Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 1
" Biblioteka Histor.— Literacka.   BADANIA KRYTYCZNO — HISTORYCZNE I LITERACKIE przez J. B. z Pobujan   na Podolu. Tom IV.             Księgarnia B. Behr'a (E. Bock) Berlin Poznań 27, Pod Lipami...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 2
"   Biblioteka Historyczno — Literacka. Tom IV. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 3
" BADANIA KRYTYCZNO - HISTORYCZNE I LITERACKIE   przez J. B. z Pobujan   na Podolu. Tom IV. Księgarnia B. Behr'a (E. Bock) Berlin Poznań 27, Pod Lipami 21, ulica Wilhelmowska. 1870. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 4
" WSTĘP KRYTYCZNY DO DZIEJÓW POLSKI PRZEZ AUGUSTA BIELOWSKIEGO. WE LWOWIE 1856. DRUKARNIA ZAKŁADU OSSOLIŃSKICH. Prawdziwie uczony autor, dziełu, o którem mówić zamierzamy, poświęcił dwanaście lat poszukiwań, a mocno wierzy, że nie nadaremnie. — "Skutek nad moje spodziewanie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 5
" Lecz nie zupełnie ufajmy autorowi, kiedy mówi, że skutek poszukiwań założonych przezeń, wypadł nadspodziewanie pomyślnie. Nasamprzód, pan B. nie wynalazł tej myśli o pochodzeniu Słowian. Gatterer, Niemiec, na końcu zeszłego wieku ogłosił, że Słowianie są dawnymi Getami,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 6
" wiarogodne i prawdziwe, że w nim jest nasza najdawniejsza historya. Gdy dotąd, zaledwie w szóstym wieku ukazuje się pierwszy jej brzask, a zaledwie dziesiąty wiek jest dla nas rzeczywiście historycznym, wiekiem naszego wstąpienia politycznego i duchowego do Europy, pan B. odnosi nasze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 7
" cza on pierwszej ojczyzny Słowianom za Dunajem; Getów, za naszych, nie przyjmuje ojców. Nie rozumiemy także drugiej żałoby wytoczonej przeciwko niemu, jakoby on Słowian "ze wszystkiemi ludami w Europie pobratał." Ależ nie! — Szafarzyk najstaranniej rozdziela Słowian od innych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 8
" I cóż ztąd? Pan B. twierdzi poważnie, że tych wszystkich a przynajmniej ostatnich użył mityczny, tajemniczy autor kroniki Lęchitów, z której Miorsz ułożył swoje opowiadanie. Lecz na czemże pan B. buduje takie twierdzenie? Domyśla się, przypuszcza. Na tej przeto powadze, o której..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 9
" dawniejszy; lecz pomnijmy, jest to odpis, dopełniony, przerobiony w XIV wieku, oszpecony wtrętami, a zatem powaga nadzwyczajnie podejrzana i niepewna, nietylko dla badań o pochodzenia Słowian, ale także, co do początków właściwej polskiej historyi. Nad tym rocznikiem pilniej się..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 10
" wiać trudności, ale jakże nie nadmienić, że nazwa Miorsz nie jest anglosaska; że cudzoziemiec kapłan łatwoby nie znalazł małżonki, że podanie, jakoby duchowni polscy XI wieku pospolicie żony brać mieli, należy pilniej rozpatrzyć — że to jest nadzwyczajnie pzesadzoneni, co..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 11
" wet przeczucia nie miano. Pan B. widzi we swoim. Miorszu, czego on sam nie widział, czego on sam bynajmniej nie twierdził wcale autora, Miorsz, miał pomieszać czasy, miejsca; zdarzenia dokonane za Dunajem do Polski, do Krakowa, do Sieradza przenosi, co wszystko pan B. krytycznie rozdziela i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 12
" cudzoziemca bardzo trudno mogły być dostrzezonemi. Gallus, nie ma oznaczać narodowości, to tylko imie zakonne; pan B. nachyla się ku temu mniemaniu, że   --------------------- wowi podał radą, Franko biskup Kruszwicki, aby przesłał wota św. Idziemu doświadczonemu w tej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 13
" Gallus, czyli Gaweł, był przybyszem do nas, ale takim, który znał język polski, gdyż ma uderzające polonizmy, co właśnie upoważnia twierdzić, że raczej był Polakiem. Wyraz patria, który Gallus stosuje do siebie, jakoby wskazywał na polską narodowść, nie znaczy wiele, na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 14
" Bolesława III, uważa jako wstęp jako przygotowanie. Nie możemy nie mniemać, aby Gallus niebył Polakiem. Zna wszystko, ale mówi co chce, co uznaje za potrzebne. Wiele rzeczy wynurzyć nie śmie. Wiedział zdarzenia zaszłe przed wprowadzeniem Chrześciaństwa, teraz zatracone na zawsze:..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 15
" wpływem wschodniej Cerkwi — ściśle a historycznie ocenia rzeczy. Ruś niebyła ani dla Wschodu, ani dla Zachodu, zachowała niepodległość. Ku Wschodowi nie miała uniesień utworzonych daleko później, a ku Rzymowi nachylała się dobrowolnie — nieodrzucała szorstko i nauki i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 16
" żoną nad pieczarami, a zbliżając się ku nim, mnóstwo świateł, które nagle zniknęły. Zostawiamy każdemu wolny sąd o tych i o innych cudach, zatwierdzanych przez niepoliczone wiarogodne świadectwa. Co do nas, nie nazwiemy ich ani zmyśleniem, ani złudzeniem. Ale świętości nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 17
" We środku dzieła swojego, pan B. rozbiera szeroko mniemanie Nestora o pochodzeniu Słowian. I my się zastanowimy nad niem. Lecz tu, przy ocenieniu raczej bibliograficznem, nasuwa szczegóły malujące wewnętrzny stan Słowian, tych Polanów, którym zdobywcy, a może tylko, wezwani..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 18
" sobów Caryzm na zatracenie Nowogrodu, Pskowa, Rzeczypospolitej Kozaków? Co do Ruryka atoli, możnaby inne przyjąć tłumaczenie. Sam pan B., uważa, że przed czasami Ruryka Waregi, Normandy, Rusy, Rosy, przez Nowogród, przez Żmujdź, Smoleńsk i Kijów podróżowali na wschód. Oni pierwsi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 19
" wianie uznawali niejako zwierzchnictwo książąt Kijowa, ale u siebio, mieli własny rząd, własne naczelniki. Polityczna i ziemska jedność ruskiej monarchii w wiekach IX, X, XI, XII i XIII jest to marzenie, jest to fałsz postawiony, przeciw najpewniejszym czynom historycznym. Chcemy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 20
" Cóż Nestor uczynił? Rękopism grecki przełożył, albo tłumaczenie bułgarskie przepisał. Powtórzył rozejście się i usadowienie narodów, takim samym porządkiem co i Jerzy Grzesznik. Nic, ze swoich poszukiwań czyli podań miejscowych nie dał; nie myślał o tem, co jemu myśleć..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 21
" wagi; że zeń, żadnych pewników wyprowadzić niepodobna: czuje, że to podanie Nestorowe jest niedokładne, nie jest odgraniczone, ani datami, ani czynami historycznemi, a przecież takie podanie surowo i słusznie; przezeń osądzone mianuje: "najcenniejszem z podań, jakie Nestor..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 22
" wiernem przedstawieniem ani Kirylicy, ani żyjących dotąd narzeczy po niektórych właściwie moskiewskich ziemiach. Są w nich polonizmy. Znaki mniej więcej wydatne polskości. Zkąd to wynikło? My możemy dać tylko jedno tłumaczenie, oparte na podaniu samegoż Nestora. Cała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 23
" ze szlachetnej i możnej rodziny, jednej z tych, które roku 1039 z Polski do Czech gwałtem uprowadził Brzetysław Czeski. Przytaczamy słowa samego Kozmasa: "Wiozą więcej niż na stu wozach, dzwony niezmiernej wielkości i wszystkie skarby polskie postępuje za niemi mnóstwo szlachetnych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 24
" turalnie i loicznie. Między temi ludami, które później pod imieniem Polski wystąpiły, a ich osadami, ich rozszerzeniem, Czechami, zachodziły długo przyjazne stosunki — może nawet był jeden rząd, jaki federacyjny związek, a z tąd pewne czyny, pewne nazwy spólne, pożyczone,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 25
" cznych, nadzwyczajnie fatalny. Są mocne domysły, że   Metody Krakowianom czyli Wiślanom, ludom Chrobacii, chrześciaństwo opowiadał: nie bylibyśmy przeciwko temu, aby te kraje pod rządami Swiętopełka, a przynajmniej z nim sprzymierzonem! być nie miały. Obrządek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 26
" Powracamy do Kozmy, który, jako przez pochodzenie Polak, mógł zapamiętać i przechować podania swojej ojczystej ziemi — początku czeskiej społeczności, wysunionej ku zachodowi. Nie bez prawdziwej przyczyny, też same czyny i też same imiona napotykamy u Polaków i u Czechów, a nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 27
" zajmujące a nie wyjaśnione podania. Przyrzeka je zebrać i przedstawić tyle naszemu piśmiennictwu zasłużony Aleksander Przeżdziecki. Pan B. ma zwyczaj wprowadzania ustępów nie nadto przypadających do rzeczy, które opowiada, ale wprowadza ustępy ciekawe i mniej znane, — naprzykład,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 28
" Mateusz zostawił ciekawy dla nas pomnik, swój własny list do św. Bernarda którego zapraszał do Polski, aby nawracał Rusiny. Śty Bernard zapytywał Mateusza przez swego wysłańca, czyliby nie można wytępić bezbożnych ruskich obrządków. Mateusz powątpiewał — mniemał, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 29
" przeto dziejów, jakie Mateusz nakreślił, czystych, nie posiadamy, ale tylko ich przerobienie. Nie wiemy co Bogusławie zatrzymał co zmienił, co wyrzucił. Czyli Mateusz znał Miorsza? Naturalnie — pan B. twierdzi, ale nie dowodzi. Milczenie Gawła i Bogusławica podobno nie umacnia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 30
" ziem przeszły na słowiański obrządek, a uległy kierunkowi Wielkiej Morawii. To domyślanie się nie jest bez celu, albowiem, pan B. zaraz ustanawia historyczny pewnik, że Polska X i XI wieku, to odnowiona Wielka Morawia; a królowie Polski, to następcy książąt Wielkiej Morawii. Legend..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 31
" ganina, jeno zwolennika słowiańskiego obrządku, wschodniej cerkwi. Jestże to krytyka historyczna, wstęp krytyczny do polskiej historyi? W drugiej księdze Mateusz idzie jeszcze za Miorszem, ale więcej za Gallusem — przerabia, skraca, powtarza, dorywczo, niedbale, a czyny zkądinąd..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 32
" umiał dokładnie podać swojego nazwiska, a zakonnicy, chociaż Niemcy, usłyszeć i przepisać dokładnie. Pięknie, łatwo i uczenie przedstawiony żywot Bogusławica, czytelnikom musi być znany. Bogusławie mianowany proboszczem Sandomierza między 1186 — 1194, szanowany i miłowany przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 33
" księdze opisuje to, co sam widział, do czego sam wpływał. Jest to prawdziwy trud czytać i rozumieć Bogusławica, obfitującego w zagadkowe i subtelne pomysły i wyrażenia. Tej piękności pojmowania i przedstawiania przyznanych Wincentemu przez pana B. jesteśmy zmuszeni odmówić, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 34
" mocnej monarchii, utrzymania narodowej jedności — pomysły wielkie, ale zawczesne, do których się jeszcze nie była usposobiła polska społeczność, które się rozwinęły i urzeczywistniły swobodnie i pięknie w XIV wieku. Mieczysław chciał uskutecznić gwałtownie to, co jedynie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 35
" Rękopism kurnicki najważniejszy. Jakiś objaśniacz, czyli przepisowacz umieścił wyraźnie: "że autorem czwartej księgi, Vincentius Cadlubonis vulgariter appullatus." Jan hrabia Tarnowski rękopism kroniki Bogusławica, który posiadał we swej książnicy Dzikowa, kazał oprawić w..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 36
" sprawy Wielkopolski, które znał dokładnie, do których musiał wpływać, jako wysoki dostojnik kościoła — a zatem, członek ciała, które senatem, zawiązkiem senatu nazwaćby można. Dotąd był znany jeden rękopism kroniki Boguchwała nazywany Hodiejowskim, po swoim właścicielu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 37
" nonów, czyli Słowian wyprowadza od Jawana wnuka Jafeta. Takiż sam rodowód Appian Dakom naznacza, a ztąd, pan B. loiczny ale tylko dla siebie, wyprowadza wniosek, że Słowianie Dunaju, o których mówi Nestor, a Dakowie ustępujący przed Trajanem, są jednym i tymże samym narodem...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 38
" Między źródłami, których użył, pan B. stawia także dzieje węgierskie przez Gwidona, źródło dosyć nieczyste i odległe — ale wiemy, uczony autor przyjmuje wszystko co tylko napotka. Gwidona wydał r. 1848 Endlicher w zbiorze dawnych węgierskich pomników. Abul Hasan Ali Kotbedden,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 39
" wami historycznemi nazywać nie podobna. Dajemy przykład: Focyusz patryarcha konstantynopolitański żyjący we środku IX wieku, pisze: że starożytność Słowian nazywała Getami. Z tego ogólnika nie popartego niczem, pan B. wyprowadza zatwierdzenie swojej teoryi — wedle nas wyprowadza..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 40
" walecznych Słowian. Kijów kraj pięknie uprawiony, a handel tyle rozległy, że nawet Andaluzyi dotykał — dowód — ile fałszywem mniemanie, jakoby Słowianie, przed poznaniem zachodu, dziczą rozrzuconą po lasach być mieli, — dowód również przeciw drugiemu domysłowi, jakoby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 41
" Najliczniejszym słowiańskim narodem, wedle Masudego, mieli być Luzajet, Luzija, Luzana, Ludzana, Ludhana, handlujący w Andaluzyi, w Konstantynopolu, z Kozarami. Do Korduby szło poselstwo słowiańskie r. 955. Tych Luzana czytanych rozmaicie, Lelewel uważa za Łuczan nad Styrani — domysł..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 42
" Praca ogromna, a jednak wykonana łatwo i wdzięcznie. Odczytana przez nas trzykrotnie, nie nużyła nas, nie przykrzyła się nam. Pan B. uczynił wszystko, co tylko można uczynić na ustanowienie swojej teoryi, której byłby dowiódł, gdyby ona dowiedzioną być mogła. Trud atoli główny,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 43
" złych duchów, na szatanów. Nazwa tyle dostojna pozwoliłaby wnioskować., że Biesy, Getowie, między Trakami, zajmowali najpierwsze miejsce. Byłże to ród kapłanów, duchownych ? domysł bardzo podobny, albowiem, u nich istniała sławna wyrocznia, u nich także utworzyła się nauka..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 44
" dzących, tych majaków, tych, jako mówi Lelewel, brzękotek, nigdzie nie braknie, u ludów najróżniejszych pochodzeniem, między któremi, najlżejszej spólności nie było. Od tej samej góry Hodopy słynnej biesowemi wyroczniami, idąc przez Epir, ukazuje się ziemia Linkos, Linchitia i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 45
" leniem; ale się odnoszą do rzeczywistych dziejów lllirów i Daków, są cząstką zmąconą tu i owdzie, lecz zawsze cenną zaginionej historyi tych ludów." Jakoż, wielki oddział swej pracy pan B.   nazywa dziejami Lęchitów, które spełnić się miały za Dunajem, nad..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 46
" rów, różne nazwaniem, ale tożsame pochodzeniem; jako, Getów, Trybalów, Partynów, Taulantów, Ardeów, Liburnów, Panonów i Istrów — rzesza słowiańska. Ci Antarowie, mieszkańcy ziemi Linkos, Linchitija, dali swe nazwisko wzniesionemu przez nich państwu Lincliitów czyli Lęchitów...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 47
" czący. Prawda, że nieco wyżej pan B. Lestka, na rozbójnika przerobił. Cóż to szkodzi ? Państwo Antarów inaczej Lęchitów, rozchwiało się; rozbili je Gallowie. Antarowie musieli się usuwać ku owym getyckim pustyniom, ku swoim pobratymcom. Albowiem Gety, Antary, Lęchici, jedno i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 48
" Wzrastająca potęga Birebisty niepokoiła Cezara, który lękał się połączenia tracko-illiryjskich ludów. Birebista synowę odesłał: co dało powód wojnie, w której Rzymianom trzy klęski zadano. Dwa państwa urągały się, Igroźnemi być zaczynały Rzymowi i szczęśliwemu dotąd..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 49
" nie wiemy. Może ona dowodem, podobieństwem jakiem takiem? Wystarczaz na ustanowienio tożsamości rodzin i narodów, na wykazanie, że Linchici Adrii, są zupełnie tożsamo, co Lechici czyli Lęchici Wisły? Takiej historycznej krytyki nie przyjmujemy dla siebie i nikomu przyjmować nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 50
" Lelewela, nazwa godności, król Daków — bal, albowiem znaczyć ma króla, a czemuż nie Boga, baal. Lecz według pana B., jest to czyste osobiste nazwisko. Getów niema, a raczej Getowie wystąpili pod innem nazwiskiem Daków, atoli lud, tenże sani. Takie przemiany, takie przeobrażania..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 51
" Trajana, pokój haniebny i uciążliwy zawrzeć musieli. Lecz dla pana B. który owych Daków, naszych nadojców wynosi pod same niebiosy, pokój miał być świetny, nie ograniczał Daków niepodległości. Czyste a dziwne złudzenie, albowiem wedle tych warunków, które przecież sam pan B...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 52
" Gniezna, do IX wieku. Piast, a właściwie ród Piastów, Dekubal wszystko to Daki należące do pierwszego wieku po Chrystusie. Dekebala - Zieniowita ochrzcił Śty Paweł — taka sama prawda, jako i podanie Netora o krzyżu wzniesionym przez Śgo Andrzeja na wzgórzach Kijowa. — Oto wynik..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 53
" jacyś barbarzyńcy, a pan B. wie doskonale, że   Dakowie, całą północ zamieszali, gwałtem ruszyli ze swoich siedlisk narody rozłożone między Czarnem morzem i Bałtykiem. Germany, popchnięte przez Daków rzuciły się na Rzym. Nie inny miał być początek markomańskiej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 54
" Zaledwie potęga Hunnów się rozproszyła, ukazuje się nagle słowiańszczyzna mnoga — jednolita między Czarnem morzem a Bałtykiem, wysuwająca się za Odrę ku Labie, we środek Niemiec, nad Menem i Renem, gdzie, wedle najmocniejszych podobieństw, była i najdawniej przed czasami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 55
" skie narody, jakie tylko znał, o jakich słyszał z ust samychże Słowian, owej Dakii nie wymienia. N ie zna tej Dakii nawet i Lelewel, który przecież byłby jej nie zapomniał. Przytem, samego nie mamy Gwidona, ale tylko wyciąg, może i przerobienie jakiegoś bezimiennika. Jestże..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 56
" nie getycki, nie dacki ani linchicki — chociaż te ludy mogły być odnogami jednej i tej samej rodziny, mniej albo więcej dalekiemi, mniej albo więcej zatrzymującemi żywiołów i podobieństw swego początku i swego pochodzenia. Sam język nawet, nie jest dowodem tejże samej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 57
" skiemi, czyny ich, czynami dokonanemi około Krakowa i Gniezna. Sama Polska, ma być dalszym ciągiem wielkiej Morawii, nawrócona przez Metodiusza, a podbita i wcielona przez Swiętopełka. Jednem słowem: Mojmir syn Swiętopełka, zaczyna polskie dzieje, o których przed rokiem 900 mowy i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 58
" Na takim przeto widocznym fałszu, pan B., jakoby na jakiej opoce gruntuje swój domysł, czyli pewnik o pochodzeniu Słowian. — Powaga Nestora bardzo niewłaściwie powołana, albowiem, Nestor, nie jest autorem tej powieści, nie wziął jej z miejscowych, podań, nawet nie miał owej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 59
" inaczej, Lechitów dzieje przeważne, zachował Miorsz fałszywy i błędny pod tym tylko względem, że do miejscowości Krakowskiej i Sieradzkiej przywiązał to, co się spełniło za Dunajem. — Z innych miar, Miorsz najprawdziwszy, chociaż złudzenie Miorsza byłoby niewytłumaczonem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 60
" śród Germanii nawet, i mówi: to złudzenie; tu, Lechitów nigdy nie było Nestora pan B. przyjmuje jako szacowne świadectwo. Przecież Nestor sam siebie Polakiem mianuje, swój kraj polskim, a wie dokładnie z miejscowych podań, z miejscowej wiedzy, która dla nas tylko przedstawia się,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 61
" zbliżone i brzmienie, i znaczenie! Jakże bezpieczniej poszukiwać Wandy u Wandalów, na tych miejscach, gdzie o nich przetrwały podania i świadectwa, gdzie niewątpliwie był naród Wandalów, jako mniemamy słowiańsko-germańska rzesza. Przypuszczamy tylko, ale nie twierdzimy, a na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 62
" chowali nasi kronikarze, naucza nasz autor. Zkąd wyczerpnęli, nie wiadomo. Tylko pan B. wierzy, że zdarzenia przez nich przytoczne opisali, opisać mogli, czyli mieli opisać: Dion z Prusei i Kriton. A czyli mamy dowód, że opisali? Nie. — Czy mamy jaki domysł, że Diona i Kritona znali..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 63
" wym, ukazującym się świeżo, występującym z północy, nawet przeczucia nie mieli o tej tożsamości. Pan B. nawet wynalazł, że Słowianie siebie za Getów. uważali. — Którzy Słowianie i kiedy? Czytamy twierdzenie, a nie widzimy świadectw. Czegoby pan B. nie miał wiedzieć?..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 64
" Jakaż strata jeżeli naszych pierwotnych dziejów jaśniej nie ujrzemy? Nie mamy potrzeby przypominać powieści o Kraku zachowanej przez naszych kronikarzy, ---------------------------- herbu Cholewa, a odczytaliśmy najprzyjemniej. Jaka praca, jaka nauka, jaka żywość i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 65
" a która zdaje się do VII wieku po Chrystusie odniesioną byćby mogła; kiedy przeciwnie pan B. przenosi Kraka do Illirii, na cztery wieki przed Chrystusem. — Krak naszych podań jest to złudzenie; a Krak Illirii, jest to historya, chociaż nazwa Krak, Krok, Krakus dawnym pisarzom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 66
" bowiem niema pewności. Krak mógł być przybylcem, zawsze Słowianinem, od Karantanów, Karintijan. Podanie z siebie samego pewne, ale nieoznaczone, bez daty, bez czynu. To albowiem, co o nim nasze podają kroniki, jest gadaniną krasomówczą, która pozwala się stosować do wszystkich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 67
" greckiemu Herakles. Odnoga Alp nazwana herkulesową, Graj æ Alpes, są właściwie Alpami Graka, Kraka. Miasto Dyrrachion założone na cześć Graka, Kraka, odeń także wzięło swoją nazwę. Wyraz dy, nie znaczy nic, może być przyłączony, albo oderwany, a pozostanie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 68
" wieki przed Chrystusem także wojował przeciw Galiom: a zatem, Krak i Bardyl jedno i toż samo, prawdziwy dla Illiryi i Autariatów, a fałszywy wymarzony dla Polski. Miorsz naucza, że Grak, Krak, w Karantanii* przeciw Galiom boje toczył; na tychże samych miejscach, przeciw tymże samym..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 69
" właściwie Nestor powiedział? "Owi Słowianie przybyli, osiedli ponad Wisłą a nazwali się Polanami, Lachami, inni Lutykami, inni Mazowianami, inni Pomorzanami." Wszakże bardzo jasno. Te wszystkie nazwy powstały po osiedleniu się Słowian nad brzegami Wisły. Że Nestor z nad Dunaju..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 70
" poświęcona jej pamięci. To nie. Pan B. wyrozumował, że Adea, jest to samo co Andea; a Andea, to samo co Wanda, ogólna nazwa illiryjskich piękności. Naprzykład: Żona Filipa lllirjanka, Słowianka nazywali się Andea, Adea, Wanda. Z tych słów Wanda mari, Wanda terrae imperet, pan..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 71
" komanów. lud słowiański z zachodu-południa przyjęła. Jestto błąd niedarowany mężowi tyle uczonemu. Ruch Słowian, jeżeli wysoki domysł i najwyższe podobieństwo brać wolno za prawdę, był ze wschodu-północy, z tych miejsc, które później wzięły imię Polski — ku zachodowi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 72
" obradujących pod kierunkiem Lubuszy i jej siostr Kapłanek, albowiem u dawnych Słowian sąd był czynem, był obrzędem religijnym. Kozmas mówi o Przemysławie, że on, prosty rolnik, mianowany królem, wziął swoje chodaki czyli postoły, i we skarbie na wieczna pamięć kazał zachować...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 73
" na, prawo czarna krowa, a na lewo szkapa wychudła, na około lud. Od strony przeciwnej zbliżał się książę ziemi otoczony dostojnikami, a przed nim powiewały chorągwi dwanaście, liczba szanowana przez Słowian, niejako święta dla nich. Orszak księcia ubrany świetnie, ale..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 74
" a nawet wierzyli, że przez szatańskie roboty, na Rugii, w Arkonie, św. Wita, Światowid zastąpił i cześć najwyższą odbierał. Nie jest naszym zamiarem, wyświecać czeskie i polskie podania. Każdy naród we swoich początkach ma ciemności, nie wie dobrze, zkąd wychodzi, jako..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 75
" tło. Nie dosyć, Leszek, jakże bliski brzmieniem kraju i narodu, Linchitija, Lęchitowie, a Skaliger wyraz Linchitija czyli Lichnitija na łacińskie, lucidissima, wytłumaczył. Najsurowiej pan B. karci Kozmasa za etymologie naciągane, które prosto mianuje, błazeństwami, a przecież..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 76
" ski uważał tych apostołów za patronów i nauczycieli Polaki, co mocno upoważnia domysł, że Polska, nasamprzód obrządek słowiański przez pośrednictwo Wielkiej Morawii przyjęła; mówimy domysł tylko, albowiem legenda nie mówi, aby Polanie Gniezna czyli Kruszwicy, przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 77
" Ketel angielskiej legendy, ma być Kotysem; Benly albo Beuli, Pumpilem, inaczej Popielem, a kraj Dalrea, ma to być Durya czyli Morawia, — co znowu przypomina Dekebala, który miał być znany pod imieniem Durpana, a wyraźniej, pana Duryi czyli Dalrei. Takie to badania nazywa pan B...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 78
" a co przed niemi było, zamilczał, opuścił, albowiem, podań ciemnych, niepewnych i mitycznych, do historyi, do rzeczy poważnych i dowiedzionych wprowadzać nie chciał. Nikomu pan B. nie wmówi, aby na. dworze królewskim, o rodzinie panującej, czem ona była w wieku IX, nic a nic nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 79
" być ochrzcony. Nazwy przeto Koszyszki czyli Kotysa, Semowita, Piasta, bardzo naturalnie przy Gnieźnie i Kruszwicy można zostawić, nieskończenie naturalniej aniżeli błąkać się za niem nad Czarnem morzem, nad Adryatykiem i po Makedonii. Ów Kotys wieśniak, a nasz Koszyszko i Kotys..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 80
" jakoby najtęższe głowy greckie, podzielały mniemanie o tożsamości Getów i Słowian. Lecz wspomina tylko o jednej tęgiej głowie Fociusza. Fociusz uczczony dziwnem nazwiskiem tęgiej głowy, on sprawca odszczepienia, które rozerwało Polan Wisły i Dniepru. To za wiele! Owa..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 81
" polskiej mówi: że Paweł apostoł nawracał narody Słowian — i to także dowód najoczywistszy. Akta watykańskie miały, czyli jeszcze mają świadectwo, o bardzo dawnem nawróceniu Słowian. Papież Eugeniusz II pisząc do Moimira księcia Morawii: 824 — 826: wyznaje, że na mocy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 82
" pów mieli Niemcy dla Słowian Odry i Laby, pośród których ani kościołów ani chrześcian nie było. Zarysy, zapowiedzenia biskupstw, które budowano daleko później. To wszystko ciekawie czytamy, za zestawienie tych świadectw dziękujemy; utrzymujemy tylko, że ich na umocowanie teoryi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 83
" Marsa chociaż do tej czci wojennej inne łagodniejsze obrządki mieszano. Dakowie zdumieni zwycieztwami, które Dekebal odnosił nad Rzymianami, Dekebala Bogiem zrobili na rzymski obyczaj. Gdzie to pan B. wyczytał? Jornandes mówi, że Getowie swoich naczelników wsławionych zwycieztwami do..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 84
" Pan B. treściwie zebrał czyny Dekebala wodza Daków: miał ku temu obfite a wiarogodne źródła. Jest to rzeczywista historya. Lecz porównawszy to, co pan B. o Dekebalu wedle rzymskich powiada pisarzy, z tem co Miorsz, co Gallus o Siemowicie podali, bardzo niepodobna przypuścić, aby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 85
" ków miało dosyć skromne rozmiary; że to wychodztwo początkiem, podniesieniem zakarpackiéj Słowiańszczyzny, na żaden sposób być nie mogło. Wszystko przeto, co dotąd u naszych kronikarzy do Semowita, za polskie, za przywiązane za polskiej narodowości miano, należy wedle pana B. do..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 86
" orsz, inaczej Dzierzwa powołuje kroniki Marcina Strepy († 1278), żywot Ś. Stanisława pisany w XIII wieku. Lecz to nie wstrzymuje naszego badacza, który mówi, że Miorsz ukończył swoje opowiadanie na roku 1035, a o dalszy ciąg owej kroniki sporu nie prowadzi, komu Marta opowiadała,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 87
" ryi a z teoryi, do prawdy samej, bez względu na nic. Siniało umocował nasze pamiątki za Dunajem, nad Adryatykiem. u Linehitów, na cztery wieki przed Chrystusem. Pierwsze, najdawniejsze siedlisko Słowian, u Illirów, około Czarnéj-góry naznaczył. Ztąd, powiada posunęli się oni ku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 88
" Takie padano twierdzenie, ale jakież rozumowanie i dowodzenie? Czyli Nestor naznaczał rzeczywiście owe siedliska, owe przenosiny, owe wędrówki Słowianom? Nie. Nestor "zdaje się oznaczać, widzi się jemu, śni się jemu, nasuwa się jemu. " Ta myśl, utrzymuje pan B. "prosta i rozsądna,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 89
" atoli jak jest, nie można powziąść nic pewnego z jego Latopisu" str. 68 i 69. Nic pewnego! a przecież miała to być: "myśl prosta, rozsądna, świecąca jako diament; podanie najcenniejsze, wyobrażenie dające poznać rzeczywistą, przeszłość Słowian." To "najcenniejsze podanie" nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 90
" narchii, jest niezawodnie szacownem a nawet nieoce-nionem świadectwem. Na to chętnie zezwalamy. Lecz co do rzeczy i nazwisk oddalonych na dziesięć albo piętnaście wieków, to tylko głos, mowa, widzimi się macanie, sen, a nigdy historyczne świadectwo. Zdaje się, że to coś, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 91
" siedliskiem Słowian. Nestor przepisowa!, trzymał się ślepo swego wzoru Jerzego Grzesznika. Wyraz Słowene, przy nazwachI llurih i Norci, nawet nie był użyty przez samego Nestora. Jestto dopisek i objaśnienie, a które nie właściwie, do tekstu Nestora włączono. Jestto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 92
" Sam pan B. na nowo wprowadzać ich nie śmie. Mazei, Krowizy, Buloni, Derwani, Biessowie, na południe Karpat, są toż samo co Mazurowie, Krywiczanie, Drewlanie i Biessy, na północy Karpat, a pierwsi, koniecznie początkiem dla drugich. Panu B. ani na myśl przychodzi, że owe nazwy są..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 93
" niecznie mieć chce, ukrywać się mieli pod nazwiskiem Autariotów, Linchitów, Getów i Daków. Czcigodny Nestor! coby on powiedział gdyby czytał, co zeń pan B. wyprowadza i przez wielki gwałt wyrywa? Pierwotna, wszystkim Słowianom wspólna nazwa, . wedle najwyższych podobieństw była..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 94
" Tych świadectw my nie zebraliśmy. Zebrał je i uporządkował krytycznie, historycznie, rozumnie, przenikniony religijnem uczuciem i żalem dla Słowiańszczyzny, nigdy dosyć uwielbiony Paweł Józef Szafarzyk, którego przecież pan B. gdzie może szarpie. Gdyby nie on, czyliżbyśmy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 95
" Serbami, a przedhistorycznie osiadły za Karpatami, za Dniestrem, na równiach teraz przeklętych i nieurodzajnych, a dawniej żyznych, zaludnionych i potężnych. Vibius Seąuestor pisarz może IV a pewniej VI wieku naucza, że Elba, Laba, rozdziela Germanów i Serbów, a Servetiis, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 96
" cze? Sam pan B. wnioskuje może i trafnie, że ów książe naczelnik białej Chrobacyi wymieniony przez Konstantyna a poganin, ma być Semowitem ojcem Mieczysława, szczęśliwie zapomniawszy swojej teoryi, że naczelnicy Polski, mieli być następcami książąt wielkiej Morawii, niezawodnie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 97
" ponezu zstępowali tak przeważnie, że o mało co państwo greckie słowiańskiej nie przyjęło natury, nie zesłowianiało. Ten przelew Słowian z północy, na południe, z za Karpat, nad i za Dunaj, był bliższy czasów Nestora: mógł on o nim wiedzieć i prawdopodobniej o nim spomniał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 98
" Pomorzan, były podziałami, może osadami Lechów, a nigdy nie pojmiemy, przez jakie złudzenie, wbrew najwyrażniejszemu świadectwu Nestora, pan B. utrzymuje, że niema śladu, aby nazwa Lechów na północy powstać miała. Pan B. ciągle się dorozumiewa z Nestora, czego on niemiał i mieć..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 99
" Pragi, swoje imię całym, Czechom nadało, może w VII albo w VIII wieku. Dosłowne tłumaczenie Nestora nie podoba się panu B. który przytoczone przez nas wyrazy następnie przełożył, a czy pozwoli nam powiedzieć, następnie przeinaczył: "przezwali się Morawianami, a drudzy Czechami: a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 100
" teczne poszukiwania. Pan B. dzieło swoje otworzył i zamknął pięknie a nawet okazale. We środku nagromadził marzeń. Przy obszernej nauce, przy uderzającej bystrości, niewytłumaczone i niedarowane marzenia! V. Wielkie wychodztwo getyckich ludów dokonane na początku II. wieku po..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 101
" nazywane Metanastami. Granic ku północy Joachim Lelewel wyznaczyć nie umie, czyli nie śmie, chociaż wnioskuje, że Dakiia, gdzieś, około środkowej Wisły dotykać miała Germanów i Sarmatów, ale wnioskuje na domysł, niejako na żart* J. L. lubi stawiać podobne majaki i roztrącać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 102
" narodowej ogołocona ludności, przyjęła nowych mieszkańców, Rzymian, mnogie rzymskie osady założone przez Trajana. Cała Dakiia złacinieć miała. Był to ni e jako drugi Rzym, drugie Włochy, a dzisiejsi Wofoszyni, chociaż ich kraj cokolwiek do Dakii wchodził, uważają się za..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 103
" że owe wielkie wychodztwo ludów dackich, czyli getyckich, nigdy nie istniało, że Daków, za praojców: i rozkrzewicieli Słowian północno zachodnich brać nie można na żaden sposób, że nie ma dowodu, aby Dakowie, Antowie, Wenedy, jednego rodu, jednej mowy być mieli. Lecz chętnie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 104
" Ze swoich pierwotnych siedlisk na północy Karpat, wysuwali się Słowianie we wszystkich kierunkach; zachodzili daleko, osiadali, cofali się, powracali nawet, co później zatarło się w pamięci, tak, że owe ruchy za przybycie, za pierwsze wejście wzięto. Ze Słowianie nad i za Dunajem,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 105
" chciałby przekonać, za niepotrzebne i zbyteczne uważa. Pusta nazwa! Semowit-Dekebal i Semowit-Swiętopełk, ma znaczyć, że książęta Morawii zachowali pamięć dacko-getyckiej przeszłości. Nim przystapił do rzeczy morawskich pan B. dotknął Samona, pod którym, Słowiańszczyzna..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 106
" ogromna. Główne wojsko Austrazian, Samo, pod Wogastem, we trzydniowej bitwie stanowczo poraził. Słowianie wysunieni ku zachodowi, którzy, mniej więcej, dotąd uznawali zwierzchność Franków, odzyskali niepodległość. Wałach książe Winidów pogranicznych Bawaryi; Derwan, książe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 107
" Słowian, był głównym działaczem klęski żadnej Awarom. Kraje oswobodzone Słowianie zaludnili, mówi pan B. My sądzimy, że nie. Awarowie byli ciemięzcami, ujarzmicielami ludności słowiańskiej, która na tych miejscach siedziała jeszcze za czasów Attyli, przynajmniej na lewym brzegu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 108
" Menem, zagęszczały się słowiańskie osady. Były całe ziemie, całe słowiańskie powiata. Na zachodzie. Niemcy, mogły stać się słowiańskiemi, jako na południu, Grecy. Eginhard nietylko między Labą i Wisłą ale nawet nad Renem widział Słowiany, a Karol Wielki ów mniemany..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 109
" wojsko. Wojna skończyła się pokojem r. 873, wedle samychże Niemców jakimtakim, Światopełk zdobył niepodległość, ale nie stanowczo. Zemstę Niemców należało przewidzieć, przygotować siły na jej pokonanie. Żywioły tej wojny były podwójne, a najpotężniejsze. Jeden narodowy,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 110
" wykoszlawiona przez Greka na Kluka, chociaż i nazwa Klak, widocznie jest słowiańska. Jakże się mocno utwierdza podanie jeografa Monachium, że od tej Ser- ------------------------------------------------- Leohitom. W. A. Maciejowski nawet mniema, że Kruk od Wandalów..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 111
" bii, wsystkie słowiańskie narody swój prowadzą początek. Maurycy cesarz, byłżeby nie poznał w tych nadbałtyckich Słowianach Daków i Getów? Ci Serbowie Białej Serbii, którzy r. 630 za Dunaj przeszli i nową Serbią założyli, nie byliźby powitani, jako wracający Getowie, gdyby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 112
" syn Swiatopełka, jedna i ta sama osoba; że przeto Polska, dalszym ciągiem wielkiej Morawii, że Piastowie prostemi następcami książąt Morawii. Żywociarz Metodiusza mówi tylko, że Światopełk walczył przeciw poganom, a pan B. natychmiast twierdzi, że walczył przeciwko Wiślanom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 113
" jestże to historya, owa tkanina lekka z dalekich kombinacyi i domysłów! Po takiem wyznaniu pan B. przecież najspokojniej naucza: "Od Piasta getyckiego* mógł wywodzić ród swój Mojmir i Rastyc, jako też Swiatopełk." — Mógł. Mógł — oznacza, co najmniej, powątpiewanie, lecz..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 114
" być miał Piast getycki czyli dacki! Historya Dekebala na początku II wieku i historya Światopełka Morawii jest dosyć znana; o tej drugiej szczególniej pan B. pięknie napisał. Niema między tymi znamienitymi mężami podobieństwa. Dekebal pokonany zabija się, Światopełk umiera..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 115
" wierzył. Przecież nieśmie nauczać, że rządził Polanami Poznania i Gniezna. Pan B. opowiada losy Mojmira, jako księcia wielkiej Morawii. Walczył on pomyślnie przeciw Niemcom i Węgrom. Zwycięzca r. 899 chciał urządzić kościół wielkiej Morawii. Jan IX papież mianował Jana..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 116
" żęta polscy Piastami, jeżeli Piast był Getą czyli Dakiem, a Swiatopełk między przodkami swoimi nigdy Piasta nie liczył? Pan B. wie, że był książe na Tyńcu książe na Wiślicy; że Wyszewita pana na Wiślicy, Światopełk pokonał czyli miał pokonać. Co to byli ci pankowie, owe..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 117
" że ta chwilowa jedność czyli związek natychmiast upadły, że przeto te kraje, wróciły do tej społeczności, która przed Światopełkiem bardzo dawno istniała. A jeżeli mówimy, że Lechici Wisły posuwali się ku Dnieprowi i dalej, mówimy bardzo nieśmiało. Byt Słowian, Polanów i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 118
" sko-katolickie wyznanie, że przed r. 965 przyjętym, jako czas wprowadzenia do nas chrześciaństwa był r. 958 Jordan biskup Poznania, poddany hierarchii niemieckiej, Rzymowi. Na to zgadzamy się. Lecz inaczej! być miało na Wschodzie Polski, we Chrobacyi, gdzie może r. 884, Światopełk..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 119
" występować poczynała. Rozrywał się dawny słowiański porządek, pod którym się wznosiła i kwitnęła owa niezmierna Serbia, Słowiańszczyzna między Labą a Donem, między Bałtykiem a Czarnem morzem, Ruch 1034 — 1044 miał wiele a mocnych przyczyn. Pan B. ujrzał tylko obrządek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 120
" lewel rozważył. Polska naówczas przeobrażała się, rozwijała się, tracąc w części siły, które miała, ale zdobywając inne, których, bez tego bolesnego przeobrażenia, niebyłaby zdobyła. Wielkie złudzenie, fatalna omyłka, oćmiły umysł panu B. i wielu innym. Ztąd, że u nas..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 121
" cięztwa Trajana, Słowian nigdyby niebyło na północy Karpat. Nasze pierwsze podania, do IX wieku, wymagają objaśnień, może nigdy dostatecznie nie będą wyjaśnionemi. Przecież Joachim Lelewel, nie odrywa ich z tej polskiej miejscowości, na której spełnić się miały czyny,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 122
" Chrystusa za Dunaj przenieść się gromadami licznemi, Jakto nastąpiło w VI, VII i VIII wieku po Chrystusie, a nastąpiło tyle przeważnie, że o mało cała Grecya nie przepadła, słowiańskiej nie przyjęła natury. Z tych przeto najdawniejszych czasów, powstać mogły nazwy spólne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 123
" muszona. Lecz nie zamykając nikomu najśmielszych poszukiwań, upraszamy, aby, się trzymać chociaż tego, co dotąd za prawdziwe, albo przynajmniej, za wysoko podobne uważano. Długo i długo poczekamy, nim odrzucimy takie pochodzenie Słowian, jakie jasno, historycznie i krytycznie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 124
" wierzyć, że w czasach zupełnie przedhistorycznych Słowianie daleko na zachód sięgali. To zbrojne następowanie Słowian, najnaturalniej tłumaczy ruch niemiecki ku rzymskim granicom. Niemcy gnębione, raczej opieki i schronienia, aniżeli zdobyczy i podbojów szukały. Tulius Capitolinus..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 125
" Teraz, rozstając się z p. Bielowskim za którym iść nie umiemy, skłaniamy się z szacunkiem przed tym umysłem, jednym, z najumiejętniejszych budowników grodu naszej sławy i przyszłości, a zwracamy się ku panu Maciejowskiemu, wywiązując się z uczynionej jemu obietnicy, a żadnej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 126
" powagi rocznikom, zapiskom kościelnym. J. L. nie śmie temu pojmowaniu prosto zaprzeczyć. Przecież wyznaje że "to pierwotne rocznikarstwo nędzny owoc przynosi, — we wszystkich anałach XI i XII wieku, myśl nędzna, owoc nudny, bez myśli?" Lelewel łatwo zapomina grzeczności uwielbień,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 127
" Bardzo jemu przykro byłoby, gdyby miał Ziemowita z naszych dziejów za Dunaj odesłać, a na żaden sposób, w tej nazwie, Ziemowit, bożka czyli półbożka widzieć nie chce. Na Kotyski Piasty takie, jakie sobie pan B. wyobraził, uśmiecha się i wzrusza ramionami. Pan B.  ..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 128
" i Mojmir jedna i taż sama osoba pisze pan B., nie uważając, że Dandolo mówi o wodzu Morawian i Czechów, ale nazwiska nie wymienia. "Mnie się widzi, mówi J. L., ze jak Dekebal nie był Centiboldem, Światopełkiem, ani Centibold Dekebalem, tak i Ziemowit nie był ani Dekebalem, ani..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 129
" potyka się, wzmianki ani domysłu, aby nad Gopłem, Metody chrzcił jakie ludy, albo, jakie naczelniki. Pisze szorstko: "zmyślać nie możemy." Teorya pana B. nazwana przeto "zmyśleniem." Czego pan B. o roku urodzenia, o chrzcie Mieczysława I nie popisał! Rodził się i był chrzcony r...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 130
" upadł, albowiem wyobrażał "podrzędne życie." Zgadzamy się i na to, a mamy nadzieję, że przynajmniej odtąd J. Lelewel przestanie pobłażać moskiewskiej cerkwi wyobrażającej "podrzędne życie" religijne. Lelewel, zacząwszy prawie uwielbieniem dla pana B., skończył wywróceniem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 131
" DZIEJE POLSKIE ZA WŁADYSŁAWA JAGIEŁŁY I WŁADYSŁAWA III.   Warszawa 1846. Tomów 2. cena Zp. 24., NAPISAŁ ŁUKASZ GROŁĘBIOWSKI, WYDANIE POŚMIERTNE ZROBIŁ FELIX BĘTKOWSKI. * * * Łukasz Grołębiowski niedawno żyć przestał. Pomnożył on nasze piśmiennictwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 132
" przez Huma i przez Gibbona — umysły prawdziwie okazałe, ale, niepewne i mało bezpieczne. Jakoż, Gibbon nie przyjmował chrześciańskiej myśli Hume, religijnie i politycznie wątpił, niczemu nie wierzył; dla niego, ani boża, ani rozumowa nawet przyczyna nie istniała. Pod takiemi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 133
" kłamał piękne uczucia, podawał Czakiemu a przezeń i Polsce uściśnienie zdradzieckie. Liberalizm i uczoność, były dlań środkami niweczenia najpodstępniej naszej narodowości, miały jedyny cel oddać Moskwie stanowczą przewagę. Turgeniew odsłonił tajemnice wysoko rozwinionej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 134
" to dobrowolne i prawdziwie duchowe przeobrażenie. Spółeczność litewsko-ruska, polszczała, ale, sama przez siebie, przez własne natchnienie, przez wybór zupełnie wolny. Polska, Litwie i Rusi przyniosła istotne braterstwo, ofiarowała je później, 1609 i moskiewskim ludnościom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 135
" nętrznemu układowi, który zawsze powinienby być artystyczny i organiczny, zbywa na koniecznych warunkach. Naśladownictwa nie polecamy atoli, powinniśmy znać umiejętne wzniesienie się Europy, — być na niem, na niższy nie zstępować widnokrąg. Mamy jasne przeczucie, że nadchodzi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 136
" i przytomne wszędzie. — Rozmaitość nie wyłącza organicznej jedności. Naród jestto nieskończona i niewyczerpniona rozmaitość, ale rozmaitość, jednej i tejże samej myśli. Sięgamy daleko naszem życzeniem, a jednak nie po za cel, na który pisarz rozumiejący siebie, kierunek..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 137
" szlachetnych uniesień, ale ponieważ zmyślona i nie na swojem miejscu, tylko śmiech wzbudza. Takie same zalety i takie same wady, przedstawia mowa Henryka księcia Mazowsza, który radził Witoldowi opuścić Krzyżaków, a przejednać Władysława króla Polski. — Łukasz Gołębowski..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 138
" nie wzosi.* Zawsze czujemy wstręt ku tym dziwnym utworom, którym wprawdzie nie można zarzucić rażących zboczeń, ale w obec których, nasz umysł spoczywa, nasze serce żywiej i szlachetniej nie bije. Tym prosto zewnętrznym, chociaż zawsze, nagannym uchybieniom, nie dajemy nadzwyczajnej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 139
" które przedstawił, najwłaściwiej określimy jego włanemi słowy: — "Pomnażał się nieład;*   Polska, był to nieprzerwany nieład dziesięciu wieków." Jest to zupełnie to samo, co lekko wyrzekł o swoim kraju pan Wiszniewski, przezywając Polskę, spróchniałym domem. Z..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 140
" krzyżackim nadużyciom i drapieztwom, — 1417 — Gołębiowski natychmiast zapomina swojej polskiej natury i udziela biskupowi szyderozego nazwania: niespokojny prałat. — Biskup Kujaw byłby był spokojny, gdyby był zdradził swoje powinności kapłańskie i polskie. Janowi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 141
" nadużycia kościoła, jemu samemu najszkodliwsze, są nieskończenie mniej złe i niebezpieczne, aniżeli nadużycia władz politycznych, aniżeli zwierzchnictwo państwa nad kościołem. Z tej potwornej mieszaniny, dotąd przynajmniej, żadne wyszło dobrodziejstwo. Kościół złamano, a..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 142
" uzyskano? ukazy i knut. Obca władza zniknęła: papieża i biskupów doskonale ograniczono, ale pytamy, czyli zniknęły nadużycia, złe i niebezpieczne przykłady, przeciw którym Gołębiowski namiętnie powstał? Zaiste, nie. Rozwięzała się, a przynajmniej w najdalszym swoim gruncie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 143
" skutkach zbawienne. Świat się usamowolnił; kościół postawiono niejako na stronie. Lecz ci, którzy przeciw kościołowi powstali, którzy tyle ujmujące i tyle pobożne wytoczyli skargi, pełniliż sami prawdziwie, katolickie uczynki? Historya Niemiec i Anglii ma zaprzeczające dowody...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 144
" pozwoliła dziwna a niczem nieusprawiedliwiona skłonność ujmowania katolicyzmowi, który, mimo ogromnych zbłąkań, i słabości, przecież sam jeden wyobrażał i rozwijał prawo moralne — i w znaczeniu świętem, wychował, zbawił człowieczeństwo. Autor, prawie zawsze uważa..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 145
" nie Krzyżakom i Germanii, groziło złamaniem, a może i zatraceniem polsko-ruskiej słowiańszczyzny. Niejako sam Zbigniew miał jasne widzenie tej przyszłości i śmiało zatłumił jej pierwsze żywioły. Gołębiowski niewierzył najlepszemu świadectwu za Zbigniewem. Kiedy Władysław..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 146
" pod innym a fatalniejszym kształtem. Za błąd tyle niepotrzebny, i który najłatwiej mógł być oddalony, dotąd cierpimy. Duchowni polscy umieli być spaniałemi, mieli mocne uczucie godności i przeznaczeń ojczyzny, wyprzedzali stan szlachecki. 1454 i 1471 odstąpili połowy dochodów...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 147
" My chcemy być sprawiedliwi dla katolicyzmu, dla jego zbawiennej przeszłości. Czujemy najmocniej, że katolicyzm ma obowiązek rozwinąć i siebie i europejskie człowieczeństwo, — rozwinąć się, ale się nie zmienić. Będzie wszystko, co dawniej było, ale jaśniejsze, obszerniejsze i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 148
" stronnicy swoich dziejów, wypisuje dowody chytrości, zdrad i nienawiści Zygmunta przeciw Polsce. Byłto wykończony Niemiec, taki sam, jakich poznała Polska r. 1772, jakich i teraz widzi, usposobionych wszystko uczynić, aby nawet pamięć naszej ziemi zatracić, i używających ku temu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 149
" "Byłto czyn szkodliwy."* Takie ciemne polskie uczucie słusznie zdadziwia. Gołębiowski często pokazuje względy nieprzyjaciołom Polski. Mistrz niemieckich krzyżaków, 1418 odmawia pomocy Krzyżakom pruskim; wojny przeciw Polsce popierać nie chce. Gołębiowski zaraz się unosi i mówi:..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 150
" wystąpiły przeciw niej, jako nienienawiść i wytępienie, że nie przyjęła naturalnej dla niej wielkości. Rzeczywiście, kara dotyka zawsze narody, które nie chciały odpowiedzieć swemu powołaniu, którym zabraknęło wiedzy albo odwagi zrozumienia i spełnienia powinności. Jestto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 151
" Miał więcej oświecenia i materyalnej potęgi, ale nieskończenie mniej tej duchowej siły, bez której, dla oświecenia i materyalnej potęgi niema trwałej podstawy. Polska między 1492 a 1576 zobojętniała na polityczne podania które odebrała, zajęła niższe miejsce. Wyrzekała się..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 152
" przągal, gasła świetność tronu, frymarczono o podatki, władza majestatu przechodziła na nominalny naród szlachty." Szlachta przeto nominalnym narodem ! Nie jest że to naczelna zasada tej fałszywej demokratycznej szkoły, która przeczy wszystkiemu co Polska miała. Czyn uderzający..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 153
" mówi polskiemu, że się nie poddał spokojnie temu, co król za najlepsze uważał, że swobód narodowych nie poświęcił na umocnienie owej zbawiennej potęgi tronu. — Taka tam historyczna moralność! Takie bezstronne ocenienie politycznych urządzeń. Szlachta uzyskuje cerekwickie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 154
" naczelnik państwa sam sobie naznaczał. Dziedzic samowładny, krajem i majątkiem szczególnych osób, życiem, postanowieniem dziewic i wdów szafował śmiele" (II, 272). Miał to być rząd patryarchalny, który autorowi dosyć się podoba. Nie uznawać zbawienności władzy, która nie zna..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 155
" wniosek? Dawna Polska żle pojęła siebie, najgorzej ułożyła swoje polityczne stosunki, przygotowała sama swoje zniszczenie. Co do nas, my także fałszywie widzimy nasze położenie; obstajemy przy naszem historycznem podaniu. Znamy jeden powód tej skłonności do samowładztwa, tej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 156
" narchii. Wiele z nich upadło bez heroizmu i bez honoru, możnaby powiedzieć, nawet bez przyczyny. Obecna europejska rewolucya rzuca dziwnie piękne światło na dzieje nasze. — Powinniśmy być sprawiedliwsi względem samych siebie, i nie pogardzać naszem tragicznem położeniem. Jest w..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 157
" Władysław Jagiełło byłże królem dziedzicznym,. a przynajmniej dożywotnim? Jadwiga król Polski, 1386 zezwala, aby po jej zejściu, jej mąż królem był obrany. Niebył przeto królem, nawet dożywotnim. Mógłże być samowładnym? Jadwiga umiera. Władysław Jagiełło ani..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 158
" jąca. Sejm brzesko-kujawski przyrzeka, że syn Władysława Jagiełły królem będzie obrany, przyrzeka jedynie, ale zezwolenia i wyboru jeszcze niema. Przyrzeczenie niemiało mieć wagi, jeżeli król zobowiązań nie dotrzyma. Istotnie, król złamał słowo, które dał uroczyście, a sejm..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 159
" dzica i następcę, jeżeli pierwej i przedewszystkiem, zachowa nadania i prawa, swobody i wyzwolenia służące wszystkim stanom. Jakie widzimy podpisy? Wojewoda, kasztelanowie, sędziowie i wszyscy dostojnicy województwa; dwudziestu szlachty. Ważność tych podpisów zaraz poznamy...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 160
" a ci, którzy trzymali rządy podczas małoletności, złożyli zobowiązanie, że jeżeli król doszedłszy pełnoletności, danych przyrzeczeń nie spełni, przysięga jemu złożona nie będzie miała żadnej ważności. Warunek nałożony Henrykowi i Stefanowi Batoremu nie był przeto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 161
" wości — (str. 547). Naród żadnych praw nie miał. Władysław Jagiełło, tylko przez łaskawość prosił o dowód życzliwości, której nie potrzebował. Lecz i życzliwość może za wielkie ustąpienie, albowiem Gołębiowski wierzy, że podpisy znaczyły obecność tylko (str...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 162
" "całej wzmagającej się bezwładności i nakoniec upaupadła." (II. 197). Gdyby takie ocenienie naszej historyi trzech ostatnich wieków, miało być prawdziwe, zaiste należałoby rzucić przekleństwo przeciw dawnej Polsce usprawiedliwić tych, którzy nas rozszarpali a dosyć słusznie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 163
" był wychylił swój wzrok za granice Polski piętnastego wieku; gdyby był bezstronniej rozpatrzył stan Litwy i Rusi, tych książąt litewskich i ruskich plamiących się prawie bez przerwy zdradami i mordami; gdyby był przynajmniej lekko ocenił stan Niemiec, Francyi, Włoch i Anglii, przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 164
" nej naturze Polaków piętnastego wieku, wynika dokładne wywrócenie tych skarg, tych potwarzy, które autor rzucił na spółeczeństwo nasze. Wedle zarysu ogólnego, należało utworzyć zupełnie inny wizerunek Polski. Niebyliśmy najlepszemi, ale niebyliśmy także najgorszemi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 165
" niknęły skutki. Porwany szałem przeczącym, Gołębiowski zupełnie nie widzi, ie naówczas, katolicyzm był jedynym żywiołem wykształcającym polskie i europejskie człowieczeństwo. Naówczas, religia katolicka, wiązała i jednoczyła duchowo umysły, unosiła się ponad granicami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 166
" Najpiękniejsze postacie piętnastego wieku, na Gołębiowskim nie uczyniły wrażenia. Widział je i niebył niemi zajęty. Jadwiga, piękna, pobożna, poświęcająca się przyjmująca długie męczeństwa, królowa Jadwiga, spomniona lekko, i jako inne, Anna, Pilecka i Rusinka. Między..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 167
" mąż prosił, aby przepychem i złotogłowem ozdobiła swoje łoże i pokoje. Lecz ona mówi: "Dawnom odrzuciła świetności ziemskie" a mówi z uczuciem trzynastoletniej, spokojnie wycierpianej ofiary. Bóg zesłał na nią ostatnią probę, ostatnie poświęcenie. Była niewinnie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 168
" naszej przeszłości, przeciw katolicyzmowi. Osłabili przeto, głęboko podkopali, i, możnaby powiedzieć, zrujnowali duchowe jestestwo naszej narodowości, stworzyli wahanie się i powątpiewanie, czyli nasza narodowość samoistnie i nadal żyć może. Oni, zatrzymali się na samem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 169
" jestestwo. Uwielbienie albo potępienie wyniknie samo przez siebie. Jestto nasza metoda. Radzimy pisać dzieje naszej przeszłości, ale, nie teorye i rozumowania, chociażby one najwznioślejszemi być miały. — 1849.   "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 170
" HISTORYA POLSKIEJ LITERATURY. NAPISAŁ MICHAŁ WISZNIEWSKI. Tomy — 1, 2, 3, 4, 5, i 6ty. — Kraków, 1844.   * * * I.   Rozległe i zajmujące przedsięwzięcie Pan Wiszniewski zbliża ku samemu zakończeniu. Teraz, o niem sąd powiedziany być może. Pan Wiszniewski..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 171
" ści zrozumieć nie umie — nie ma podstawy, na której mogłaby oprzeć swoje przyszłe życie; swoje przekonanie, że żyć powinna. Taka spółeczność byłaby przerwana, nie miałaby wiary — musiałaby być koniecznie rozwiązana. Tej prawdy, że między tem, co było, a tem, co jest,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 172
" historyi literatury, dałże zaspokojene stósownie uznanej przezeń potrzebie? Nie mniemamy: widzimy nazwisko, nie znajdujemy samej rzeczy. Są zawiedzione dosyć przykro, łagodne, umiarkowane nawet oczekiwania. Pan Wiszniewski mówi wprawdzie, że na bibliograficzne drobności nie wiele..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 173
" cie pisane, jestże to literatura? Jestże przez nie wyobrażona myśl narodowa, najgłębsza, najdoskonalsza na swój czas wiedza ducha? Historya literatury, jest to historya uczucia, myślenia, natchnienia Lecz pan Wiszniewski przez zapomnienie się, prawie nie wytłumaczone, samo pisanie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 174
" poprzedza ogromnemi, uczonemi ustępami, naszem zdaniem, niepotrzebnemu zupełnie, przez które mięsza i rozrywa wrażenie. Pan Wiszniewski oprowadza czytelnika po całym starożytnym i nowym świecie; wykłada początki i losy każdej umiejętności; i dopiero, po ukończeniu tej zajmującej,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 175
" swoje tyle pewne twierdzenia chciał rozumieć uczony Wiszniewski, niepojmujemy, a jeżeli pojmujemy, jesteśmy upoważnieni ostrzedz, że podobne twierdzenia wszechstronniej rozważyć, ich kierunek głębiej zrozumieć należy. Jest to lekkość rozumowania niepojęta, albowiem, Panu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 176
" myśli, jest to nieskończoność, spełniająca się zewnętrznie tylko; wewnętrznie, nigdy niespełniona, a jednak twierdząca zawsze, stwarzająca zawsze. Przypuszczać spełnienie się historyi i myśli, jest to popełniać największe przestępstwo, jakie tylko zna pismo święte. Jest to..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 177
" Drugi błąd byłby: jeżeli nasza przyszłość, nasza naukowa historya zupełnie zamknione, rozwiązane nawet; należałoby przypuścić, że polska społeczność duchowo, politycznie i histoiycznie żyć przestała, że zupełnie wyczerpnęła swoje wewnętrzne żywioły. — Lecz..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 178
" zupełniejsza, nowa przyszłość: — i takiemu nawet mniemaniu złagodzonemu zewnętrznie, ale nie istotnie, niemoglibyśmy udzielić zatwierdzenia. Właściwie, człowieczeństwo niemoże wykonać swego odnowienia, niemoże wywołać swego stworzenia, niemoże dać sobie nowej zasady życia...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 179
" kładniejsze zrozumienie swej przeszłości, przez głębsze i prawdziwsze wyjaśnienie swoich podań, swej duchowej zasady, przez najmocniejsze twierdzenie swojej jedności, przez utrzymanie związku między tem, czem była, i tem, czem być ma. Kasza literatura, jeżeli ma być nadal, jeżeli..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 180
" to wiara, że takim jedynie sposobem wywołamy nasze umysłowe rozwinienie, dopełnimy nasze historyczne jestestwo. Z przeszłości właściwie pojętej, najżywiej rozwidnionej w naszym duchu, wzniesionej do najwyższej potęgi życia, śmiało i pewni siebie, wstąpimy do naszej przyszłości...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 181
" to nic. Nasz wiek dziewiętnasty, jeszcze nic, nawet nasza dzisiejsza literatura nie ma wielkiej wartości, wyjąwszy pod tym względem, że przeczyć ma przeszłość, że powraca do początków, do swoich pierwszych zarysów. Jest to niepojęte i rażące, przedsiębrać nakreślanie dziejów..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 182
" jako człowiek przekreślił swoje sumienie, aby za fałsz uznał swoje życie, aby popełnił odstępstwo ducha, jaki w nim był, jaki się w nim objawił, aby powrócił do tej swej istności, której sam nie zna, której nie pojmuje? Tej przecież najkrwawszej zniewagi Pan Wiszniewski nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 183
" ciasne jestestwo nazywa "domem od dawna spróchniałym." Politycznie zatem — próchno! Polska byłaby fałszem przedłużanem dziesięć wieków! Najszczególniejsze określenie naszej politycznej i naukowej wiedzy i przeszłości, dane przez znawcę polskiej literatury, który niezawodnie, we..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 184
" zaprzestano ponawiać tyle lekkie twierdzenia, mające cel przekonać, albo wmówić, że Polska dziesięć wieków miała szkodliwe dla niej duchowe życie, że religijne katolickie pojęcie, stanowczo przeszkodziło jej samoistnemu wykształceniu. Katolicyzm Polsce miał odebrać narodowość...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 185
" ulegały katolickiemu kierunkowi, i może przeto jedynie wydały, że odebrały katolickie przygotowanie i wychowanie. Trzebaż panu Wiszniewskiemu dowodzić, ze katolicki Rzym stworzył świat Europy, że wszystkiemu pięknemu i prawdziwemu dał początkowanie? Polska uległa powszechnemu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 186
" chowej jedności człowieczeństwa. Był sprawiedliwy, przezorny, możnaby zarzucić, był za umiarkowany, za łagodny. Ustąpienie słowiańskiej mowy kościołowi Rusi 1596 co wydało? Obłąkanie naszych ludności 1839; umocnienie politycznej i religijnej niewoli. Ogólnie, pan Wiszniewski..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 187
" wyrazy łacińskie, mówiło polskie uczucie, wydobywało się polskie natchnienie. Janicki, Kochanowski, Sarbiewski, pisali łacińskim językiem, ktory za swój własny mogliby uznać Wirgili i Horacy. Lecz pisali tylko o Polsce, dla drogiej Polski. Kochanowski, na swój czas, pozostał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 188
" sobie pytanie i właściwie rozwiązał je, byłby był, niejako konieczne uzyskał prawdziwe pojęcie Historyi Literatury. To, co uważał jako fałszywe, jako przeciwne naszemu duchowi, byłby uznał, jako konieczne warunki wprowadzenia nas do europejskiej jedności, jako przejście ku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 189
" miennictwo, rozwinęły się najokazalsze umysłowe potęgi. Kościół Wschodni Słowianom, którzy jemu powierzyli swoje wykształcenie — nic nie dał. Zatrzymał ich, opóźnił przez długie wieki; wyosobnił po za ruchem człowieczeństwa Europy. Rosya przez dziesięć wieków miała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 190
" wzięła fałszywy nienarodowy kierunek — że język ojczysty zostawiono gminowi, że nasza literatura tylko szlachecka, nierozwijała się zewnętrza, że lud, od niej miał być wykluczony. Szlachta przeto, polskiej duszy mieć niemiała! Do literatury, uczuć i natchnień narodowych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 191
" był krytyczny, kiedy jedynie, kiedy koniecznie świat Polski dawny zrozumieć i umiłować należało. Bez miłości, żaden umysł i najdostojniejszy, księgi życia Polski nie otworzy. Pan Wiszniewski mógł był, powinien był otworzyć. Nagromadził mnogie, szacowne wiadomości, posiada..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 192
" Niepewny, niewytłumaczony wewnątrz siebie, — nieznalazł ani pewności, ani wytłumaczenia dla duszy Polski, dla umysłu Polski. Nasz sąd poprzeć moglibyśmy innemi dowody, a zamykamy oświadczeniem, że mamy najserdeczniejsze usposobienie uwielbić, ale uwielbić to, co ma prawo być..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 193
" KRONIKA POLSKA, LITEWSKA, ŻMUDZKA, I WSZYSTKIEJ RUSI, MACIEJA STRYJKOWSKIEGO. Tomów dwa — Warszawa 1846. * * * Pan Mikołaj Malinowski pomnożył usługi oddawane piśmiennictwu narodowemu wydaniem tej kroniki, ogłoszonej pierwotnie przez jej autora w Królewcu 1582. Umieścił..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 194
" ryj i Azyi, a jako o sobie wyznaje, wypisami mógłby był wóz naładować.* Jeżeli nie utworzył prawdziwych dziejów Litwy i Rusi, jeżeli mnogich poszukiwań porządnie ustawie nie umiał — zebrał przecież czyny i przedstawił opowiadanie, na którem głownie oparł swoje dzieje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 195
" Jesteśmy usposobieni złożyć cześć naukowym pracom Lelewela i F. Bentkowskiego. Obadwa, na umysły zbawiennie wpływali; pierwszy przeważnie, drugi skromniej. Była chwila, kiedy, na widnokręgu duchowym jaśniał sam Lelewel, który można powiedzieć, czarującemi raczej słowami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 196
" Stryjkowski nic lekko nie twierdził, dla swego opowiadania szukał wiarogodności i powagi. Miał i czytał mnogie kroniki; Daniłowicz odróżnia i wylicza wszystkie: ruskich, dziesięć; czysto litewskich, pięć, liwońskich, cztery — polskich pięć; kurońskich cztery — moskiewskich,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 197
" się i upadała przez umysł. Rusinów pokonała i oswobodziła, a przyjęciem ruskiej piśmiennej mowy, złamała, podobno na zawsze, swoje samoistne wykształcenie. Był to błąd — prawdziwe nieszczęście. Pan Daniłowicz przecież mniema odmiennie, albowiem to, że Litwa odrzuciła swój..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 198
" Gdyby pan Daniłowicz był pilniej rozważał swoje własne myślenie, sam sobie nie odpowiedziałby, jaki Ruś polor miała, jakie umysłowe i polityczne korzyści odebrała Litwa, ztąd że własnej mowy do piśmiennictwa nie przeniosła, że sama przez siebie, ze swojej duchowej natury,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 199
" siłami. Ruś chciała być narodem niepodległym, a nędznie, okropnie upadła: popełniła samobójstwo. To radzilibyśmy najpilniej ocenić — a moie odkryjemy, a może sama Ruś na nowo budująca swoje rozerwanie, zrozumie, że polska mowa i narodowość, jest to jej własny duch..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 200
" niepodległa a właściwie ujarzmiana wynarodowiana przez Waregi i Mongoły, pod żadnym względem, nic ze siebie nie wydobyła, żadnego sobie nie dała poloni, nie zaczęła literatury właściwej, nie założyła gruntownej społeczności, nawet państwem niepodległem. być nie mogła — i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 201
" O swoich zdolnościach umysłowych, o swoich dziejach miał rozumienie jeszcze okazalsze, ale naiwne. Stworzył, a przynajmniej, jako umiał, złożył wiadomości o Litwie i o Rusi — wynalazł je, jako mówi "częstem ruszaniem mózgu i z głębokich historyków." Przed nim, możnaby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 202
" ruskimi a polskimi historykami, o tychże samych rzeczach, nie ma zgody. Jaka temu przyczyna? Kronikarze ruscy, mieliżby nie znać dziejów własnej ziemi? Duma miejscowa, doradziłaż im sfałszowanie, przeistoczenie czynów historycznych najpewniejszych? Byłyż źródła, które Długosz..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 203
" własne jestestwo. Cała przeszłość żyje w nas, chociaż często, o niej, nie mamy wiedzy. Panowanie Zygmuntów, Pierwszego i Drugiego, nazwano naszym wiekiem złotym. Twierdzenie to pod naukowym względem prawdziwie polityczne, należy mocno miarkować. Popełniono ogromne błędy, pierwsze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 204
" mocniej występujące cienie i zamieszanie społeczności, o której Stryj kowski mógł pisać: — Prywata mila, takam utile Honestum vile. — Ubior w srebro, godne czci i wiary Ustąp ty szary. — A teraz nie mieć nic, rzecz najsprośniejsza. I najpodlejsza.* Strykowski nie sam był..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 205
" wierać pokój, nie otrzymawszy zezwolenia sprzymierzonych i naczelnika katolicyzmu, papieża? Przynajmniej wątpliwość zachodzi. O niezachowaniu dobrej wiary względem sprzymierzonych, Stryjkowski przemilcza, a niedotrzymanie umowy Turkom, namiętnie wyrzuca, może głównie przeto, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 206
" swej rodziny, oddawał dochody kościoła. Łupieztwo przez świeckie ręce — to nic. Przeciw temu nadużyciu, uczony autor Listów nie wymówił ani słowa. Lecz jeżeli Rzym wziął cokolwiek, jakie w nim wymowne a zacne oburzenie! Są u nas pisarze, którym spomnienie o Rzymie, odbiera..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 207
" Stryjkowski pisał kroniki: polskie, litewskie, żmu-dzkie, pruskie, ruskie, słowiańskie, zebrał wszystko, cokolwiek o tych narodach czytał, albo sam przez siebie poznał. Jest to dziwna mieszanina, ale zawsze szacowna i przyjemna, której uporządkować Stryjkowski nie miał zamiaru, i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 208
" strzegał; że chociaż Polak, dosyć żywo popierał litewskie odosobienie się — przebaczamy jemu łatwo. Lecz jesteśmy zdumieni, a mielibyśmy prawo być zgorszonemi, kiedy uważamy, że są między nami uczeni a poważni mężowie, mający fatalne usposobienie ubliżać temu jestestwu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 209
" wywodzie Stryjkowski mówi "że jasno palcem ukazał;" bardzo rozległe przeto swej historycznej wiedzy przyznawał swobody. Domysłu, o rzymskich osadnikach za fałsz zupełny poczytywać nie śmiemy, szczególniej, kiedy wykryto, że pierwszych lat po Chrystusie, była droga handlowa, ze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 210
" wadziły różnicy. — Jakoż i sam Stryjkowski, nie całemu narodowi litewskiemu naznacza rzymskie pochodzenie. Tylko sama szlachta miała wyjść z Rzymu, albowiem za wojen Cezara i Pompejusza albo za prześladowań Nerona "i do piekła radby się każdy schronił." — Liczba wychodniów nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 211
" miejscu. Prawdziwa historya powtarza stworzenie, wskrzesza minione postacie. Stryjkowski mówi, że sam przez siebie widział pogańskie obrządki na Żmudzi, w Samlandyi, Inflantach; po nad całem pobrzeżem baltyckiem przypatrował się "dziwnym pogańskim gusłom." Niezawodnie miał udzielone..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 212
" że podania różnych ludów, są jedynie odłamkami najdawniejszej, pierwszej prawdy, rozproszonej, mniej więcej zaciemnionej, że Chrystus sumienie człowieczeństwa odnowił, że rozproszone promienie prawdy, ku jednemu zwrócił ognisku. Żadnej religii szatan nie stworzył. Każda wyszła..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 213
" szem własnem niedostrzeżone sumieniu. Przy nieco więcej goryczy, Słowianie, byliby zginęli dawno, niewinność i świętość złożone w najdalszych tajnikach ich ducha, ocaliła ich i zbawi. Litwa i Żmudź, przez swoje położenie i przez wzgląd na materyalne swe potęgi ograniczone,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 214
" sumienia człowiewieczeństwa i świadectw historycznych, na swój obyczaj nie przerobi. Erdziwilł Zdobywca 1197 — 1240 zaczyna pewniejsze litewskie dzieje, i zaczyna świetnie, na ogromny rozmiar. Zapewne wezwany, może mianowany wodzem litewsko-ruskiej federacyi, przy ujściu Prypeci..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 215
" kniaziowie Waregowego pochodzenia rozrywali ruskie społeczeństwo. "Książęta ruskie, mówi Stryjkowski, w przeklętej niezgodzie, same się jadły i psowały." Ringold 1175 — 1248* pierwszy wziął nazwanie Wielkiego księcia Litwy, Żmudzi i Rusi. Była to raczej federacyą dwód ludów..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 216
" zawiązali sprzymierzenie przeciw Litwie — zamierzali niepodległość — usiłowanie fatalne, które byłoby ich. rzuciło pod jarzmo Mongołów i Moskwy. Bitwa pod Mohilewem, utrzymała wpływ i kierunek Litwy. Poczem, mówi Stryjkowski, książęta ruskie Ringoldowi zdaleka czołem biły.*..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 217
" wach." Gedymina na tron książęcy wyniesiono. Są to dowody mocno mówiące. Ludy litewskie nie znały, dziedziczności władzy, miały kierowników, nigdy królów i samowładzców.* Z tej gminowładnej politycznej natury wynikało naturalnie, że Litwa i Żmudź, przynajmniej pierwotnie, nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 218
" odstępował, dał początek wojnie 1410 — i następnemu usamowolnieniu Prusaków i Polaków pod krzyżackiem panowaniem. Z tej politycznej natury Litwinów i Żmudzinów, z ich wstrętu ku Niemcom i Rusinom, wyniknęło niejako konieczne, ale swobodne zbliżenie się ku Polsce. Podstawa..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 219
" różnice, rozwinęły się one na Rusi i Litwie przez wznowienia — fatalne swobodom i wykształceniu się samoistnemu Słowian i Litwinów.* Różnice znikały powolnie pod wpływem Polski, której długo zrozumieć nie umiano. 1448 Polacy chcieli, aby Litwa złożyła swoje władze i swoje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 220
" prawie w niewoli uwikłana była — nie miała potężnych a mądrych senatorów." — Jestże jakie dobrodziejstwo, któregoby Polska Litwinom i Rusinom nie dała? Zrobiła ich obywatelami, przez cztery wieki zapewniła polityczne swobody, przeniosła do nich europejskie wykształcenie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 221
" nadwerężenie swej dotąd śmiałej narodowości kiedy weszły do niej ruskie pojęcia o władzy, kiedy się ugruntowało Witoldowe prawo. Wiek Witolda i późniejsze czasy, nie były czasami świetności i potęgi Litwy. Był to okres jej przejścia, jej przeobrażenia się na podobieństwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 222
" broniła niepodległości Prus przeciw Niemcom: widziała obojętnie zatracenie Jadźwingow. Nawet Żmudź i Litwa długo nie mogły utworzyć jedności politycznej, lubiły odosobienie. Swintoróg 1172 — 1270, był księciem Żmudzi, mniej więcej niepodległym, i synowi swemu Trabusowi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 223
" i kilkoma wiekami wcześniej, byliby sprowadzili mongolskie albo moskiewskie samowładztwo. Litwa wyniosła Wojsiełka, ale Ruś nie złożyła swej dumy i zemsty. Lew Daniłowicz zaprosił Wojsiełka. Sam ze swemi braćmi, przysiągł że nie ma zdrady, przyjaciel zewnętrznie, a wedle słów..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 224
" łuski, pisarz XVI wieku mówił: — Ruś przyjęła polskie obywatelstwo, pod każdym względem spolszczała." Jakiem cudownem działaniem? "Udzieleniem wolności," odpowiedział Zimorowicz. Słowem unia 1386, Litwie i Rusi zapewniła niepodległość, dała bardziej rozwiniony polityczny i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 225
" istnienie i najogromniejsze polityczne swobody. Nie kładła najmniejszych ograniczeń ich naturalnemu rozwinieniu się — i jeżeli, ani Litwa, ani Ruś świetniej nie rozwinęły się duchowo, to "wyniknęło ztąd jedynie, że w swym układzie wewnętrznym nie miały mocy rozwinienia siebie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 226
" dopełnieniem i wykończeniem, albowiem, Litwa i Polska pierwotnie składały jedno spółeczeństwo, a Ruś była tylko odcieniem naszej jedności, i narodowości, omylonym, gdzieindziej skierowanym przez waregskie ujarzmienie i przez wschodnie wyznanie. Było coś w Rusinach, co im nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 227
" przyjmując, mniemane ruskie oświecenie. Rusini, niezawodnie zepsuli Litwinów. Nie wiemy, ale przeczuwamy, jakie duchowe siły byłaby była ze siebie wyprowadziła bogobojna dusza litewska, swobodnie połączona z Chrystyanizmem! Krzyżacy i Rusini wnieśli do niej szaleństwo, które,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 228
" bieństwo. Byłże dalekim od nich Cesarzewicz Konstanty? Tenże sam duch kierował nimi. Może Ruś szanowała Litwinów odstępców własnej narodowości, a niechętnych katolicyzmowi? Skirgajłłę, otruł pop. (II. 103.) Jagiełło, kazał udusić Kiejstuta, a Witoldowi, takiż sam skon..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 229
" opisom, Zygmunt był dzikim, szalonym, bezwzględnym na nic. "Sam na Litwie chciał panować — nie cierpiał żadnej innej władzy, każdy miał posiadać, to jedynie, coby on ze swej łaski udzielił. Zdaje się, Zygmunt chciał rozbić potężne litewskie i ruskie możnowładztwo i udzielne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 230
" naśladując skrobanie niedźwiedzicy. Iwan Czartoryski "z furyą popędliwą Wielkiemu księciu wyrzucał tyraństwa," uchwycił za gardło i rzucił na ziemię. Skobiejko, Rusin, żelaznemi widłami głowę roztrzaskał. Ślady krwi, Stryjkowski, 1576 oglądał. Skobiejko i Czartoryski..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 231
" Taka była społeczność litewska u góry. Czemże była na dole ? Stryjkowski mówi: że Litwini na rozkaz Witolda, za przestępstwa, jedni drugich wieszali. Lelewel daje trafne, chociaż nieco komiczne określenie położenia Litwy: Robili bojary i kniazie z ludem sobie podległym, co się im..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 232
" a po unii 1386, rozwijało się stopniowo. Śmiało przeto pytamy, czyli Litwa, szarpana takim moralnym i politycznym bezrządem, wystawiona na nieubłagany gniew Rusi, mogła była sama przez siebie ocalić swoją samoistność? Wszystko jej groziło rozerwaniem. Polska udzieliła jej życie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 233
" dopóki niewstąpiła do polskiej, do swojej własnej, najwykształceńszej jedności. Nie ma dla niej ojczyzny tylko Polska. Własnej dotąd wykształcić niemogła. — Nie da jej gotowej, ani Moskwa ani Wiedeń. Stryjkowski, rozwiązanie monarchii kijowskiej, czyli ruskiej, naznacza rokiem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 234
" mocy. Gedymin 1321, Kazimierz Wielki 1340, a nakoniec, unia 1386, wszystkie ludy południowej Rusi wprowadziła pod kierunek polski. Było to ich zbawienie i prawdziwe usamowolnienie: był to ich postęp. Wcielenie ziemi ruskiej nie było wznowieniem, albo narzuceniem zewnętrznej władzy...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 235
" ledz i głowę swoją poddać." (st. 176.) Był to przeto car zupełny i wykończony, jestże inna nauka dzisiejszej rosyjskiej władzy? Nowogród Wielki wezwał "Waregów, aby rządzili wedle praw — nie było podbicia i samowładztwa — ale Waregowie, Słowianom chcieli narzucić..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 236
" pozostanie? To miała Ruś! Takim ulegała kniaziom! Jakie spomnienia ma okres jej mniemanej niepodległości, czyli narodowości, której, nawet słowiańskiem nazwaniem oznaczyć nieumie. Mianuje siebie piętnem normandzkiej niewoli — i pyszni się tem. — Co za obrzydzenie! Włodzimirz —..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 237
" zamiar Ruś wcielić, ukończyć prosto zewnętrzne rozerwanie. Lecz unikała pozoru gwałtu — tylko, szanowała odcień własnej narodowości zawarowała sobie stopniowo ugruntowane zwierzchnictwo — zbłądziła, ale przez szlachetność. Roman przeto objął rządy nad Słowianami Rusi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 238
" piękności i potęgi, jakie tylko miała. Żadna namiętność, żadna przewrotność, ani nawet szlachetne złudzenie, które sami uszanować pragniemy, odmiennie, tych czynów historycznych, nie wytłumaczy. Polska wstrzymała moralny i polityczny upadek Rusi: przyniosła jej oswobodzenie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 239
" skiem, a poźniej polskiem. Moskwa zniweczyła je sposobami prawdziwie szatanicznemi. Mordowano en masse, założono ogromny powszechny rabunek*. Ruskie a nawet moskiewskie ziemie miały swobody: były wiece, były wolności: lud obradował. To wszystko umilknęło, gdziekolwiek się zbliżyło..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 240
" poznał błąd.* Lecz Ruś tych ostrzeżeń, tych przykładów złożonych w jej własnej historyi, szybko zapomniała. Chmielnicki wyjednał dla niej zwierzchnictwo moskiewskie, i zaledwie jedno minęło stulecie, Ruś straciła wolności, swobody, które Polska dla niej zupełnie, spaniale,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 241
" na kartach moskiewskich dziejów. Lecz jakże siebie Moskwa uważa? Moskwa przyznaje sobie religijne posłannictwo, wypełnia sąd boży. Jej mieczem pustoszącym, kieruje sam Bóg. Ma być ludem wybranym, karać i zbawić człowieczeństwo, i wziąść panowanie nad niem. "Iwan Groźny, mówi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 242
" — zajmująca — to świadectwo tyle nas wzmacnia, tyle daje otuchy, powagi i wielkości naszemu narodowemu duchowi, ie prawie nie pamiętamy pustyń i najzawikłańszych manowców, przez które, zacny Stryjkowski, swoje opowiadanie prowadził. Ani styl, ani wykład, ani pojmowani..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 243
" [jak w orginale] SPIS Z TOMU IV. Wstąp Krytyczny do dziejów Polski ... 5 Dzieje Polski za Władysława Jagiełły ... 132 Historya Literatury Polskiej ... 171 Kronika Stryjkowskiego ... 194 "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 4 - strona 244
" NAKŁAD KSIĘGARNI B. BEHR'A (E. BOCK). BIBLIOTEKA HISTORYCZNO-LITERACKA. Tom I — V. Pobujan, Badania. Tom VI. Gordon, Przechadzki po Ameryce. Tom VII — VIII. Hahn-Hahn. Doralisa. Tom IX. Skarbek, Olim. Tom X —XI. Ludwig Kicki i Czasy w których żył. Tora XII. Pamiętniki Karola i..."