wyrozumieć i wytłómaczyć naszych, politycznych urządzeń — jako nieobejmujące wszystkich warunków naszej politycznej istności. Historya nasza, nie da..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 117
" ani dla ograniczonej monarchii, ani dla demokratycznej nauki. Możemy pewniej powiedzieć: Polska nie miała nigdy ściśle oznaczonéj, stanowczo ujętej politycznej formy. Żadnemu żywiołowi swego życia, swojej samoistności, zniweczyć, albo ograniczyć nie dała. Zachowała sobie życie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 118
" Niechcemy przeto, do dziejów naszych wprowadzać politycznych wykończonych teoryi — nawet, gdybyśmy i chcieli, jeszcze nie czas, jeszcze nie chwila stosowna. Nieposiadamy dotąd, we wszystkich częściach zgłębionej skończonej historycznej umiejętności. Po Naruszewiczu, po Lelewelu,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 119
" prosto mechaniczny, zewnętrzny; niema całości, organicznej jedności. Pan Moraczewski, nie ma potęgi wiązania czynów, przedstawienia mocnych uderzających obrazów; zaczyna, porzuca przedmioty i znowo do nich wraca — kronikarz istotny, ale pozbawiony uroku starych kronikarzy. W..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 120
" Moraczewski, naszej składni chciał udzielić nowych praw. Wolności wznawiań, co do stylu, najskromniej, używać należy. Psowanie mowy, zadawanie gwałtu jej naturze i składni języka sięga daléj; psuje i burzy wewnętrzne uczucie i samo myślenie. Chociaż są odcienia istotne i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 121
" skiewski, który przez nadchodzenie Litwy mieszał sprawy rzeczypospolitej, a zatem o nim pomówić trzeba." Następny okres i przez swoje rozumienie i przez swoje wysłowienie najdziwniej uderza. "Mieczysław, jak się zdaje, chrześcianin, ale niebardzo wyrozumowany, pojął księżniczkę..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 122
" mieniła na obrządek jrzyinski — wpływ katolicyzmu na ukstałcenie naszej społeczności uznano szczerze, oceniono właściwie. Pan Moraczewski, odrzuca wiek XVIII, który dla przeszłości katolicyzmu, nie umiał być sprawiedliwym, niejako zaprzeczył najistotniejszy, najświętszy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 123
" człowieczeństwo. Cała nasza cywilizacya powstała przez chrystianizin. Nieprzypuszczaniy, nieznamy jej innych żywiołów, jesteśmy stworzeniem ewangelii stosowanej, wprowadzanej do życia przez Rzym. Jesteśmy niem nawet naówczas, kiedy przeczemy i ewangelii i Rzymowi. 1) Jeżeli autor..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 124
" klasztorów koło? Michelet pięknie wyznał: — pod każdym względem, postąpiliśmy, ale moralne uczucie, ścieśniło się. Naprzykład — protestancka Anglia swoim ubogim zbudowała przeszło pięćset więzień piekielnych, nazwanych domami pracy. Również, czysty rozum, wyniesiony po..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 125
" na katolicyzm średnich wieków, a zna za mało, aby go zrozumieć gruntownie. Stosunek katolicyzmu i Polski, znajdujemy oznaczony ciemno, niepewnie, wahająco się — widzimy raczej oskarzenie Polski a nie jej zrozumienie i usprawiedliwienie. Spór Rusi, pod panowaniem Niemców — Waregów i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 126
" Jeżeliby uznano, a bez zatracenia polskiej historycznej myśli, nieuznać niepodobna, jeżeliby przetouznano, że nasze pojmowanie stósunków politycznych i religijnych Polski, co do Rusi, Moskwy, a nakoniec Rosyi ułatwi umiejętne i prawdziwe zrozumienie tej wielkiej i tej prawie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 127
" Co zyskał kościół Rusi, który odrzucał religijne posłannictwo Polski? Co zadnieprskiej Ukrajnie wyjednał Chmielnicki? Kajdany wytępienie. Autor mniema: jedność przywrócona na synodzie Floreneyi, jedynie na czas krótki zbliżać miała ku Polsce Litwę, a przynajmniej, jej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 128
" pod żadnym względem. Stracilibyśmy nasze sumienie narodowe, które, na początku naszej historyi, i teraz" nieprzemienne być powinno. Bez tej jedności historycznej sumienia, bez tej ciągłej wiedzy siebie, nie ma ani człowieka, ani społeczności. Pan Moraczewski mówi — dawne formy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 129
" wywiera, a bezrozumnych tak tylko kierować może, jak ten, coby na wojnie ślepemi dowodził; na prawo, na lewo, ale zawsze tylko po omacku. Wiara jest tylko połową religii, skoro nie jest rozumem oświecona." Jestże to zgodne z tem, co autor wyżej i tyle mocno o działaniu katolicyzmu na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 130
" udowodnić i zatwierdzić na drodze czystego rozumu: filozofia i teologia miały jeden cel, przejąć wiarę rozumem i na odwrot. Jedna, miała być dopełnieniem drugiej. Gra wyrazów i nic więcej. Człowiek we swojej najdalszej duchowej istności, nie ma dwóch świateł, dwóch początków,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 131
" III. Stan wewnętrzny Polski autor wykłada obszernie, usiłuje rozwiązać najważniejsze pytanie polityczne — ale czy rozwiązał szczęśliwie, nieśmielibyśrny powiedzieć, pragnęlibyśmy dokładniejszych poszukiwań, pewniejszych objaśnień i mocniej przekonywających dowodów...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 132
" podległość była bezwarunkowa.1) Cesarz Niemiec, sam sobie, nie śmiał przyznawać zwierzchności, której nigdy żaden Cesarz nieposiadał i niewykonywał. Uczony i sumienny Roepel, wyjawił czyny, które hołd Polski oznaczać miały. Hołd sprowadzany chwilowemi okolicznościami,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 133
" rożytnych polskich posiadłości, jako twierdzi autor, narodowa być nie miała. Wojna dotyczyła jedynie Króla! Polska o niej mogła niewiedzieć! Polska XV. wieku, odmiennie rzecz zrozumiała. Nie szukała długiej kosztownej i morderczej wojny: nie miała tej zepsutej późniejszych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 134
" Autor nie umie jasno oznaczyć, jaka za Piastów przeważała zasada rządowa; nieodrzuca ani monarchicznej ani demokratycznej — zostawia niepewność. Nieganiemy tej niepewności. Historya niecierpi, tych dogmatycznych, pozornie uderzających oznaczeń. Lecz kiedy autor, daje swoje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 135
" nie ma niweczącej natury. Chrystianizm myśli słowiańskiej udzielił siebie, pobudzał jej organiczne wydoskonalenie, nic niezniweczył i nierozerwał — wszystko sharmonizował, spoił, wprowadził do wyższej potęgi, wywarł prawdziwy postęp — stwarzał pięknie. Wytłómaczeniu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 136
" cym wszystko, były ziemie, dawniej niepodległe, samoistne, które powolnie, trudno, złożyły nakoniec jedno polskie społeczeństwo. Bardzo późno, Polska pojęła siebie, jako jedność i prawie do ostatniej chwili swego bytu, niemiała dokładnie rozwinionej, zewnętrznie ustanowionej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 137
" i królów polskich, którzy przecież, zakres i prawdziwe znaczenie swej władzy rozumieć musieli. Dajmy głos starym w nas żyjącym wiekom dawnej Polski. Ich własne pojmowanie siebie, przyjmujemy, a powinniśmy przyjąć za prawdziwe, za najściślej historyczne, a przynajmniej, za..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 138
" sądowej władzy wykonawczej przez księcia niema. Wyrok o niej milczy zupełnie. 1251, Kazimierz książę Kujaw i Łęczycy: sprawa o wieś. Comes Misliborius 1) venerabilem Abbatem de Suleiow, coram nobis et Baronibus nostris judicio citavit. Sąd przeto składali baronowie, panowie i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 139
" nerali 1) — na zjeździe, na wiecu całej ziemi, Województwa. Książę był obecnym, udzielał swoję nazwisko wyrokowi, ale sam wyroku nie dawał, sądu nie stanowił, nie był sądem. Polska owych wieków zdaje się, miała dzisiejszy sądowy porządek państw konstytucyjnych. Na wyroku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 140
" Tych dowodów, podobno dosyć, na wywrócenie tej teoryi niepopartej czynami, jakoby Piastowie mieli i wykonywali pełność sądowej władzy. Czacki mniema, że dopiero po 1500 u nas powstały sądy ziemskie, że szlachta przedstawiała czterech, z których król jednego na sędzię mianował...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 141
" rozmyślania. Gdyby Kazimierz Wielki był rozumiał, źe ma swoje własne dziedziczne prawo korony w nim zamknione, niepodległe — Kazimierz Wielki, byłby wpływał do tej umowy — byłby był przelał swoje diedzictwo. Lecz król polski, do umowy niewchodzi — ani nawet spomniany. Sama..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 142
" konstytucyjnych teoryi? Zezwolenie na podatki przez naród. Naruszewicz, Ossoliński, Czacki, dawniej wyrzekli, to jest anarchia. Przy najżywszej czci ku tym świętym zagasłym imionom, popierać przecież takie twierdzenie, jest to, nieznać Polski, jest to podnosić się przeciw powszechnie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 143
" kraj za własność uważać? Popełniła Polska błąd odmawiając swoim królom samowolnej mocy? Społeczeństwa, które swobód mieć niechciały, mieć nieumiały, które królom pozwoliły ustanowić prawdziwe samowładztwo — popełniły więcej opłakanych błędów, więcej zbrodni..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 144
" kiem zaszła." Przypadek zatem kierował życiem polskiej społeczności! Mianowanie posłów na sejm, nawet po 1468 niebyło ciągłem prawem, czyli zwyczajem. Dopiero 1496 reprezentacya narodowa odebrała stanowcze urządzenie. Podobne uważanie i rozumowanie, niema głębokości ani..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 145
" siebie, ani dla społeczności, której życie usiłuje przedstawić, nieznajdzie ani historycznej ani politycznej pewności. Będzie się chwiał na wszystkie strony; będzie nieskończenie rozumował i czasami nawet pięknie będzie rozumował. Zamiast przecież, rzeczywistej, w swojem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 146
" Chcielibyśmy jeszcze rozważyć to, co autor mówi o początku szlachty, o jej stosunku do kmieci i do ziemi, o prawdziwem znaczeniu dziedzictwa, o puściznach. Poszukiwania autora nieprzekonały nas zupełnie i niezniosły naszych powątpiewać. Teorya autora, nietrzyma się we wszystkich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 147
" względem, zasłudze autora udzielamy najżyczliwsze uznanie. Jakże pojmowaniem Polski, góruje pan Pan J. Moraczewski nad uczonym W. A. Maciejowskim i nad temi mnogiemi zbiorkami polskiej historyi, tyle niskiemi, i tyle dziwnemi, że ich krytyka poważna i umiejętna, nawet wspominać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 148
" PIASTY, RYS HISTORYCZNY   skreślony przez K. S. w latach 1838, 1839. Paryż 1842. Pismo niniejsze ma obiecujące napisy i rozmiary — zapowiada coś wielkiego, coś dotąd nieznanego naszym historycznym poszukiwaniom. Jest widoczna a zacna chęć pojmowania i przedstawiania,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 149
" Jest to, jako widzimy, wiek Piastów, niecały jednak, przerwany, niedopełniony zaiste wielkiemi postaciami tej zasłużonej, i przezacnej rodziny. Władysław i Kazimierz Wielki nie byliby zaciemnili wizerunku. Lecz autor, nie chciał do swego przedstawienia wprowadzić rozleglejszych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 150
" wieczeństwa, dotąd gruntowniejszym, powszechniejszym, bliżej prawdziwym, nie jest zastąpiony. Rozdział, Pismo święte, nazywa ukaraniem, złorzeczeniem, dalszym upadkiem. Klęsk i zbrodni wywołanych rozdziałem, nie stawiamy między boskiemi celami. I, aby takie mieć uczucie, dosyć..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 151
" i spółeczne, że to co później wprowadzono, obłąkało nas i zepsuło. Joachim Lelewel czyliż najgwałtowniejszych, choć niezawodnie sumiennych, zaskarżeń przeciw chrześciaństwu nie wyrzucił! Były u słowian pogan, rzeczy, godne uwielbienia i zachowania. Były u Słowian i Polaków..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 152
" z innemi, mają jeszcze najwięcej, ludzkich i boskich żywiołów. Jeżeli nie byliśmy wybranemi, nie zeszliśmy najniżej między potępionych. Lecz, zdaje się, K. S. coś zupełnie innego rozumiał. Są, którzy naznaczyli upadanie Polski, zaraz po 1572. Polska, pod królami obieralnemi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 153
" odstąpić naiwnej, ale mało historycznej legendy. Kmieć u nas, przed zaprowadzeniem Chrystyanizmu, był niezawodnie tem, czem u Czechów bardzo długo pozostał: wysokim urzędnikiem, sędzią, znakomitszym członkiem narodowych zgromadzeń. Jest to błąd naukowy. Lecz jest inny..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 154
" wać, domysłom, za ogólnym podaniom nie nadawać historycznej pewności i wagi. K. S. twierdzi stanowczo, że Ziemowit polsko-słowiańskie gminowładztwo przekształcił na feudalizm, że gminowładztwo wątłe nie miało przyszłości, że feudalizm miał przyszłość, że zniweczenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 155
" mychże Słowian. Rozbiór być może dla nas bolesnym, ale to nic, to chwila dyalektyczna, to przejście loiczne ku szczęściu wiekuistemu. Polska bardzo dawno swoję szczęście mieć mogła. K. S. wierzy, że pod Bolesławem Wielkim Polska hołdowała Niemcom. 1) Zły los chciał, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 156
" wiemy zkąd wynikający pociąg, przenoszenia serdecznej życzliwości, na to, co dla Polski było obce, albo, co przeciw niej, jako siła nieprzyjazna i niwecząca wystąpiło. Po uwielbieniu Germanii, napotykamy uwielbienie dosyć lekko osłonione ku czemu? — ku wschodniemu wyznaniu, ku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 157
" dla nas niechętny, niesprawiedliwy, a nawet zły (str. 25). Ukazano i dowody. Rzym Bolesławowi Wielkiemu odmówił korony. Rzym 1831 wyklął powstanie 1830. Nie rozbieramy wartości tych dowodów. Zawsześmy ubolewali, kiedy widzieliśmy Rzym, przez powody czasowe, bardziej polityczne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 158
" i prawda, przez samychże Słowian a własciwie Moskali. 1) E. S. przepełnił swoje pismo nowemi, niesłyszanemi dotąd pomysłami, których my, ani prawdziwemi, ani historycznemi nie nazwiemy. Jest w nich za wiele dla germanizmu: za mało, a może nic, dla Polski. Możnaby je przytoczyć na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 159
" germanizm nazwano wybawcami Słowiańszczyzny. 1) Słowianie, nigdy sami siebie urządzić nie umieli; dzicy, anarchiczni, jeżeli kiedy mieli jakie wyższe pojęcie, przyjmowali je przez panowanie cudzoziemców, widocznie dla nich i potrzebne i dobroczynne. Zawsze małoletni, potrzebowali..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 160
" odpychali germanizm? Nie rozumieli swego zbawienia, Huss, nieprzyjaciel raczej Germanii, aniżeli Rzymu, zbłądził. Przyspieszył skon Czechów (str. 163). Pomorze cóż przedstawia? Srogi przybytek Pogan (str. 106). Srogi? Czyli tylko pewnie? Owi Pomorzanie srodzy mówili. Ottonowi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 161
" wy powód sporu między Bolesławem Spaniałym 1), a Świętym Stanisławem biskupem Krakowa, podobno nigdy należycie rozjaśniony nie zostanie. Autor, usiłował coś zrobić, jednakże to co samo przez się ma trudności, jeszcze zawikłańszeni uzynił. Sprzeciwia się sam sobie, a co..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 162
" między królem a biskupem sięgała dalej, miała słuszne, choć inne powody. Jeszsze r. 1074 Bolesław Spaniały wziął był Mścisławowi żonę Krystynę. Sprawił tym sposobem wielki zgorszenie obyczajowe o tyle niebezpieczniejsze, że poganizm nie był jeszcze zupełnie pokonany, że nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 163
" Zawiązał się nań spisek, a wszystko mówi, że spisek, nie z ludu wychodził. Władysław, pierwszej chwili, księciem mianować się nie śmiał. Władysław, najpewniej piastował dostojeństwo wojewody. Król mógł był powrócić, król miał syna. Jakoż strona, która Władysława..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 164
" i miał powody, które Długosz ogólnie, nie wyraźnie wymienia. Możni dali pierwsze dostojeństwo Władysławowi, ale warunkowo; wprowadzili nowy stan rzeczy, novum statum. Władysław zmienił urządzenia swego brata, uczynił je łagodniejszemu. Komu? Nie ludowi, ale możnym, którym..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 165
" temu domniemaniu, można wiele nadmienić. Między ludnościami pierwotnemi Wielko- i Małopolski nie istniały nadzwyczajne różnice. Związek tych ludności rozciągał się po Dniepr, dotykał Laby. Jeżeli Chrobaci uważali siebie za ujarzmionych, zkądże wyniknęło, że Bolesław..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 166
" lud cały skon Mieczysława opłakiwał, że w nim uosobił swoję nadzieje? W tyra ludzie Chrobacyi, przeciw Lechitom, przeciw królowi nie widzimy żadnej niechęci. Radzimy przeto autorowi, aby jedno ze swoich twierdzeń wykreślił. Jedno przy drugiem, utrzymać się nie może. Historyk..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 167
" wojsko nie widziało polskiej ziemi. Może się nasuwała królowi myśl założenia na Kijowie stolicy; może sądził, że na Rusi długo, ciągle pozostać należało, aby stanowczo zatłumić rozerwanie, aby zniweczyć żywioły, z których się rozwinął wielki historyczny spór Polski i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 168
" miał wysokie widzenie, ale nie w swoim czasie; pomijał konieczne warunki rozwijania — brał za początek to, co następstwem, co ostatecznem spełnieniem bydź miało. Błądził, ale takiemu błędowi możnaż odmówić pewnej wielkości? Powtarzamy: taki zamiar ukazany nawet ciemno,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 169
" ność przeistoczania historycznych czynów. Prawie żaden, nie chce ich rozumieć i przyjąć, wedle ich własnej wewnętrznej natury. Są marzenia, czasami złote, czasami szkaradne, o naszej historyi, ale historyi jeszcze pisać nie umiemy; powiemy więcej, sięgniemy głębiej: naszej ziemi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 170
" u nas, nie było dobrze, nie widzimy, aby gdzieindziej, doskonalej i uczciwiej być miało. Uznawajmy szlachetnie nasze błędy, ale nie róbmy siebie gorszemi i nikezemniejszemi, aniżeli niemi byliśmy rzeczywiście. Czuć się za wiele cnotliwym, nie jest dobrze; ale czuć się zepsutszym i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 171
" Tej bezwzględnej surowości względem szlachty, tej słabości potępiania jej, autor mnogie złożył dowody. 1) Wszystkie na jej odrzucenie nagromadził winy. Ona, i tylko ona kraj wprowadziła "do bezdennej przepaści" — Moskwa, Austrya i Prusy nic, albo bardzo mało. Wyznajemy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 172
" pniowo. Kazimierz Wielki znalazł je, dopełniał i mocniej gruntował. Lękamy się. mocno, czyli autor ma właściwe widzenie stosunków Rusi i Polski. Nie bez przykrości wyznajemy: mamy powody wątpienia. My twierdzimy: że Ruś 1340, wróciła jedynie po kilkowiecznem obłąkaniu się..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 173
" jakichże odkryć nie poczynili rosyjscy uczeni! Przypuściwszy, że tak było, jeszcze nie widzimy ważności odkrycia, wyjąwszy gdyby chciano wierzyć, że byłoby błogosławieństwem dla Litwy, gdyby był pośród niej przeważył religijny i polityczny moskiewski kierunek. Nie wiemy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 174
" czom polskiej historyi, do której zrozumienia, jeżeli trzeba rozległej nauki, obejmującej i wiedzącej siebie myśli — najgłówniej atoli, trzeba serca i nieogarnionej miłości. Pod napisem: Grono świętych, przeczuwaliśmy więcej, a znaleźliśmy mniej. Przedmiot był ważny"..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 175
" SYNOWIE GEDYMINA, przez Kazimierza Stadnickiego Lwów 1849.   Niniejsza praca ma ograniczeńsze rozmiary, aniżeli Piasty, o których daliśmy wiadomość. Tu, autor nie miał myśli przedstawienia wielkich kierunków naszej historyi. Jest to tylko monografia synów Gedymina, do..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 176
" trafnie. Dla tej strony poszukiwań mamy uszanowanie, ale, co do ogólnych i wielkich stosunków Polski, Rusi i Litwy, zdaje się nam, wprowadzono dziwne pomięszanie, bez potrzeby i bez usprawiedliwienia. I w Piastach, i w Synach Gedymina, Pan K. S. udziela zbyt szczupłego miejsca..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 177
" pewnych świadectw o Rusi, jego zdanie nie przekonywa nas wcale. Długosz jest zawsze sprawiedliwy, objawia delikatne moralne uczucie, przed żadnemi nie skłania się wielkościami; co do czynów mianowicie, godny wszelkiego zaufania. Ma błędy, ale nie tej natury. Możnaż utrzymywać, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 178
" kierować. Tej rozkoszy nie rozumiemy i nie chwalemy. Przypatrzmy się bliżej tym poszukiwaniom, godnym uwagi przez to jedynie, że gdybyśmy je uznali prawdziwemi, otworzyłby się przystęp ogromnym a niebezpiecznym złudzeniom, jakie nasuwa moskiewska dyplomacya, jakim daje zachęcenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 179
" temu, bogobojnemu, najczyściej polskiemu dziejopisowi,. zarzuca przekręcanie faktów według swego widzimisię. Jakto. Długosz rozmyślnie fałszował, pisał swoje dzieje, aby pochlebić swojemu polskiemu widzimisię? Świadectwo człowieka, który czytał dyplomata, który patrzał na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 180
" Ostrzegamy, uczony autor wcale podobnych rzeczy nie utrzymuje, ale konieczność owa wynika z czynów i rozumowali, które przytacza. Co innego P. Zubrzycki; jemu nie zabrakło wiedzy i śmiałości; najgrubiej zaręcza, że Austrya r. 1772 odebrała swoje, przywróciła prawny, w XIV wieku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 181
" być czyn zupełnie litewski. Podole stało się własnością litewską, do której Polska, żadnych praw nieposiadała. Witold nad Podolem panował samowładnie; nie uznawał nad niem polskiej zwierzchności, był zupełnie niepodległy i, do śmierci Podole, we swojem wyłącznem posiadaniu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 182
" do swej jedności niemoralnemi środkami, przywłaszcza sobie to, co uczciwie posiadali Waregowie, Litwini, Mongołowie. Tym najezdnikom, tym ujarzmicielom, Waregom i Mongołom, uczony autor daje przebaczenie, szanuje ich lepsze prawo. Jakież miejsce działalności polskiej zostanie? My, takim..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 183
" Pan K. S. widział mnogie dyplomata twierdzące, że książęta Rusi i Litwy, składali hołd, przysięgali wierność, wyznawali się poddanemi. Czyjmi poddanemi, zapytuje się, czyli króla Polski, czyli księcia Litwy? Lecz takiego zapytania czynić nie można. Przez umowy lat 1385 i 1413,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 184
" opuszczenie swoje, a pogardliwe mowy, musiały ustąpić rzeczywistości. 1) Względy, które w XIV i XV wieku Litwie i Rusi nakazały wstąpić do Polski, w niej szukać wzmocnienia i rozwinięcia, posiadały siłę niewstrzymaną, ale ich początek, ale ich loika, spoczywały bardzo daleko...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 185
" wszych polskich Bolesławów celem odnowienia i ugruntowania tej jedności nadwerężonej przez zewnętrzne ujarzmienie, pozwala sobie najdziwniej mianować, wieściami i gadkami ludu. Bolesławowie najechali, zagrabili, ujarzmili, jako nas uczy pan Dyonizy Zubrzycki. Polska XIV i XV wieku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 186
" sya szczęściu, którego nigdy nieprzeczuwała; 1) grabieżom potwornym i niemoralnym, chciałaby koniecznie wynaleść starożytny początek, podstawę prawa bardzo dawnego. O starożytnym początku dzisiejszej Rosyi, historya milczy. Na teraz, przedmiotu niezamierzamy wyczerpywać, nadejdzie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 187
" stora. Długosz, rozerwanie się związku Polan Wisły i Dniepru naznacza w VII wieku. Co mogło być do tego powodem? Napływ Bułgarów, Kozaków, a później ujarzmienie przez Waregów, trwające najdłużej i najstateczniejsze. Ten, raczej wewnętrzny, aniżeli zewnętrzny związek Polan..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 188
" najzuchwalszem zmyśleniem. 1) Początkiem rosyjskiej historyi jest zaprzeczenie i ujarzmienie Słowianizmu. W tejże samej chwili, Polska się zawiązuje i przyjmuje posłannictwo walki przeciw zewnętrznemu ujarzmieniu, nie tylko jej narodowości, ale i wszystkich Słowian. W tem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 189
" ujarzmienie. Słowianie zostawieni samym sobie rozumieliby i szanowali dobrodziejstwo, łagodne prawdziwie braterskie zwierzchnictwo, a może tylko, sprzymierzenie. 1) Bolesław Spaniały odnowił zwierzchnictwo raczej zawieszone aniżeli zniweczone podczas zaburzeń za Mieczysława II., i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 190
" skiej jedności, która przecież, rozszerzała się stopniowo, rozwijała się i wzmacniała, przekonaniem, spokojnem nawyknieniem, udzielaniem polskiej swobody. Jaropełk kniaź Kijowa 1134 wyznał, że panował jako hołdownik, że był niewolnikiem, że dawał podatek, że walczył pod..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 191
" Polaków, o coż błagali pokornie, nikczemnie, a zawsze zdradziecko? Oto, aby Polska któremu z nich, księstwo, jako lenność nadać raczyła. Wierzyliź oni, że naówczas była jakaś jedna rosyjska monarchia, jakieś państwo Rosyi, o których Karamzin tak upornie wspomina, fałszując..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 192
" Na początku przeto XIII wieku Ruś Halicza i Włodzimierza życzyła sobie wcielenia do Polski, wzywała o nie, jako o najwyższe dobrodziejstwo. Była namiętnie za odnowieniem narodowej jedności zerwanej przez Waregów. Znikały nawet jej religijne niechęci. Władyka Włodzimierza Romanowi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 193
" Kończąc, raz jeszcze oznaczmy stan rzeczy wskazany dowodami. Ludy Wisły, Bohu i Dniepru, najstarożytniej, przedhistorycznie składały jeden naród, stanowiły jedność. Był, mniej więcej, ścisły związek tych Słowian pod kierunkiem Polanów. Oleg, przez mord Askolda i Dyra ujarzmił..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 194
" mać swoje stare granice? Ze wszystkich społeczeństw europejskich, Polska najłagodniej, najmoralniej ustanowiła jedność swojej narodowości i materyalnej, potęgi. Gdzieindziej, przeważały wojna i rabunek. Przytem, jest coś może i ważniejszego. Gdyby było dozwolonem niweczyć polskie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 195
" KONSTYTUCYA 1791. Mieliśmy przekonanie, że nawet arystokratyczna strona, Konstytucyi 1791, nie będzie śmiała nadawać ogólnej, politycznej ważności. Niedowierzaliśmy zamiarom odnowienia jej, i postawienia na jej zasadach monarchii, która przez czas ujarzmienia, przez zbrodnie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 196
" musieliby stworzyć najzupełniej nowe społeczeństwo. Stworzyć, — temu co nie istniało, co nie istnieje u nas, ani naukowo ani politycznie, dać życie. — Taki jest prawdziwy zamiar arystokratycznej strony, która, przez spółdziałanie europejskich monarchii, Polsce, jeżeliby przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 197
" wierzenia monarchii Adamowi Czartoryskiemu, zamiar dotąd niezaprzeczony, zatem przyjmowany. Śmiałość zwiększono. Lord Dudlej Stuart, uznawszy Czartoryskiego najlepszym Polakiem, najpierwszym człowiekiem między żyjącemi; — powiernik swojego przyjaciela, uroczyście wprowadził zamiar..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 198
" głości, chybiła swoje wszystkie zadania. Żadnych narodowych niezaspokoiła wymagań; — i przeto, nawet uważana we swoim czasie, niepowinna mieć żadnej historycznej wziętości. Jej, dotąd utrzymywana sława, nie ma podstawy, ani usprawiedliwienia. Wedle czynów, tej umiejętnej loiki,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 199
" — Ocalić kraj, zniweczyć moskiewskie, konstytucyjne ujarzmienie. Konstytucya 1791, zrozumiałaż, spełniłaż swoje powołanie? Jej zmiany i wznowienia, odpowiedziałyz jej prawdziwemu celowi ? Kraj, odzyskałże niepodległość? Jej środki oddaliłyż wpływ Moskwy? Konstytucya 1791,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 200
" prawodawstwo powierzyła swoim pełnomocnikom, sejmowi; — sądownictwo, samej sobie, obieralnym urzędnikom. Król, uczyniony dziedzicznym, miał wykonywać prawo; — prawdziwy, doskonały niewolnik, narzędzie, — nie miał własnej powagi. Co przecież dotąd, mianowano wzmocnieniem i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 201
" wychowaniu narodowemu, nieśmiała zaprowadzić wszechmocnej centralizacji. Siła rządowa, jako przedtem, nieuzyskała jedności. Jeszcze wyraźniej obwarowano anarchizm, który obiecowano zniweczyć. Sejmik był pierwszym, przeważającym żywiołem; zeń wszystko płynęło. Czemże był..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 202
" szałek i Assessorowie mieli zupełnie podrzędne znaczenie, chociaż wybieralni. Bo Komitetu, należeli samym czynem, znamienitsi obywatele, urzędnicy ziemi: kierował nim pierwszy Senator. Doskonała arystokracya, nieograniczona przeto, że osoby Komitetu zaskarżone i usunione bydź mogły...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 203
" mioty wewnętrznej i zewnętrznej polityki. Urzędowanie, odpowiedzialność Posła surowo opatrzono. Poseł przyjmujący urząd, samym czynem składał dostojeństwo. Powtórnie nie był obierany; broń przeciw Królowi. Na sejmiku relacyjnym, Poseł zdawał rachunek, czyli wykonał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 204
" sejmik nienarzuca swojej woli. Przed sejmikami, Król nieczyni początkowania. Sejmik nie ma żadnej narady. Sejm ogólny, zastępuje i wykonywa wszechwładztwo narodowe przelane Królowi, Senatowi i Posłom, uważanym, jako niepodległe siły, i razem, jako jedna siła kierująca narodem. Tej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 205
" Oznajmiwszy, że wszechwładztwo jest przy narodzie, — Królowi, Senatowi i Posłom nieudzieliła niepodległości; albowiem przez udzielenie jej naród, przestałby piastować swoje wszechwładztwo. Czemże był Król? Wedle życzeń Konstytucyi 1791, miał bydź składem wykonawczej władzy,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 206
" żenie warunków nowemu Królowi. Takie rozporządzenia, niewierny, przez jakie niepojęte złudzenie, nazwano wzmocnieniem monarchii. Lecz Król, wedle Konstytucyi 1791, nie miał najmniejszej samoistności;. we wszelkiem działaniu był związany. Prawdziwym Królem, był arystokratyczny..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 207
" wpływał najmniej. Senat i Król, byliż potrzebnemi, mieliż jakiekolwiek znaczenie? Należałoż mianować wzmocnieniem monarchii porządek, który rojalizmowi umiarkowanemu odebrał wszystkie siły? — Wynaleziono sposób ograniczenia jakiejkolwiek powagi Senatu, przez ustanowienie, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 208
" dali zgromadzenie pełnomocników. Senat miał zawieszające Veto. Król niedawał sankcyi prawom. Najściślej wykonywał je. Gra władz wedle teoryi konstytucyjnej — Veto Izby niższej, Veto Izby wyższej. Veto Króla, ma cel głęboki — przeszkodzić, aby żaden żywioł niemiał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 209
" polityczny porządek przyszłej Polski należało budować, niepowinna mieć zastosowania. Dzisiejsza arystokratyczna strona, przez życzenie przywrócenia konstytucyi 1791, powiedziała swoje ostatnie słowo — wszystko. Odsłoniła, co rozumie przez swoje uszanowanie, składane, jako mówi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 210
" Konstytucya 1791 zniosła Liberum Veto, i konfederacye, które, jako powszechnie mniemano, miały bydź głównemi przyczynami słabości i bezrządu Polski. Co do nas, Liberum Veto, a daleko mniej, Konfederacyom, nieśmiemy przypisować zatracenia narodu. Były zupełnie odmienne, istotniejsze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 211
" anarchii. Wszystko odbywało zwyczajny kierunek. Król, jako przed Veto, wykonywał swoje konstytucyjne zwierzchnictwo. Sądy wymierzały sprawiedliwość. Sejmiki ekonomiczne załatwiały miejscowe potrzeby. Tylko podatki uchwalane i podrzędne czynności załatwione bydź nie mogły...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 212
" najkonieczniejszych ulepszeń. Przemogła polityka, która stopniowo, sprowadziła narod do anarchii, do rozwiązania. Konfederacya Tyszowca wstrzymała uchwalone rozbiory. Naród prawdziwie rozbity i zrażony klęskami, zrobiła niepodległym. — Konfederacya 1715, rozproszyła zamiary Cara..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 213
" Tu, należy jasno zrozumieć związek Veto i Konfederacyi, zasady spoczynku i przemian — pokazującej, ie Veto i Konfederacya były organicznemi częściami naszej dawnej Konstytucyi. Miały swoje polityczne znaczenie. Kiedy konfederacya odnowiła porządek zepsowany; kiedy uchwaliła zwrót..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 214
" zamknionym stosunkiem, rządem, siłą, nieruchomą — jednak poddaną przeobrażeniom. Rafał Leszczyński dokładnie oznaczył mechanizm ówczesnej konstytucyi: słowami: "przenosiemy wolność i jej burze, aniżeli uciszone poddaństwo." Burze przeto i zamieszania widziano — ale je..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 215
" ku demokracyi. Moskwa, również fatalnie, ale ciemno, jako prosta naturalna i zwierzęca ofiara, zbliżyła się ku czystej monarchii. Moskwa nie ma historyi — do której stworzenia, jest potrzebna myśl samoistnie żyjąca. Tych kierunków nieprzemieni żadna siła. Moskwie i Polsce trzeba..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 216
" lecy jesteśmy burzenia systemu, któryby kierował społeczeństwo, jednem ogólnem przekonaniem. Lecz założycielom Konstytucyi 1791 należało rozebrać, czyli Katolicyzm naówczas, posiadał siły utrzymania narodowej religijnej jedności, czyli był narzędziem odpowiedniem swojemu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 217
" zacyi narodu. Zaprowadzono i cenzurowanie — palono pisma, wyklinano pisarzy — prześladowano najdrobniejsze zboczenia. Konstytucya 1791, Kościołowi rzymskiemu nad umysłem narodu, odjęłaż zwierzchnictwo? Przemilczała najważniejsze rękojmie. Wolności druku, nawet niewymieniła...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 218
" kratyczne stronnictwo polecana uwielbieniu Europy, przedstawiana, jako najświetniejsze podanie, godne przywrócenia dla niej i dla jej przywłaszczeń, niezaprzeczamy. Lecz ani monarchiczna, ani demokratyczna zasada narodowa, nie są za przywróceniem Konstytucyi 1791, zmienionej i rozwiązanej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 219
" mokracya. Najzupełniejsze wyłączenie większości niepokrytej szlacheckim przywilejem. Dla drobnej arystokratycznej mniejszości, wszystko. Takie ma zasadnicze pomysły, jako jest mówione, nieśmiertelny pomnik umiarkowania, mądrości naszych Ojców — mądrość, której zastosowanie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 220
" II. Konstytucya 1791 urządzała jedynie szlacheckie społeczeństwo — mniejszość, między polskim narodem. Szlacheckie społeczeństwo samo, mianowała pierwszym stanem, jemu i tylko jemu powierzała zachowanie swobód i niepodległości państwa. Do jej przewidzeń niewchodziło, cokolwiek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 221
" składane nieśmiertelnemu pomnikowi, uwiodły domowych i zagranicznych pisarzy. Przyznano Konstytucyi 1791 wznowienia, zamysły, ulepszenia, których ona nie miała i mieć nie chciała. Jej widoki, nazwano narodowemi, wielkiemi, godnemi odnowienia i teraz, jeżeliby niepodległość narodu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 222
" przed prawem — jedność mieszkańców ziemi — ich polityczne zbliżenie. Zachowała różnice, niepodobieństwa i sporności, które do jedności narodowej, do jej działania wprowadziły odrętwienie i rozerwanie. Przez wpływ Konstytucyi 1791, do gruntu, do podstawy społeczności, do jej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 223
" wać wszelkiemi sposoby. Była ludność miast mniej ważna, i słabo znarodowiana, narodowa. Była ludność wsi prawdziwie polska, pośród której spoczywała niezwyciężona moc. Jedno słowo Konstytucyi 1791 mogło zapewnić niepodległość państwu. Należało polityczne i socyalne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 224
" dziła zdumiewające wznowienia. Szlachecka społeczność miała zniżyć się, ku mnieszczanom zbliżyć swoje swobody. Należy oceniać czyny, jako zaszły. Konstytucya 1791, cokolwiek ulepszyła położenie miast — zrobiła postęp, który jednak nie był ani powszechny, ani zrozumiany,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 225
" udzielano bezpłatnie — jednak, przez wyrażenie, że mieszczaństwo jedynie chrześcianom ma bydź udzielone, wyłączano ludności Izraelskie, które dotąd trzymały przemysł i handel narodu — jako dawniej, zostawiono je, niejako, po za narodem. Konstytucya 1791 mieszczanom uczyniła..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 226
" miała. Każdy Poseł otrzymował szlachectwo. Miał je również posiadacz ziemi, jeżeli dawał 200 Złp. ofiary i jeżeli wynurzył żądanie Na każdym Sejmie, 30 mieszczan szlachcicami mianować miano. Mieszczanom, otwierano cywilne i wojenne urzęda. Mieszczanin mógł bydź kapitanem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 227
" wznowieniami miejskiemi? — Niezburzono żadnej dawniejszej podstawy. Lecz usamowolnienie samym miastom udzielone szczerze i obszernie, jako mniemamy, nieudzieliłoby zaraz sił koniecznych narodowi. Miasta Polski nie miały żadnej potęgi. Nieprzewyższały handlem, przemysłem, pieniędzmi i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 228
" usamowolnienie niejako żadne, przyjęłoby ulepszenia. Lecz przeznaczeniem konstytucyi 1791 byłyż nieśmiałe i stopniowane zmiany. Ńiewidzianoż, że krajowi groził upadek? — I przeto, należałoż mniemać, ze drobne ustąpienie, — naród, stan miejski, sfanatyzuje, ku najwyższym..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 229
" obowiązowac mające na zawsze, albo na czas ograniczony" stosownie, jako oznaczyła umowa. "Tym sposobem zapewniamy właścicielom ziemi wszelkie wynagrodzenie i korzyści, jakich mają prawo wymagać od swoich wieśniaków, i chcąc przytem jak najskuteczniej pomnożyć ludność ziem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 230
" mieniłaż sąd, przed którymby włościanin mógł zaskarżać właściciela? Wymieniłaż jakie prawo, na któremby oparty włościanin mógł wymagać sprawiedliwości? Podobny sąd, podobne prawa, nigdzie nieistniały. I konstytucya 1791 śmiejąca mówić o prawie i opiece rządu,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 231
" nieprzyjaciele wolności, Konstytucyi 1791 składali uwielbienia. Minister pruskie? monarchii, publicznie uwielbił jej rozporządzenia. Burke najszaleńszy popieracz Torizmu, dzieło 1791 przedstawiał uszanowaniu człowieczeństwa. Co bardzo loicznie. Czemże? konstytucya 1791 obrażała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 232
" złagodzona, albo na czynsz mogłaby bydź zmieniona — wymiana, która dziedzicom wszystkie zapewniała korzyści ale ludowi wiejskiemu, nieprzynosiła ulżenia, ani polepszenia. Włościaninowi, który osobiście i politycznie został niewolnikiem; który nie miał zaręczonej niepodległej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 233
" jaciołom. Nigdy wyraźniej arystokratyczna strona niezdradziła swoich zbrodniczych usposobień. Kraj był zagrożony nowym rozbiorem. Zamachy najpewniej wiedziano, jakież przedsięwzięto sposoby ocalenia? Arystokratycznemu żywiołowi zapewniono wszystkie nadania, prawa i korzyści. Dla..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 234
" stytucya uznała poddanemi — niedała, przynajmniej, osobistej wolności. Taka jest konstytucya 1791, w swoich zasadach i we swem rozwinieniu. Kależy dokładnie oznaczyć jej ogólne znamiona, jako teoryi monarchii konstytucyjnej, jako ustawy, która naród polski ulepszyć i wzmocnić..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 235
" wieniami, jakie początkowali prawodawcy, Polska, mogłaż bydź ocalona? Przechodzi zakres niniejszych rozpoznawań skreślenie przyczyn naczelnych, które sprowadziły śmiertelne osłabienie narodu — najzupełniejsze odrętwienie i rozprzężenie naszej społeczności. Powiemy skrócono...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 236
" dzeniu państwa, złamaniu moskiewskiej zwierzchności. Uczucie niepodległości było mocne i powszechne, doskonale pojmowano konieczność odnowy. Moskwa, zajęta zewnętrznemi wojnami przeciw Turcyi i Swecyi, niemogła przeszkadzać Polsce, która nakoniec zyskała wolność naprawienia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 237
" sposobił obrony — niestworzył ani skarbu, ani wojska — zdradzał przeto niepodległość, której miał bronić. Miał niejako uczucie swojej, i wewnętrznej niemocy narodu, kiedy odrodzenie Polski ubezpieczał zewnętrznemi przymierzami Turcyi, która nie miała sił prowadzenia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 238
" mano doniesienia "obchodzące utrzymanie i bezpieczeństwo Ojczyzny." Sejm ujrzał następstwa swojej śmiałości 1788. Ogłosił niepodległość i wszechwładztwo narodu, zniósł moskiewskie zwierzchnictwo. Cóż miał, co przyrządził przeciw największemu niebezpieczeństwu? Jakim siłom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 239
" Żadna jej odnowa, nieprzetrwała. Jej założenie wywołało upadek Polski. Czemu niewykazać czynami historycznemi dowiedzione historyczne zaskarżenie i potępienie. Jako! mówicie, że, konstytucya 1791, na swój czas miała zasługi i zalety. Jakie? Gdzie jej monarchia ograniczona, gdzie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 240
" wnętrzny nieporządek, zasłoniło niepodległość. Trwogi, jakie miano, na dniu Trzecim Maja, przeminęły. Na dniu 18 Maja 1792, Carowa Moskwy wydała pamiętne oświadczenie przeciw konstytucyi. Konstytucya żyła dwanaście miesięcy: Sejm, niebył przerwany. Miał ogromny czas..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 241
" "3-o Każdy dzierżawca zastawionej ziemi, ieżeli płaci 100 Zł. P. podatku. "4-o Wszyscy dożywotni dzierżawcy dający 100 Zł. P. podatku. "5-o Każdy szlachcic służący wojskowo, jeżeli jest posiadaczem ziemi, jeżeli nie ma wojny i jeżeli otrzymał czasowe uwolnienie, urlop. "6-o..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 242
" szalek i Assessorowie. Poseł odbierał najwyraźniej oznaczone pełnomocnictwo. I, aby niemógł przekroczyć rozkazu Sejmiku — zachowano Sejmiki relacyjne. Na nich przed Wyborcami, Poseł czynił sprawozdanie. 1839. III. Sejm, jako mniemał, oddalił zewnętrzne niebezpieczeństwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 243
" Prus oznajmiał "radość, jakiej doznał Król, otrzymawszy wiadomość o dokonaniu szczęśliwej rewolucyi. " Jakże Sejm niemiał wierzyć swoim złudzeniom. Był wielbiony, uznawany zbawicielem narodu. Przewrotne pochwały, natchnione namiętnościami nikczemnemi — nieprzeszkodziły..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 244
" błąd, który dotąd utrzymany we swoich następstwach, najmocniej podpiera arystokratyczny porządek i ujarzmienie Polski. — Póki Polska niezniesie swojej niewoli wewnętrznej, niewystąpi jako państwo potężne — dla przekształcenia Europy niebędzie gruntownej podstawy — wzgląd,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 245
" konstytucya 1791, uważana jako teorya i jako zastosowanie, odbiera nieodwołane potępienie. Położyliśmy twierdzenie: — Polska nigdy nie miała prawdziwie dziedzicznej a jeszcze mniej, samowładnej monarchii. Naruszewicz, Osoliński, Czacki, niechcieli rozumieć naszej starożytnej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 246
" chrystianiznru — podobieństwo, które uderzało najmocniej niemieckich Biskupów. Ditrnar podobno, mówi — u Słowian wszystko chrześciańskie, mniej nazwiskiem. Chociaż na szczycie społeczności był Król, naśladowanie formy zachodu, nie jej istoty, od narodu jednak, wychodziło..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 247
" zowały: — narodowe podanie, historyczna loika i tozłe zewnętrzne, które należało zniweczyć. Me trzeba było czynić dalekich poszukiwań. Mógłże nie bydź widziany przeważający żywioł naszej historyi? Przy rozumnym wstręcie ku naśladowaniom — przy podejrzliwości ku teoryom,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 248
" potępiona jest swojemi własnemi czynami. Tych pojęć, Polska, jeżeli chce odzyskać niepodległość, niepowinna rozdzielać. Monarchia przyśpieszyła zatracenie Polski — monarchiczna opinia wewnętrzna i zewnętrzna przeszkadzała 1791 i 1831, — przeszkadzać będzie na przyszłość..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 249
" teraz zatwierdza doświadczenie, dla Moskwy pod Carizmem, nie ma bezpieczeństwa, jeżeliby istniało nawet domniemanie, że Polska ma bydź niepodległa. Sejm, miał jedno prawdziwe i potężne sprzymierzenie — Francyą. Lecz, aby je zawrzeć, należało przyjąć demokratyczne zasady —..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 250
" żono prześladować najszaleniej życie polskiej narodowości i jej najświętsze schronienia. I bardzo loicznie. — Loika zbrodni jest nieubłagana. Mianoż zostawić głos świadkowi, któryby wiecznie zbrodniarzom, ich spokojność mieszał. Od monarchicznej przeto zasady, wyszła nauka..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 251
" Widział jasno położenie Polski i Europy — rozumiał następstwa i zamiary zewnętrzne konstytucyi 1791. Polska niezasłoniła siebie żadnym dyplomatycznym związkiem — wewnętrznie, niezbudowała żadnej siły — dla teoryi, niedano warunków życia. Sprzymierzenie Pruss niemiało,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 252
" przypadek niepowodzeń we Francyi, zapewnione miała wynagrodzenie nad brzegami Wisły — albowiem, deklamacye przeciw szaleństwom i powiększeniom Francja, nieprzeszkadzały ogromniejszym szaleństwom, fatalniejszym zbrodniom monarchicznej zasady — która powtarzamy, przez mord Polski,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 253
" nie żywiołom mającym lepsze prawo kierowania narodem. Dziedziczna monarchia wszystkie nieszczęścia zakończyć miała. Uwierzono! Łudzono siebie pięknemi snami! Lecz niepodległość, rewolucya, konstytucya — monarchia i jej uosobienie, którego nawet nieznaleziono, bronionemi być..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 254
" sienie francuzkiej demokracyi uniesienie, później usprawiedliwione i dowiedzione, jako zbawienne i użyteczne. Takie zaślepienie Sejm 1788 rzucił na umysł i na sumienie narodu! I doń najwłaściwiej zastosować można sławne zdanie — niechaj raczej przepadnie Polska, aniżeli..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 255
" bezpieczeństwach, zawiesił swoję posiedzenia. Niechciał przeszkadzać Królowi. Błąd fatalny, ale — konieczny, loiczny. Sejm rozwiązał siebie. Cztery lata rozumował za monarchicznym porządkiem. Cztery lata dowodził narodowi, że niemoże sam czuwać nad swojem zbawieniem. Cztery..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 256
" Sejmu, nieprzeszkadzaniem królowi upoważnili rozbiór narodu — nakoniec ujechali. — Lecz nie! Zostawili oświadczenie. Takiemi byli założyciele Konstytucyi 17911 Takiem Sejm! Taka nakoniec polityczna opinija przezeń wykształcona! Król zdrajca, Sejm nikczemny — naród, odurzony i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 257
" siebie i dla narodu, zrobiła drogo zapłacone doświadczenie — stosowana do wszystkich minionych poruszeń, szkodziła swojemu celowi, dla którego jedynie środkiem być miała — niedała niepodległości — naród do coraz okropniejszej spychała niewoli. Zużyła siebie i swoje sposoby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 258
" narodu, o danie panowania polskiemu żywiołowi nad społeczeństwem Moskwy — nad Słowianami — rewolucya niepomierzona, której Sejm nieprzewidował — przewidować niechciał, zajęty nędznemi drobnościami monarchiczny teoryi. Moskwa, wszystko stracić miała — zabory, wstęp do Azii,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 259
" ziła historyczne przekonanie narodu, zamiast je rozwijać i dopełniać, ograniczyła — przez co, do umysłu narodu wniosła zamieszanie, najwyżej pomocne zewnętrznym nieprzyjaciołom. Zburzyła, co było — mocniejszej niewzbudziła wiary. Wezwane uosobienie monarchii, cofnęło się —..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 260
" szano zdarzenia najniepodobniejsze — między ruchem 1791 i ruchem 1794, niechciano widzieć najmniejszej różnicy. Wojna 1791 i wojna 1794 miały mieć jeden cel, jeden moralny początek, jedno polityczne dążenie. Szlachetny, nieskazitelny Kościuszko, najśmieszniej, wbrew..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 261
" Sejmu, któremu nawet Joachim Lelewel znalazł najwyszukańsze pochwały. Wynosić Sejm 1791 zostało nietykalnym dogmatem narodowej wiary, chociaż powstanie 1794 czynami zadało fałsz teoryom konstytucyi 1791, chociaż przyjmowało zupełnie odmienny kierunek. Konstytucya 1791, odrzucona..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 262
" Kościuszki, żadna przewrotność nie wytłumaczy, za dowód sprzyjania teoryom 1791. Powstanie Województwa Krakowa, nie przywróciło konstytucyi 1791. Kościuszko miał powierzone samowładztwo, jednak ograniczone, aby sam przez siebie narodowi nowój nie przepisowa! konstytucyi. To..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 263
" wistnienie, przynajmniej częściowe, przed którem szlachecka Polska zadrzała — i przytłumiwszy uczucie narodowości, to jest swojej tylko samoistności, może i bez wyraźniej wiedzy co czyni — przyjmowała ujarzmienie. Taka bydź musiała fatalna loika jej przekonań — jej wstrętu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 264
" dał wolność osób, zmniejszył powinności, albo zniósł, — nawet własność ziemi zapewniał. Taki był polityczny świetny kierunek powstania 1794. Między niem a nędznemi teoryami 1791 jestże jaka styczność? Powtarzamy — Kościuszko rozwiązał szlacheckie społeczeństwo, przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 265
" wstrząśniony. Należało doń mówić czynami — mogącemi rozniecić jego ogólne wstrząśnienie — może straszne samemu Kościuszce który widział okropne rozwinienie francuzkiej demokracyi. Kościuszko obraził szlachectwo — wznowieniami, które pokazał. Ludu nie uniósł..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 266
" — rzucenie terroryzmu na stronnictwo arystokratyczne — prawdziwie demokratyczne wstrąśnienie. Póki dowodził Kościuszko, wstrzymował, — kiedy upadł — może było i niepodobieństwo. Żaden człowiek nie posiadał wziętości Kościuszki, który pod jej czarującym wpływem, byłby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 267
" waniami kierował starożytny duch Polski. Śród wysileń heroicznych 1768 — zbrodniczych pod Czartoryskiemi 1766 — najwyżej nierozumnych 1788 — 1792, skonał. Nie miał mocy ani uczucia życia. Zmartwychwstanie Polski zaczyna powstanie 1794, popierane nowemi zasadami — natchnione..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 268
" kratyczne urządzenie. Sejm 1793 publicznie oświadczył się przeciw francuzkim przekonaniom. Złorzeczył rewolucyjemu ruchowi. Naówczas, jakóbinizmu nie było. Społeczeństwu polskiemu nie dano politycznej równości. Szlachecki jedynie stan, najwięcej 50, 000 wyborców, stanowiło..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 269
" nieprzerwanie. I Europa, która mówi, że Polski nie zna — do wszystkich swoich sporów, wyraźnie albo pośrednio, wprowadza odrodzenie Polski. Lecz jakim sposobem wykonać odrodzenie? Polska, jako ziemia, jako granica — wywraca dzisiejszy graniczny system Europy. Polska, jako pojęcie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 270
" 1791 i naszej przeszłości? Bez zrozumienia, konstytucyi 1791 i naszej przeszłości — byłoby niepodobna oznaczyć jasno i stanowczo, co ma przemienić nadchodząca przyszła społeczna rewolucya Polski. Rozpatrzeniy przeto widoki naukowe i widoki polityczne, które odsłonił J. Lelewel o..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 271
" 1791, 1807 i 1815 należało wytłomaczyć. Życie Polski, jej wyobrażeń; ruch całej Europy J. Lelewel pomija — i porównał, co? Skamieniałe wyrazy, oderwane stosunki — teoretyczne pojęcia. Każda konstytucya, 1791, 1807 i 1815, miała swój samoistny początek — swoje, w swoim..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 272
" i moskiewskiem społeczeństwem. Każda przeto konstytucya była samoistna — miała swój odmienny cel — była, wyrażeniem mocno zmienionych stosunków. Jest między niemi związek wewnętrzny — Polska, jej przemiany, jej stosunki — do ujarzmienia, do Europy, do Moskwy — do samej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 273
" mieć odmienne wytłumaczenie. To jedynie, że Sejm 1788 — 1792 był niepodległy, nie dowodzi bynajmniej, że konstytucya 1791 była narodowa. Przez wyrażenie: konstytucya narodowa, właściwie rozumiećby powinniśmy, że konstytucya 1791, nie sfałszowała naszej historyi, rozwinęła..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 274
" lucya socyalna" — że konstytucya 1791 "otworzyła szerokie wejście rewolucyi socyalnej." Dajemy własne słowa J. Lelewela wywówione 29. Listopada 1839, i niejako, jesteśmy zasmuceni, kiedy wyznajem, że nie mogliśmy wynaleść, przez jakie wznowienie,. 1791, była u nas zaczęta..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 275
" konstytucyi 1791, czasami najdziwniej cieniował, — czasami, prosto fałszował. I za wyraz, fałszował, przepraszamy pokornie. Lecz składamy dowody. "Oświecona strona Posłów, nabycie obywatelstwa ułatwiła wszystkim mieszkańcom." Wszystkim? Ułatwiła niektórym mieszczanom,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 276
" wątpiewać. Szlachta miała swoje sądownictwo i swoję ustawy. Mieszczanie mieli swoje sądownictwo i swoje ustawy. Lud, nie miał ani sądownictwa, ani ustaw, nie używał opieki prawa. Polska 1791, nie miała nawet domniemania cywilnej równości. Przy niepodległym sądownictwie szlachty i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 277
" 1792 mówi: że postępowanie Sejmu rozerwane i półśrodkowe, nieprzyjaciele zapełniali i marnotrawili drobnościanii. Ferrand, długie trwanie Sejmu, słusznie uważa za główny upadek Polski. Zmarnotrawiono czas, najszczęśliwsze okoliczności. Ferrand, złożywszy uwielbienie Sejmowi —..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 278
" dobrowolnie pełnionym urzędem, bylibyśmy przestępnemi, gdybyśmy obojętnie, dwuznacznie i ze wstrętem pełnili nasze służebnictwo. 1842.   * * * V. Dzieje Polski. Bruxella 1837. — Pismo nasze dosyć wyraźnie nadmieniło, ile jest fałszywe, i razem, najszkodliwsze dotychczasowe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 279
" dziwiłł na Króla osobiste urazy mieć mieli — istotnie, poswarki. Nie. Samo pojęcie Arcyksiężniczki, same poswarki Króla i Radziwiłła — byłyby nie podniosły całej szlacheckiej polskiej społeczności. Takiemi nędznościami, takiemi śmiesznościami, ogólnych wstrząsnień..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 280
" przynajmniej odzyskanie zaborów — wzniesienie ogromnej Słowianizmu potęgi. Równaż przezorność wskazała mnogie, wewnętrzne nadużycia. Nie mniejsze wyliczać je. Powtarzamy — rokosz chciał uprzedzić nieszczęścia, które widział i wskazał Zamojski, które później rozwinione,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 281
" najśmielsze wznowienie. Warunek mówił — jeżeli Król złamie swoje przyrzeczenia — naród, przez sam czyn złamania, odwołuje swoję posłuszeństwo, odbiera swoje wszechwładztwo. Król przestaje bydź nim i jest zwyczajnym człowiekiem, buntownikiem, zbrodniarzem, i hersztem nawet,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 282
" nieodpowiedzialny, nieodwołalny. Jeżeli sto tysięcy Szlachty prawnie wymawia posłuszeństwo, to jest "bunt" naucza J. Lelewel. Ktokolwiek popiera sto tysięcy Szlachty wyobrażającej wszechwładztwo narodowe, to jest "wichrzyciel" znowu naucza J. Lelewel — a jeżeli sto tysięcy Szlachty..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 283
" wpływem, uchwalił jedynie sposoby, kiedy rokosz podnieść należało — to jest, kiedy król ostrzeżeniami Sejmu pogardził. Lecz właśnie Król, pogardził ostrzeżeniem Sejmu przed rokoszem. J. Lelewel, ustępik 157, zamyka wyznaniem, "że naprawy pragniono" a ustępik 158,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 284
" mocniejsze. Uśmiechamy się i ubolewamy, kiedy widziemy, jaka ogromna umysłowa głupota plami emigracyjne dziennikarstwo. Dziennik Narodowy N. 127, dnia 2 Września 1843, niewaha się poważnie mówić, że J. Lelewel "nasz sławny historyk, posiada usposobienie napisania zupełnej,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 285
" [jak w orginale] SPIS Z TOMU II . Katedra Słowiańskiej Literatury we Francyi ... 1 Des orgines slaves ... 34 Towarzystwo Słowiańskie paryzkie ... 56 Die ältesten Denkmäler der böhmisehen Sprache ... 72 Stracone Obywatelstwo polskich kmieci ... 91 Dzieje Rzeczypospolitej Polskiej ......"

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 2 - strona 286
" NAKŁAD KSIĘGARNI B. BEHR'A (E. BOCK). BIBLIOTEKA HISTORYCZNO-LITERACKA. Tom I — V. Pobujan, Badania. Tom VI. Gordon, Przechadzki po Ameryce. Tora VII — VIII. Hahn - Hahn, Doralisa. Tom IX. Skarbek, Olim. Tom X —XI. Ludwig Kicki i Czasy w których żył. Tom XII. Pamiętniki..."