Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 1
" Biblioteka Histor. - Literacka. BADANIA KRYTYCZNO - HISTORYCZNE I LITERACKIE   Przez J. B. z Pobujan Na Podolu . Tom V. Księgarnia B. Behr'a (E. Bock) Berlin 27, Pod lipami 21 Poznań, ulica Wilhelmowska. 1870 "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 2
"   BIBLIOTEKA HISTORYCZNO-LITERACKA,     Tom V. "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 3
"   BADANIA KRYTYCZNO - HISTORYCZNE I LITERACKIE   Przez J. B. z Pobujan Na Podolu . Tom V. Księgarnia B. Behr'a (E. Bock) Berlin 27, Pod lipami 21 Poznań, ulica Wilhelmowska. 1870 "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 4
" I. Włościanie. Drugi arkusz Pielgrzyma, uwiadamia o pisemku: Quelques mots sur l'etat des paysans en Pologne. Autor, zapewne, przez skromność przybierający bezimienność, zamierzył zbić potwarze rzucane na Polaków Krępowiecki na obchodzie rocznicy 29 Listopada, miał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 5
" dowodzą, że instytucyom polskim nic zarzucić nie można. Jednem słowem: wolno ogłaszać kłamstwa, przekręcać historyę; a zbrodnią odsłaniać nasz towarzyski porządek, dawniejsze i nowe przywłaszczenia — wezwać przemiany. I tak P. B. twierdzi, że w Polsce niebyło niewoli we..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 6
" Bezimienny pisze po francuzku cudzociemcom, nieznającym naszej historyi, naszych praw, robi podejście — niewierny czyli dozwolone. Nie pięknie, wyłudzać sąd najwidoczniejszemi fałszami, dawać o Polsce wyobrażenia kłamiące prawdzie. Nam pozwoli uczony B. oświadczyć, że wszystko co..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 7
" derstwo, królem chłopków nazwany, na próżno Zygmunt August, usiłowali zasłonić i mieszczan i włościan: Szlachta chciała wyłącznie panować, ujarzmić, wytępić nawet cień wolności, tych, którzy na świat urodzoną szlachtą nieprzyszli. Nie tu miejsce okazania fatalnych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 8
" uwielbienia. Cóż konstytucya zrobiła włościanom? Nic. Zostawia los włościan dobroci i sprawiedliwości szlachty. Cóż dała sprawiedliwość szlachty? Nic. Szanowny B. mówi, że Polacy nieprzymuszeni, dobrowolnie nieśli, swoim włościanom, niewiem jakie, dobrodziejstwa. Przecież..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 9
" tycznych, których niemieli. Rząd Austryacki wziął włościan pod opiekę prawa. Rząd pruski wieśniakom poznańskim dał własność ziemi. Włościanin poznański, właściciel ziemi, jest równy swojemu panu, ma swoje prawa, i, mniej więcej, jest obywatelem. Nie piszę pochwały naszym..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 10
" Mimo tych fałszów, zapełniających wszystkie karty pisma B. Pamiętnik Emigracyi, zapewne przez zgrozę patryotyczną, opuszczając imię Krępowieckiego donosi Emigracyi i Polszce, że "mowa P. N. należy do rzędu pism z gruntu fałszywych a przeciwnie, pismo B. pełne rozsądku i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 11
" II. Xawery Godebski Poseł.   Pan Godebski, ziomkom zakładu Bourges wykładał Historyę Polski, jej instytucye; spominał także o rewolucyi 29. Jeśli doniesieniom wiarogodnym można zawierzyć, P. G. dziwacznemi, że niepowiem, przewrotnemi rozumowaniami, zarażał swoje nauki,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 12
" wstrzymującem usamowolnienie europejskich towarzystw; lubiemy wierzyć, że rewolucya Francyi, skończy swojo ostatnie, najwspanialsze dzieło, i przyspieszy usamowolnienie rosyjskiego towarzystwa. Rosya samowładna, usiłuje wsiąknąć Europę, zniszczyć jej rewolucyjną potęgę: lecz..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 13
" beralne zasady, nietrzeba robić głębokich poszukiwań, dla czego znikła rewolucya 29. Miałaż, pojmujących, jej naturę reprezentantów, tłumaczów i naczelników? Powiedzą nam, na co roznawiać rany? Rany nasze jeszcze sączą krew. Nim je uzdrowiemy, oddalmy lekarzy, którzy już..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 14
" rewolucyjnemu przez nazwanie, a kontrarewolucyjnemu przez działanie. Wymordowaliby nas, przepowiada Pan Godebski. — Bydź może. Lecz gdzie początek, tej okropnej, sami wyznajem, słusznej obawy, gdzie źródło tej winy? Nie podaje oręża, wiekami nieszczęść rozdrażnionej nienawiści..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 15
" nie, przekształcić nasz potworny, na przywłaszczeniu, zbudowany towarzyski porządek, który, na 25, 000, 000, uwiecznia niewolę, nędzę 24, 000, 000. Nieprzewiduję mordów, jeśli włościanom zwrócimy wolność i równość. Prawie jednomyślnie jest uznana konieczność towarzyskiej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 16
" że odmawiała najliczniejszej części ludu, równości przed obliczem prawa. — Konstytucya nadana przez Napoleona 1807, jest pierwszą, która zrobiła równemi szlachcie cztery miliony włościan, i jeżeli zarzucamy Napoleonowi, e wątpliwie rozmyślał o odbudowaniu Polski, nie możemy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 17
" dać niechciał. — W Galicyi, włościanin nie jest panem swej ziemi, lecz wiecznym, dziedzicznym posiadaczem. Szlachcic dzieci oddalić nie może, ani jest mocen, dowolnie uskutecznić zmiany gruntu. Rząd niedozwolił, kmieciom cały tydzień robiącym odejmować grunt, zmniejszył..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 18
" bądź opłaty; nigdy jednak niemyślano o nadaniu bezwzględnie, własności, o szczerem przyznaniu praw włościanom. Chociaż Szaniecki dowodził dawnemi ustawami, że włościanie dóbr narodowych, są właścicielami; jednak później, sejm dozwolił, sprzedarzy dóbr, a przeto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 19
" na lepszy sejm, do którego szlachta i nieszlachta na jednych sejmikach, wybierze razem swych reprezentantów, któryby nieczynił różnicy reprezentantów szlachty, i tych, których chłopi i mieszczanie mianują. Teraz, jakiż stan naszych włościan ? w Prussach, Austryi mają opiekę prawa..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 20
" niezmierne zaległości Gustaw Małachowski, Konstanty Swidziński, pogromcy Jakobinów warszawskich. Niewydobyli zaległości i komniissarze. Zapłacił Konstanty Swidziński Moskalom podatki winne rewolucyjnemu rządowi. Ma jeszcze szlachta nieco do rozdania. To nieco, jest jeszcze tem, czem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 21
" własność. " Będzie naturalna i łatwa odpowiedź: posiadałeś nieprawnie, oddaj. Nie dość; moie i zapyta nowy rząd społeczeństwa o niesprawiedliwe zyski przywłaszczenia, którego początek pokazuje historya i rok i dzień. Trzebaż czekać tej chwili? Rozsądniejsza uprzedzić,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 22
" stąpić musiały, raniej, czy później. Powiedziałbym szkalownikom moim: oburza was zagrożone samolubstwo wasze, dotkliwiej boli cząstkowa strata majątku, niż niewola ojczyzny. Kiedy najeźdzcy rabują wasze majątki, biorą waszą własność, milczycie. Czekacie exdywizyi lat..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 23
" splamił siebie, osromocił swój arystokratyczny charakter, przyjmując na siebie początkowanie tej ustawy nakazującej wzniesienie pomnika przez naród, przywłaszczycielowi, ujarzmicielowi Polski, polskiej i europejskiej wolności. Zwierkowski był wielce czynnym działaczem rewolucyjnego..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 24
" ścian. Naówczas, panujący stan szlachecki, jeszcze nieuzupełnił swoich przywłaszczeń. Na zjeździe Wiślickim, Kazimierz Wielki uznaje: że co rok, jeden, albo dwaj włościanie, mogą wieś porzucić chociażby i Pan niezezwalał. Dla czego tylko jeden, a najwięcej dwaj? Kazimierz..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 25
" ziemię. Pozwany, jeżeli wrócić nie chciał, niewracał, miał tylko obowiązek zapłacenia swojemu panu trzech grzywien i rocznego czynszu, jeżeli był pod prawem polskiem, a jeżeli pod niemieckiem: musiał albo sprzedać ziemię, albo wszystkie zostawić zasiewy, albo równie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 26
" Lelewel, ogólne operacye, uprawniał powszechne ujarzmienie. Zamieniliśmy, że posiadać ziemię, prawem pierwotnej zdobyczy, albo prez królewskie nadanie, a ziemi przywłaszonej lub nadanej nieuprawiać, nie mieć machin zastępujących pracę samego właściciela, wychodzi zupełnie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 27
" uczony prawnik, spominając o swobodach dodaje, nieukrywając swojej radości, sed his statutis desuetudine derogaturn est: ale te ustawy, przez przeciwny zwyczaj zniesione. Rozumiejmy przez przeciwny zwyczaj samej szlachty, przez jej ustawy, przez jej anti-chrześciańskie, anti -..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 28
" dać przytułek, udzielić prawo miejskie. Przenikliwy stan szlachecki zaraz uchwala, ponawia, zaostrza prawa zakazujące miastom przyjmować włościan. Jakoż sejm 1496, zabrania miastom dawać schronienie włościanom szukającym zarobku. I zaraz kara 14 grzywien. Sejm 1519 jest..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 29
" Nie trzeba mniemać, że nierozważnie, że może naśladując ztośliwośó włościan szesnastego wieku, piszemy wyraz chwytać. Może dobrodusznie sądziemy, że należało sądownie przekonać uciekającego, że przynajmniej prawo ograniczało czyn tej, dziś zaledwie pojmowanej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 30
" kojności. Czytaj i poznaj owych hultai. Jeżeli kmiecie i zagrodnicy, jeżeli synowie i córki kmieciom dobrowolnie opuszczają ziemie. Oto hultaje nazwaniem szlachty. Szlachta zaradzając tej klęsce: cni mało obveniendo: wolno władzom miejskim, duchownym i szlachcie, "tych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 31
" nie mogąc zwycięztwami nawet, wyjednać usamowolnienia, powierzył siebie chytremu opiekunowi — i zginął, — ale chciałbym powiedzieć, przez sprawiedliwe przejrzenie opatrzności, do tej samej przepaści pociągnął i swoich prześladowców. Teraz jedna niewola, to samo nieszczęście,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 32
" Te ustawy zrobiły swoje. Włościanin podobny roślinie, powstawał, żył, pracował i znikał, na jednej i tej samej ziemi. Swojemi myślami, swoim działaniem, nieprzekraczał nigdy widnokręgu swej wioski: gwałtownie był wyrwany umysłowemu, politycznemu i religijnemu życiu: nie miał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 33
" Stan panujący przykuł włościan do przywłaszczonej ziemi. Włościanin nie miał dzieci, nie był ojcem: dzieci przechodziły na własność pana, nie miały wolności; nieograniczona, niczem niewyłudzona najzupełniejsza niewola dotykała żyjące i przyszłe pokolenia; żadnej nadziei..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 34
" twórców ma szlachtę, ktora, zawsze twierdzi Gustaw Hrabia Małachowski, ma boski początek, jest przez boskie prawo. To naiwne wyznanie zbrodni, zrobił stan panujący na sejmie Bydgoskim 1511, zawieszając prawo, że syn kmieccy, nieuzyskawszy pozwolenia pana, ziemi nie może rzucać; dla..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 35
" mniszym habitem, infułą biskupa, kardynalskim kapeluszem, rozkazował swoim ciemięzcom, łamał dumę panów, stąpał po karku Cesarzów. Kościół katolicki za średnich wieków, jednem ożywiony natchnieniem, otwierający najwolniejszy przystęp, zasłudze, nauce, nie odpychający..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 36
" his temporibus sumentur: scandala exinde in plebem subjectam nobis oriuntur. Powody tej sromotnej ustawy objawił sejm Radomski 1505. Syn chłopa, syn mieszczanina, mianowany kanonikiem, biskupem, urzędnikiem katolickiego kościoła, uzbrojony duchowna, władza, mógł sobie przypomnieć dni..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 37
" różności, założonej przez przywłaszczenie, żyjącej przez dziedzictwo przywłaszczenia? Jeżeli twierdzim, że trzeba dadż włościanom bezwarunkowe posiadanie ziemi, a wartski człowiek woła, prawi słowami moskiewskiemi: wydzieracie nasze dziedzictwo: odpowiem, jesteś..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 38
" literatury: najświętniejszym okresem umysłowej i politycznej potęgi: szczęśliwa Polska Jagiellonów. Tam lubiliśmy widzieć wygórowanie, kwiat naszej cywilizacyi, najpełniejsze jej rozwinienie, najspanialsze spomnienia naszej narodowości. Rzeczywiście, Polska szesnastego wieku..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 39
" nia, pokonał herezie, mniej więcej, zapewniał sobie panowanie: ale osłabiony walkami, i niejako rozburzony swojem zwycięztwem, sparaliżował, zobojętnił, znieruchomił, narodową myśl, zniósł jej samodzielne, natchnione działanie. Słuchano Rzymu, broniono na Sejmie spółistności i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 40
" zające zepsucie obyczajów, na rozwiązanie się państwa i sromotne poniżenie oświaty. Lecz panował jezuityzm: szlachta żegnała siebie wielkiemi krzyżami: mściła przez swe prawa bóstwo Chrystusa (1658), honor Najświętszej Panny Maryi (1724 ) a tym czasem, sąsiedzi wykonywali..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 41
" najpiękniejszą fizyonomią Polski szesnastego wieku. Modrzewski widział potworność urdządzenia polskiej społeczności, a chociaż, przez ustawy wskazaliśmy, czem byli naówczas włościanie; nie będzie straconem. jeżeli podamy rozważaniu, jak sądził panowanie szlachty Modrzewski,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 42
" jedynie możem mieć na własność, co jest owocem naszej pracy. Posuwa dalej rozumowanie: zapytuje bowiem, czy jeden człowiek może sam przez siebie sześćsest włok uprawiać? Nie może. Lecz jeźli nie może, jeżeli to jedynie niepodległą własnością bydź może, co sami przez siebie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 43
" że złupienie założyły nasz spółeczny porządek. Ten jest historyczny początek ziemskiej własności. Historyi, czynom zaświadczonym nie będzie zadane kłamstwo. Lecz może i tej niezabraknie odwagi. Nowa przewrotność. Jeżeli przedstawiamy świadectwo, że u nas, przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 44
" powiedziano: każdy twój niewolnik, twoim nieprzyjacielem. Jeszcze niedostrzegamy, tej naszych niewolników nienawiści. I obyśmy nigdy mewidzieli! Modrzewski L. 2. c 15. Nie widział prorokujący Modrzewski, niewidział szalejący panujący stan może i nieprzenikający następstw swej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 45
" dzieje, nie są wiernemi, powołanemi malownikami starożytnej Polski. Jej fizyonomią jeszcze omglona, jej charakter jeszcze nie rozjaśniony, jej zjawisko jeszcze nie odgadnione. To chaos, oczekuje swojego stworzyciela. J. U. Niemcewicz pisząc dzieje Zygmunta III miał przed oczami pierwsze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 46
" rozpoczynał heroiczne przeciw ujarzmicielom wojny. J. U. Niemcewicz czy odsłonił stan wewnętrzny. społeczności? Czy odkrył naturę naszej politycznej konstytucyi, czy odróżnił różnorodne naszej narodowej historyi żywioły, czy widział odskakujące, wydatne polskiej jedności..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 47
" Polska straciła swój zewnętrzny byt, swoją niepodległość: wstrzymujem wynalezienie nowej siły, która jedynie zwróci niepodległość. Zewnętrzne ujarzmienie, jest tylko następstwem, wewnętrznej, politycznej i spółecznej zbrodni. Polska powinna sama siebie zbawić: nie zbawi siebie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 48
" tworzące naród, jest nieśmiertelne; raniej czyli później, zwycięży; odepchnie wpływ zewnętrzny: ale przekształcone, rozwinione, nowemi ożywione potęgami; rozpłomienione natchnieniem i cudotworczemi siłami ludu, tej wiecznej zasady przemian i rewolucyi poruszających myśl..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 49
" polskiej jedności, usamowolnienia północnej i wschodniej słowiańszczyzny. Początek tej niepojmowanej jeszcze, zdumiewającej rewolucyi, powstał nad brzegami Dniepru, sród polskich ludów Ukrainy, Podola i Wołynia. Może mnie łudzi przeczucie, może mnie błąka prorocze natchnienie;..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 50
" władzę mianowania Hetmanów, zostawił zwyczajami staremi uświęcone prawo obierania podwładnych urzędników i dowódzców. Tak powstali Kozacy Rejestrowi 10, 000 piechoty 2, 000 jazdy: straż przeciw Turkom, stałe wojsko przeciw Moskwie. Sejm zaczął przeczuwać znaczenie zbrojnego..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 51
" Beauplan, który długo przemieszkiwał na Ukrainie podaje charakterystykę i Kozaków i ludu Rusi. (*) "Ogólnie, są biegli we wszystkich sztukach: przemyślni, lubiący to jedynie, co jest użyteczne i potrzebne: dowcipni i przenikliwi, hojni, nie lubią bogactw: nadewszystko, miłują..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 52
" swoje Piotrkowskie ustawy. Takie prawdziwe rozumienie kozackich wojen: nazywam je rewolucyami ludu ujarzmionej większości, przeciw ujarzmiającej mniejszości. Ich historycznym znamieniem, sprawiedliwość i wolność! Piasecki Biskup i Szlachic, zapewne poruszeniom ludu niesprzyjający,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 53
" parni. Heretyków i zbuntowane niewolnik! wolno zdradzać. Primas Rplitej dał rozgrzeszenie! Sejm unieważnia kozackie swobody, odbiera Hetmanowi Techtimirów, rozwiązuje Kozackie wojsko. Jednak Kozacy utrzymali swoje zbrojne stowarzyszenie, nadzieje swojego, i ludu swojego oswobodzenia...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 54
" za wolność do powstania zachęcali. Za wiarę! za wolność! Jeżeli konfederacya Baru walcząca za wolność i za wiarę jest wielka, ma cześć, nasze łzy: moje uwielbienie ma lud ruski, lud bratni, lud Polski, niezachwianie broniący swojej wolności i swej wiary. Pawluk, Nalewajko,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 55
" conym gminem, rzeczywście przechowującym pierwotną nieskażoną piękność człowieka. Lud ruski, we stowarzyszeniu Kozaków, uznał siebie, ujrzał swoją przyszłość, swoje zbawienie. Jakoż Grondzki naucza: "włościanie bogatsi, szlacheckienii gnębieni prześladowaniami, szukali..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 56
" Nikt też nie śmiał poszukiwać, propter insolentiam inhabitatorum. Nikt też nierozbudzał wrodzonej Kozakom śmiałości: innata insolentia: mówi zawsze Grondzki nie mogący zupełnie zapomnieć swej szlacheckiej natury i prawie zgorszony, że chłop, że niewolnik chciał bydź wolnym,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 57
" sami tajemnie podżegali wyprawy; wracających, obciążonych łupami więzili, karali i zdobycz sobie przysądzali: in redeuntes serio ac severe animadvertebant: ferme, omnem praedam recipiebant; zakazowali sprzedaży wódki i piwa uciemiężenie nieznośne kozakom, podczas pokoju lubiącym na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 58
" panującego stanu; który sam żarliwie przysposabiał siły, zaraz mającej wybuchnąć, politycznej i religijnej, lecz naczelnie, wewnętrznej, socyalnej rewolucyi. Kiedy Jezuici wydarli greckiemu wyznaniu ostatni kościół w Lublinie, Bazyli Lityński deputat na Trybunał, Rusin, przemówił..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 59
" VII. Włościanie. Poprzedzający wykład rozjaśnił, przez jaki sposób stan panujący, sam przez siebie, urządził i uprawnił swoje przywłaszczenia; włościanom odebrał polityczne prawo, własność pracy i sobie przysądził wyłączne posiadanie ziemi. Ustawy, pozątkowo na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 60
" jedność Polski. Lud Ruski miał swoje greckie wyznanie? Arystokracya polska kierowana przez Jezuitów, zakładała panowanie katolicyzmu: powstać miała religijna jedność Polski. Zaiste, każde państwo, jeśli wewnątrz siebie ma bydź silne, jeśli ma rozwinąć wszystkie potęgi swojej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 61
" nicki rozniecił powstanie; jest mniej ważne, i nie ma powszechnej historycznej wartości. Ujarzmienie polityczne i religijne istniało: lud Rusi miał jeszcze mocno żyjące uczucie swobód i swej wiary: swoim orężem podpierał polskie państwo; widział swoje wszechmocne siły, nawykły..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 62
" Chmielncikiemu okazował szczególne rzeczywiście podejrzane zaufanie; że chciał go zrobić narzędziem, swoich widoków, że przez pośrednictwo swojego wszystko mogącego powiernika Osolińskiego, przez swoich wysłańców, chciał sobie zjednać i miłym uczynić wojsko kozackie...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 63
" patriae, et eversionern libertatis nobilitatis. Takie Osoliński, wyobraziciel nieśmiertelnej polskiej arystokracyi, zapowiadał usamowolnienie: wywrócić polityczną równość szlachty, prawnie i konstytucyjnie założyć arystokratyczny stan, umocnić wpływ oligarchii, zostawić..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 64
" Jakiekolwiek mogły bydź zamysły arystokracyi śmierć króla zerwała je: ale nie stłumiła istniejących i co chwila rozrzażanych pobudek domowej wojny. Nie długo przed 1648, prześladowania religijne, nadużycia szlacheckie, numerycznie przez Grondzkiego wskazane, tak powszechny,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 65
" Wiadome są pamiętniejsze zdarzenia tej morderczej i pustoszącej wojny. Bitwy pod Żółtemi wodami, pod Korsuniem, pod Pilawcami, pod Beresteczkiem, powszechne powstanie ludu sięgające Niemna, brzegów Wisły i samego Krakowa, okazały dowodnie wewnętrzną, niemoc Polski, rozprzężenie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 66
" Sród tej wojny, podsycanej wzajemnemi szaleństwami i ludu i szlachty, zjawiały się chwile rozwagi pokazującej na wzajem, że wewnętrzna wojna rozszerzy polityczne rozprzężenie, wydatniejszemi i nieprzyjaźniejszemi uczyni odcienia polskie i ruskie. Ulubiona, szeiśćdziesiątletniemi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 67
" wojna na chwilę zawieszona, wybuchła gwałtowniejsza, rozleglejsza i więcej stanowcza. Chmielnicki naówczas przekonany, że szczere pojednanie jest niepodobieństwem; że stan panujący, nigdy swoich nie złoży przywłaszczeń, że katolickie duchowieństwo nie rzuci zamysłu wprowadzenia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 68
" grzechami, sejm Polski odepchnął pojednanie, ostatnie nadzieje, ostatnie środki, które, jeszcze mogły wstrzymać wewnętrzne rozerwanie Polski, zamknąć, od tej chwili, stanowczy wpływ moskiewskiej polityki. Trzeba pogardzić świadectwem historyi, trzeba rozmyślnie wykrzywiać znaczenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 69
" związek Litwy, Polski i Rusi; zjednoczenie trzech ludów, pod przeważającym wpływem i panowaniem polskiej politycznej jedności. Greckie wyznanie odzyskało swoją wolność: senatorskie krzesła dawane samym nieunitom, miały pomnożyć polski senat; że Litwę, Ruś i Polskę miał spajać..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 70
" jemnemi zbrodniami zdradami, obaliły ostatnie usiłowanie wzmocnienia Polski przez usamowolnienie ludu, utrzymania jej zewnętrznej potęgi i jej wewnętrznej mocy. Wychowski twórca hadziackiej umowy, padł ofiarą polskiej arystokracyi. Car moskiewski, niebacznie ofiarowane zwierzchnictwo nad..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 71
" spólnictwo praw, długowieczne spółistnienie — podobieństwo umysłowej fizyonomii, nieprzerwany ruch i postęp powszechnej myśli, historycznie kształcącej, rozwijającej i dopełniającej swoje jestestwo sięgającej po swoje ostatnie, najdostojniejsze przeznaczenie na ziemi. Naród, we..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 72
" wiole, założył swój spółeczny układ, nieprzerwany polityczny bezrząd. Taki, wojnom kozackim, tej domowej wojnie, tym wielkim, straconym usiłowaniom, założenia politycznej jedności narodu, prawdziwie zajmujący, historyczny nakreślamy charakter. Chmielnicki chciał mocniejszego..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 73
" derczej wojnie o usamowolnienie, o stanowcze i silne zespolenie Polski i Rusi, przez wolność, przez przeobrażenie polskiej społeczności wewnątrz. (*) ------------ sprawami. Jakoż i mieli potęgę. Bohdan Chmielnicki ofiarując przymierze królowi Szwecyi, ukazał, że ma na swoje..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 74
" Jest mniemanie, jakoby między ludami tworzącemi rzeczywiste moskiewskie państwo, a ludami ruskiemi, zachodziło właściwsze, narodowsze, historyczne spólnictwo; jakoby bydź miał starożytny, historyczny związek ruskiej i moskiewskiej, jako wspomniałem, zasmoleńskiej historyi. Jest to..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 75
" moskiewskiej monarchii, jej działania na zewnątrz, moskiewską i ruską narodowość niełączyły najlżejsze sympatye, że Ruś właściwa, podejrzliwie swoje zastrzegła wolności przez swoje publiczne prawo, przez swój czyn uznania zwierzchnictwa, nakreśliła stanowczy rozdział wielkiej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 76
" Jakoż: przed uznaniem siebie za zwierzchnika, Car moskiewski podpisał warunki, jakie B. Chmielnicki przesłał: Kozacy mają bydź sądzeni przez swoich urzędników. Panowie Wielkiej Rusi, Bojary, nigdy niemogą piastować sądowniczej władzy. Dziedziczenie majątków zabezpieczone, i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 77
" ność ludów Moskwy i ludów Rusi, ich polityczne, religijne i socyalne antipatye; niepodobieństwo przeto założenia ich politycznej jedności, a nawet i spółistnienia. Tak uważać trzeba uznanie zwierzchnictwa Carów przez Ruś. Nie był to federacyjny związek. Ruś wewnątrz siebie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 78
" Dziesiątego roku swojej zwierzchności, Car moskiewski rozpoczął ujarzmienie ruskiej wolności, gruntowanie jedności samowładztwa: wbrew warunkom umowy, nasyła swoje moskiewskie urzędniki, spisuje ruchome i nieruchome majątki, nakłada podatki, i pod pozorem wstrzymania tatarskich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 79
" zatwierdzenia starożytnych ruskich wolności, rozrywa umowę, jedyne prawo zwierzchności nad ziemiami ruskiemi. Polubatok śmiał bronić swobód swojej nieszczęśliwej ojczyzny, śmiał powiedzieć samemu Carowi. "Umyśliłeś zgubić moją Ojczyznę: uznałeś siebie wyższym nad prawo:..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 80
" dokładniejsze zatarcie pamiątek, że Ruś, kiedykolwiek, miała swoje prawo. Anna Cesarzowa 1734 zniosła godność Hetmana, i naczelny rząd Rusi, powierza sześciu moskiewskim jenerałom; zniosła niepodległe ruskie sądownictwo, ruskie starożytne prawa i zwyczaje, stanowiąc, że stolicą..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 81
" IX. Włościanie . Pomysły o Potrzebie Reformy Towarzyskiej. Przez Założyciela miasta Tomaszowa mazowieckiego. — Paryż: Quai Voltaire N. 15. 20. Listopada 1834 roku. Cena fr. 6. dla Emigracyi fr. 4. Założycielem miasta Tomaszowa, jest Antoni Hrabia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 82
" A więc cała przyszłość, zbawienie zewnętrzne i wewnętrzne usamowolnienie ojczyzny. Nie mógł szanowny Wojewoda wznioślejszej i świętszej dotknąć pracy. Szanowny Wojewoda zamyka swoje pisemko przestrzeżeniem, że teraz wszystko powiedziane być niemoże; że zdrowa polityka..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 83
" żeniami mającemi przestrzegać gmin nie ostrożny, ze nurt twojej myśli jest głęboki i niezmierzony. Pismo o reformie ma hojnie rozsiane wielkie zdania i wielkie słowa: jest świetna rewolucyjna frazeologia. Szanowny Wojewoda mówi pięknie: "nieuchronna i bliska świata reforma: pereat..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 84
" nowny wojewoda: pobożne życzenia, czcze deklamacye, przesadzone liberalne publikacye i jałowe istnej ideologii marzenia. Jakież albowiem szanowny Wojewoda daje znaczenie swej radykalnej naprawie? Jakie ma widzenie bliskiej reformy świata? Co chciał rozumieć przez swoje nauki, że..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 85
" doradza urządzenia mieszane, mixte: to jest: wynagradzanie pańszczyzny, bądź zbożem, bądź gotowizną, bądź odrobkiem (str. 209). Słowem: samej pańszczyzny niewolno znosić: rzeczą wykonalną jest jej przerobienie na czynsz, na osepy, i nawet jej częściowe zachowanie. Na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 86
" wości, a kończyć śmiesznie, że nie powiem przewrotnie, na czynszu i osepie, na przenicowaniu pańszczyzny, na zachowaniu przywłaszczenia, i jako dotąd, na szkodliwym składzie naszej społeczności? Najwyższem przeto podniesieniem tej naprawy, nie jest stanowcze wywrócenie pańszczyzny,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 87
" Lecz lud wolny politycznie, właściciel swojej pracy, wyszuka sobie ziemię, znajdzie prawo posiadania swojej niepodległej nieruchomej własności; znać niebędzie pańszczyzny, czynszu i osepu. Czem ziemia szlachecka bez włościanina ręki, bez przywłaszczonej pracy? Jaka jej wartość?..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 88
" wodawcą i miłośnikiem ludzkości, ale rozbójnikiem (214) Sza: Wojewoda stronnik radykalnej naprawy naucza jeszcze, że rozleglejszych wznowień pragną ludzie "szaleni, serca skłonnego broczyć krwią braterską: zapaleni fanatycy, w złej szkole zaledwie poduczeni utopiści; "..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 89
" tych mało szlachetnych a mocno fałszywych podejrzeń, przeciw radykalniejszemu naprawieniu polskiej społeczności. Ideologizm! Kanibalizm! Szalonych i podejrzanych głów polityka! Pożeranie Szlachty! Innemiż słowami mówi arystokratyczna Kronika? Nie tejże samej niemoralnej taktyki..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 90
" nie umie, a zapewne przenika strwożony, czem będzie ziemia pozbawiona ujarzmionej pracy, pozbawiona człowieka, który dotąd był adscriptus, był niewolnikiem. Radykalna zatem reforma, najwyższy cel naszej społecznej rewolucyi, uznanie całej pełności praw człowieka, można..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 91
" lud nasz, później, nie teraz, mógłby bydź uczestnikiem tej intellektualnej większości. Zapewne mniemasz, że np. prawo, a właściwie przywłaszczenie propinacji, niemoralny, szkodliwy i prawdziwie rozbójniczy monopolizm, powinno bydź zniesione? Niepozwala Sza: Wojewoda; albowiem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 92
" cze płaczcie, narzekając na nędzę waszą: bogactwa wasze zbotwiało: złoto i srebro wasze pordzewiało: a rdza ich będzie wam na świadectwo i pożre ciała wasze jako ogień. " Sty. Jakób: rozdział V. Szaleństwem bydź ma spólnictwo dóbr? Mieliżby bydź szaleńcami pierwotni..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 93
" skami i szanowaniem praw dziedzica. Równie niepodobna zrozumieć, jakie mieć może znaczenie gniew uprzejmie ukazowany opiniom polskiej arystokracyi. Na czynsz, na osepy, na wieczyste dzierzawy, na spieniężenie pańszczyzny, zezwoli najszaleńsza i najprzewrotniejsza arystokracya. Przetoź..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 94
" X. Uposażenie chłopów. Wynagrodzenie szlachty . V er s a i l I es. 1835.przez W. J. Z. D. B. W. (Walenty Zwierkowski. Deputowany Warsz. ) Nowa Polska nakreśliła sobie główniejsze i można powiedzieć naczelne dążenie — wynajdować i dokładnie oznaczać sposoby..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 95
" ustąpiła przed słowem Napoleona. Konstytucya 1815 cywilnie i politycznie porównała mieszkańce polskiej ziemi. Był przeto postęp — był, przez narzędzia nienawistne polskiej niepodległości, ruch prawdziwie rewolucyjny i głęboko demokratyczny. Upadek rewolucyi 29 pobudził i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 96
" Podług tych rozumowań i zobowiązań, Deputowany Warszawski, monopolium znosił jako szkardane — ludowi udzielał polityczne wszechwładztwo — wynagrodzenie pomijał a właściwie wyłudzał przez zagrożenie, że nowy rząd społeczności, mógłby poszukiwać nieprawnych zysków..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 97
" potrzebne nie jemu, nie szlacheckiej społeczności, ale samymże chłopom — mówi, "nie każdy pozbywa się chętnie tego, co za swą własność uważa" i zapomina, ie dzisiejsze urządzenie własności nazwał przywłaszczeniem, niesprawiedliwem posiadaniem czynem przemocy, nie prawem i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 98
" poczciwe i loiczne, musielibyśmy jeszcze przyznać że własność jakiejkolwiek natury, również powinna bydź szanowana, poświęcona i wynagrodzona. Przez jaki sposób i przez jakie prawo możnaby usprawiedliwić zniesienie daremszczyzn, rozlicznych drapieztw, zapisanych na inwentarzu i na..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 99
" XI. O nadaniu własności włościanom polskim za wynagrodzeniem teraźniejszych właścicieli dobr . Paryż 1835. Pisarzem tej broszurki zamierzającej wynalezienie sposobu przez jakiby własność ziemi polskim włościanom nadana bydź mogła jest H. M. Nakwaski poseł. Jako zebranie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 100
" nin ma bydź właścicielem ziemi. Jedynie mającym rolnicze gospodarstwo, mającym zasoby, zalecanym przez uczciwe postępowanie ma bydź przyznane dobrodziejstwo kupienia ziemi. Autor, chrześciańskim przenikniony duchem, doradzający podobne ochydności, swoje postępowanie, niewątpliwie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 101
" jakiekolwiek, zbrodnicze i szkodliwe: widzi jedynie co jest, chociaż mogłoby mieć słuszny, albo niesłuszny; początek. Twierdzenie niebespieczne, broń podana sprawiedliwie zagniewanemu ludowi, odbierającemu niejako wezwanie, aby zniósł posiadanie mające obojętny i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 102
" polski. I dla tej przyczyny, usilnie popieramy wniosek pisarza broszurki, aby posłowie składający sejm polski, wydawać mogli pamiętnik, gdzieby składać mogli swoje pomysły, swoje widoki. Emigracya i niewątpliwie Polska, dokładniej aniżeli dotąd, zrozumie swoich wyobrazicieli,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 103
" społeczności. Tkwi pierwotne zepsucie. Chrześciane, przez wezwanie — przez czyn, barbarzyńcami jesteście.1835. XII. Włościanie . Wynagrodzenie. M. H. Nakwaski Poseł Bracławski, ogłosił pisemko o nadaniu własności włościanom polskim, za wynagrodzeniem teraźniejszych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 104
" nem wynagrodzeniem zdzierstw i przywłaszczeń, jakich sobie pozwalał rząd mniejszości. Przyjmujemy katolickie ustawy mówiące pięknie: niesprawiedliwe posiadanie nie może bydź przedawnione. Niema prawa przeciw prawu. Spłacenie, mówi poseł, nie będzie nadzwyczajnym ciężarem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 105
" łeczności; odtąd przynajmniej, od chwili, kiedy publicznie zaświadczył swój rabunek, powinienby odrzucić niemoralne korzyści, przemienić porządek zepsuty nie- sprawiedliwościami. Włościanin może wziąść ziemie, które posiada. Zapłacił je i spaniale wynagrodził. Sprawiedliwie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 106
" Mogłyby upaść drobniejsze własności. Powstałyby ogromne posiadłości ziemi; dzisiejsza ludność wsi, jakimkolwiek stosunkiem przywiązana do swoich siedzib, przeszłaby na okropniejszy i prawdziwie niebezpieczny stan najemniczy, wyrobniczy. Jak związać i kierować ludności nie mające..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 107
" stwa, mogłaby niezapominać swoich nienagrodzonych przekroczeń. Ziemie, które nie nada, ale jedynie powróci, dawno i dostatecznie wynagrodziła niesłusznem posiadaniem pracy większości, i pobieraniem korzyści, jakich niemógłby zapragnąć najwyuzdańszy drapieżca. Sto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 108
" XIII . Włościanie Polscy . Maszowsze 1377 — 1540. Mazowsze pod swoim naczelnikiem Masławem, najżywiej wyobrażało to, co niewłaściwie nazwano buntem wyzwoleńców i niewolników, zapominając, że we wieku XI, Polska nie miała ani wyzwoleńców, ani niewolników. Uwiodły..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 109
" rzucające światło niespodziewane na położenie kmieci. Ustawa pisana zachowała, może cokolwiek zmieniła, starożytne, polskie urządzenia. Prawo, zdaje się, żadnej między mieszkańcami nieprzypuszczało różnicy stanowczej, wyjąwszy swobody polityczne, niepewne znaki wyższości,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 110
" ziemi, który obowiązował, jako prawo pisane. (*) Zaczynały występować wyłamowania się z tej równoiści, która obrażała zamożniejsze rodziny. Szlachta uboga, chodaczkowa, często stała niżej kmieci, a jako Górnicki upewnia, ustracała szlachectwo, nieposiadała żadnej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 111
" nie kmiecia, a jeżeli mienia nie posiadał, przytrzymowali i przedstawiali poborcy. Trzeba oddać sprawiedliwość szlachcie, która, rozszerzając swobody, niezapominała i kmieci, odejmując im stopniowo przykrzejsze ciężary. Cały podatek stały obowiązujący kmiecia, wynosił dwa grosze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 112
" dzał, jeżeli niedowiódł winy: 1426. Zasada opiekuńcza i słuszna, której nie zna prawodawstwo europejskie XIX wieku. Ustawa mówi: aliquem incolam, cujuscumque conditionis. Jedno prawo dla wszystkich: kmieć tejże samej co i zamożny używał swobody. Roku 1534 kiedy zaczynano..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 113
" nemi, wybranemi. Taki stan wątpliwy, takie przejście przedstawia ustawa 1540. Czasami pozywał sam kmieć, a pan, nazwany defensor intercessor, niemiał wpływu i działania. Był zupełnie zbyteczny, niepotrzebny. Czasami kmiecie, pana i obrońcę sami pozywali, o rany, o mord, o..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 114
" należącej jemu kary. Jakoż, ustawa 153. 1, nakazuje pana zaspokoić kopami, a kmieć, sam przez siebie, dochodził swojej krzywdy. Pan, jako obrońca nie był potrzebny. Kmetho, pro sua injuria, si vult, agat. Kmieć przeto działał, jako prawna, zupełnie wolna osoba. Wyrażenie,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 115
" consuetudinem terrae, a zatem wedle zwyczajów ziemi, wedle jej prawa, a nigdy, wedle upodobania. Przyłuski, który wydał swoje dzieło 1553, wyjaśnia rozumiano przez, judicium locare, zwyczaj prawny spólny Mazowszu i Koronie. Dominus, jeżeli kmieć był pod polskiem prawem,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 116
" nie samego kmiecia, ale pana, jako obrońcę, wyobraziciela, który, jeżeli kmiecia przed sądem nie stawił, za czyn dokonany przez kmiecia, płacił grzywny, ale pozornie. (*) Tym, zdaje się, sposobem, z pod prawa i sądownictwa wyłączano. Panowie zaczęli sądzić i karać kmiecia wedle..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 117
" To, powstało dopiero 1573. Dawniej, był odmienny układ spółeczny, przyjazny, sprawiedliwy włościanom. Przed prawem, przed sądem, włościanin nie był niżej pana. Zmiana prawych stosunków wstąpiła i do mazowieckiej ziemi; poniżenie kmieci, wywyższenie szlachty,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 118
" srogość dla pierwszych, łagodność dla ostatnich. Każda niesprawiedliwość ma swoje loiczne konieczności, niezatrzyma się, dopóki najdalszej, ostatniej, nie dojdzie granicy, po za którą, następuje oddziałowanie, kara dla niej samej, a oswobodzenie tych, których dręczyła. Tym..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 119
" Ustawa 1472 dowodzi dumy i obaw szlachty, a upadania kmieci, ich ujarzmienia. Kmieciom zabroniono nosić oręż, nawet kiedy podróżowali. Przeciw napaściom nie mieli żadnej obrony. Jeżeli sobie pozwolili tej swobody, cierpieli uwięzienie dni trzy, tracili oręż. Nastąpiło przeto..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 120
" kmieciom, opuszczać wieś. Ograniczała wolność osoby kmiecia, ale jej nie zniosła: samej zasady nie wywracała. W r. 1492, na Mazowszu, tylko jednemu włościaninowi wychodzić dozwalano. To prawo, było bezwarunkowe. Pana, któryby się sprzeciwiał odejściu kmiecia, sądownie karano,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 121
" uznawała właścicielami ziemskiemi. (*) Ustawa 1462 kmiecie, którzy dopełnili zobowiązań, ogłasza wolnemi; mogli odejść, gdzieby tylko chcieli, zabierając wszystko, coby do nich należało: libere transibit, quo sibi placet Takie rękojmie umacniała szlachta na wiecach, z..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 122
" odzyskiwał. Czyjże był grunt? "Widocznie nie pana, skoro on, gruntem opuszczonym dowolnie nie mógł rozporządzać; skoro kmieć, nawet wyszedłszy, nie przestawał być właścicielem, posiadaczem. Trudno przypuścić, aby wyraz haeres, przydany kmieciom, nie miał znaczyć..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 123
" być zmuszony. Pan, sądownie dochodził swej należności, przed sądem ziemskiem: 1421. (*) Rozdział Mazowsza na księstwa, ułatwiał włościa nom przenoszenie się z jednych do drugich. Kmiecie mogli nadużywać swobody. Ich niespokojność, ich rzucanie się na wszystkie strony, miały..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 124
" stanowczym, powód mógł zająć dobra dopókiby należności nie odzyskał: dochodzenie trudne, długie i kosztowne: 1450 i 1452. Osobistej przecież wolności kmiecia, jeszcze znosić nie śmiano. Lecz ustawa 1472, powrót kmiecia na dawny grunt koniecznie nakazała. Zbliżał się rok 1496..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 125
" ale nawet przywiązanych do ziemi, adscriptos gleba, Niewolników, adscriptos glebce, napotykamy czasami przed XIV wiekiem, ale rzadko, wyjątkowo: Napotykamy same nazwiska i mocno wątpimy, aby przez nie, rozumiana być mogła niewola, nawet taka, jaku była na zachodzie feudalnym...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 126
" jeżeli chciał wyjść, niedoznawszy żadnej krzywdy, płacił czynsz z ziemi, jaką posiadał, z karczmy, z ogrodu, dopełnił powinności nakazanych przez ziemskie prawo, i wychodził we właściwym czasie na Boie Narodzenie. Doznana krzywda uprawniła wcześniejsze odejście; mógł odejść..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 127
" Ustawy mazowieckie, jako widzimy, dokładnie, troskliwie, ubezpieczały wolność kmieci, ludności oddanej różnym pracom. Kmieć dziedzic, czy to posiadacz wieczystej ziemi pierwotnie narodowej, rzemieślnik, jakikolwiek czasowy mieszkaniec, nazywany gościem, roczny najemnik, skoro tylko..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 128
" dzicem, właścicielem ani włości, ani jej mieszkańców, równych jemu. Lecz mogły być, zaczynały być nadużycia bezprawia, ze strony tych panów. Nowy kierunek bywał mocniejszy nad samo prawo. Nawet szlachta uboga chodaczkowa cierpiała poniżanie, gwałty, przechodziła na kmieci,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 129
" pewne mieszkanie. Chciano atoli uprzedzić nadużycia, jakie wyniknąćby mogły z tej opieki prawnej udzielanej swobodom kmieci. Kmiecie wychodzący za rękojemstwem, niemogli przenosić się. do miast, ani być opądzeni we wsiach nowo założonych: ustawy 1531 i 1540. To ograniczenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 130
" mieli odpowiadać przed sądem grodzkim, sine appellatione. Prawodawcy wynaleźli dziwny powód zniesienia osobistej wolności i rękojemstwa, przez które, hultajstwo mnożyć się miało. Kmieć rolnik, sługa, któryby cechy swego pana niepokazał, nie był usamowolniony, nigdzie nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 131
" gotowała upadek własnych swobód niepodległości narodu. Lecz grunt posiadany, uprawiany, do kogoż właściwie należał? Z Ustaw łęczyckich wynika, że grunt trzymany i uprawiany przez kmieci, za ich własność uważano. Byłażby szlachta zapomniała nazwać się właścicielką..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 132
" niemożemy wyznać, aby się zmieniła ku lepszemu, ku wyższemu. Na Mazowszu atoli, natura ziemi posiadanej przez kmieci, ich osobista wolność, do 1531 przetrwały. Wprowadzano zmiany, ale nieznaczne. Zasada sama, jeszcze nie utrącała mocy i życia. Upadła 1573, kiedy szlachta..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 133
" downie, jako allodium uznano; a zatem, cudzy, lechicki, szlachecki, królewski, na żaden sposób być niemógł. Jakiż był? Sądzimy, pierwotnie, narodowy, przez wieca, pod pewnemi warunkami, nadawany, warunkami, obiętemi przez prawo ziemskie. Wynalazł jeszcze Lelewel, że we XIV..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 134
" Ustawy mało i wielkopolskie Mazowsza i Łęczycy, między powinnościami nałożonemi kmieciom, przez ziemskie prawo, nieobejmowały pańszczyzny, nieznały jej. Przetoż, nieznano i dworskich łanów, rozległych, które, bez pańszczyzny, niemogłyby być uprawiane. Ustawa mazowiecka wymienia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 135
" świeckich, za każdy uprawiany albo posiadany łan, tygodniowo jeden dzień; a za pół łanu, pół dnia tygodniowo, kiedybykolwiek przez pany swoje byli wezwani, koniecznie i wiecznie pracować mają tymże samym sposobem jako i sobie pracować zwykli. " Rozkaz ponowiono 1531. Zatem, pierwsza..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 136
" zny, rzeczy nowej, niewymagali a ofiarowali grunta, które na mocy praw ziemskich dawnych, na wieczyste zajmowali posiadanie. Kmiecie nie tracili nic, a pan   niewymagając pańszczyzny, wynagradzał je sobie bogatemi czynszami. To wzburzenie wiejskiej ludności, to wychodzenie jej z..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 137
" Wielkanoc. Zdawałoby się, podróż, jaja i kury za ustąpienie pańszczyzny jeden dzień na tydzień. Obostrzono, wytłumaczono, że kmiecie mieli zasiewać łan, siano kosić i do stodół zwozić, na ko kościół żadnych nie czynił nakładów, wszystko darmo. Kmiecie jeszcze zezwolenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 138
" Ziemowit książe mazowiecki, 1350, wsie katedry Poznania uwalnia a citatione castri. Przetóż, dotąd, gród dla kmieci był sądem zwyczajnym włościan. Kmiecie tych włości, tylko przed samego księcia pozywani być mieli, i tylko pod pieczęcią książęcą; głównie we dwóch..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 139
" początek przywłaszczania sądownictwa przez panów nad włościanami. Sądownictwo udzielone, przekazane i tylko co do drobniejszych spraw, przywłaszczyli so- ----------------------------------- panów nazwała właścicielami gruntów posiadanych przez kmieci. Jeszcze o sądownictwie nad..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 140
" bie później sądownictwo i większych spraw, znieśli odwołanie przed księcia, odjęli kmieciom prawo ziemskie i sądy ziemskie. I takie wyrażne przywłaszcze- ----------- czniejszy polskim prawom. Lecz nadanie czyli potwierdzenie przez Kazimierza Wielkiego, ma być fałszywe. Jednak, pod..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 141
" nia, nazwali prawem wykonywanem przez nich, ab antiquo. Owa atoli starożytność!, nie miała nawet czterdziestu lat. Panowie zatem duchowni i świecy, nie mieli swojej własnej sądowej władzy nad kmieciami i innemi mieszkańcami osady. Książe, jemu tylko przynależni; sądownictwo,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 142
" umiemy oznaczyć, coby należało rozumieć przez owych Kmethones non liberos. Różnica atoli między jednemi a drugiemi musiała być drobna, małej wagi, skoro jednym i drugim, Kazimierz Wielki te same przyznaje swobody, a głównie, wolność przenoszenia się, gdzieby chcieli, wedle..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 143
" tyczne prawo, które kmieć wcześnie utracił, o niem zapominał. Panowie sądzili sprawy kmieci, ale mniejszej wagi. Jednak nie sądzili sami, ale, przy obecności posła księcia, nuntius, który zapewne nie był niemy i obojętny. Sprawy kmieci większe, ważniejsze rozpoznawał sam..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 144
" dostawać mogło przez miłość przez rozum, przez obowiązek narodowy, chętnie i prędko ustąpić należy. Jaka korzyść i zasługa początkowanie zostawiać aby(*) ----------------- (*) Adam Książe Czartoryski rozważa położenie włościan polskich, i co do nich, podaje rady, zapewne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 145
" Dalsze pojednanie, należy zostawić czasowi postępów. wyobrażeń, a najbardziej rozbudzeniu się braterskich ---------------------------- 1831, nie uczynił postępu chociaż autor wyznał, że "przeważna i błoga zmiana polityki europejskiej, wkłada na nas święte obowiązki, " ze..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 146
" chrześciańskich uczuć między synami jednej ojczyzny, jako działaczami szczęśliwej przyszłości.1860. XIV.   Włościanie Polscy. Łęczyca 1418, 1419. Lelewel znał ustawy łęczyckie, zdaje się, był mocno uderzony niemi, a powiedziawszy o nich "bardzo ciekawe, "..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 147
" pomnik zabrudzony, połamany, ale zawsze szacowny, nieoceniony. Dotąd, nieposiadamy wszystkich ustaw ziemi łęczyckiej która długo używała samoistności, a niewątpliwie, sięgającej najodleglejszych wieków. Pozostały ułamki z lat 1418 i 1419. Wyszukanie i ogłoszenie liczniejszych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 148
" miana o ziemiach narodowych nadanych dożywotnie, a nawet na czas pewny; mówiemy o ziemiach narodowych, a nie królewskich, posiadanych przez króla, który, u nas, nie miał nigdy ziem własnych, dziedzicznych. Posiadał, ale także nadane. Ustawa Łęczycy odkrywa jeszcze inne znaczenie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 149
" że rycerz, był właścicielem gruntów trzymanych przez kmieci. Pan był dawnym władyką włości, lechem, kmieciem, który chodził na sejmy, wedle sądu Lubuszy; starszym, rycerzem pobierającym czynsze przynależne publicznemu skarbowi a nigdy zwierzchnikiem włościanina, dzierzycielem..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 150
" sprawy członków rodziny, albo związku rodzin, a można przypuścić, sprawy i takich, którzy do związku rodzin, dawnej czeladzi, swobodnie wchodzili. Również i kmiecie mogli ulegać takim sądom rodowym, wykonywanym przez obieralnych naczelników rodzin albo włości. Lecz kmiecie sądom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 151
" wienie; opuszczali kiedy tylko chcieli, in medio anno, quando volunt. Trudno pomyśleć rozciągłejszej swobody, niż swoboda kmiecia ziemi łęczyckiej na początku XV wieku. Trudno wynaleść silniejszy i niewątpliwszy dowód, że panowie, za co panowie, nie rozumiemy, nad kmieciami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 152
" gotowa, narodowa. Ztąd, najwyższa namiętna usilność panów, aby kmieć nieopuszczał ziemi, aby wyszedłszy do niej powracał. Grunt dla pana był wysokiej ważności, jeżeli na nim kmieć siedział, a czynsz dawał: czynsze naówczas jedyny dochód panów, którzy własnych łanów..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 153
" Kmieciom wszelkiej tirom zakazano, a zostawiono tylko kije. Kmiecie utracili nasamprzód obywatelstwo, a następnie rycerstwo. Co zbudowała potężnie i świetnie Polska wszystkich, szlachty i kmieci; tego, Polska samej szlachty, ocalić nie umiała. Ustawa Łęczycy wymienia przypadki, kiedy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 154
" jeszcze ohydniejszemu, jeszcze szkodliwszemu praca przymuszona, niezapłacona, przywłaszczona, słowem, pańszczyzna, nieznana błogosławionemu okresowi Piastów, na którego zaczęciu występuje władzca syn kmiecia, który zamyka obrońca kmieci, za słaby, albo i zepsuty nowemi wpływami,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 155
" Poszukiwanie dziesięcin duchownych przechowało dowód nadwerężenia, a z czasem, i zniweczenia zasady ziemskiej własności kmieci. Jeżeli szlachcic zastawił grunta, (*); wierzyciel powiększał je i uprawiał, ale wyrzucając kmieci z ich narodowej, dziedzicznej własności. Musiał..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 156
" Uchwały podatkowe XV wieku najwyraźniej świadczą, że kmieć był właścicielem posiadanej przezeń ziemi. 1472 kmieć ze swego łanu, ze swej posiadanej włoki, dawał podatku groszy sześć, de suo laneo, possesso. 1454 znajdujemy Kmethones possesionati, wyraz prawny...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 157
" przeszkodzić łączeniu łanów, zakładaniu ogromniejszych ziemskich posiadłości. Oprócz kmieci, znano inny rodzaj średnich ziemskich właścicieli. R. 1458 dawali podatku sześć groszy za łan, homines libero agros possidentes. Azaliż to nowi osadnicy, na nowej osadzeni roli, nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 158
" mianie zbawiennej, nie możemy powiedzieć, wedle następstw jakie wznowienia wydały, wydać musiały. Ziemia była jeszcze wszystkim otwarta i dostępna, a przez jej posiadanie, uzyskiwano rycerstwo i szlachectwo. Sołtysy i kmiecie chętnie wcielano do szlachty; atoli, używanie praw..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 159
" sowania na wiecach, (*) traciła uczucie swojej godności, spadała i stanęła na równi poniżonych jak i ona kmieci. Byłże tu rozwój wykształcenie? Wszakże swobody polityczne i potęgi materyalne, przedtem spólne wszystkim, rozdzielone, ułożone rozumnie, przeszły na mniejszość...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 160
" widział Górnicki. "Za dzieleniem między bracią majętności, do wielkiego ubóstwa się przychodzi, zaczem trudno ubogiemu dochodzić sprawiedliwości i nietylko do ubóstwa przychodzi się szlachcicowi, ale do tego, że się w chłopa obraca. Wiem tych wiele, którzy powinne swoje,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 161
" współczesnych, wewnętrznych stosunków zarzucić niepodobna, owi starzy a mądrzy Mazurowie, także ze swych rolniczych urządzeń tyle do nich podobni Łęczycanie, między kmieciami a rycerzami, później szlachcicami, nie przyjmowali różnicy rażącej. Prawo opuszczenia ziemi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 162
" XV. Ustawy na Wiecach Łąkoszyna 1424, 1426, 1434 (*) Było dotąd mniemanie, jakoby położenie społeczne polskich włościan, historycznie a dokładnie oznaczone być niemogło. Przedmiot miał być zawikłany. J. W. Bandtkie przed 1830, niezmierna powaga, przemawiał uczciwie nie był..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 163
" nie jakaś niemoc duchowa. O czemże a szeroko nic pisał? A wszystko, bez zasady, bez natchnienia. Wszakże usprawiedliwiał darmochy, daniny i tłoki. J. Lelewel najżywiej zajmował się włościanami. Rozważał uczenie i żałośnie stracone obywatelstwo polskich kmieci, ale rzeczy całej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 164
" ziemskiej własności nie mamy wątpienia. Najciekawszych, pod tym względem objaśnień, dostarczyły ustawy mazowieckie i łęczyckie, dosyć dawno znane, a jednak nieużyte, niepojęte, pominione. Pomniki prawodawcze i sądowe, których ogłoszenie zawdzięczamy P. Helclowi dopełniają i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 165
" prawne, uprzedzał naznaczony czas odchodził, niemógł być zatrzymany, ani poszukiwany. Lecz naówczas, dawał wynagrodzenie a właściwie czynsz, szkody i pół grzywny za łan roli, za gościniec, karczmę, a ćwierć grzywny, za dom i ogród, który dzierżawił: resignabat agrum:..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 166
" dom, płoty naprawiać, grunt uprawić; juxta consuetudinem terrae. Zawsze występuje prawo ziemskie, zwyczaj ziemi, nigdzie pan, któremu 1424, 1426, 1434, wedle ustaw, jakie przedstawiamy, nazwy i praw właściciela, pod jakimkolwiek względem, przyznać niepodobna. Innym mieszkańcom..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 167
" ków   nałożonych przez ziemskie prawo. Wieczność wystąpiła daleko później. Wszak przytoczyliśmy, że szlachcic, czyli rycerz skazany wyrokiem, jeżeli natychmiast zadość nie uczynił, albo, nie złożył rękojmi, że zadość uczyni, był wydawany urzędownie powodowi,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 168
" wyraźnej waśni między stanami, która nakoniec wybuchła. Często zdumiewamy się nad. skutkami, nierozumiejąc, albo niewidząc dalekich przyczyn. Jest, naprzykład, tajemny związek między latami 1573 a 1773; związek, który z tych samych poszukiwań, najwidoczniej uderza. Mord kmiecia..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 169
" haeres włości, skoro włość sama, nowych przybierała członków, głosowała na nich. Pan, widocznie do związku włości nie wchodził: był za nim. Brał czynsze, czasami sądowe kary, nie przez własne prawo, ale przez zastępstwo, imieniem innej władzy, narodowej, wiecowej. Przeciw..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 170
" nie wystarczało. Pan poszukujący kmiecia musiał zaprzysiądz, że się kmieć zadłużył. Kmieć przeto, był poszukiwany, nie dla tego, że był przywiązany do ziemi, ale dla tej jedynej przyczyny, że nie wykonał zobowiązań nałożonych przez prawo ziemskie, nakoniec, że się..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 171
" chociażby obowiązków ziemskich nie dopełnił, na grunt nie mógł być zwrócony, pod żadnym pozorem. Pan należności mógł sądownie dochodzić. Czyli dziś inaczej, wedle prawodawstw najdoskonalszych? Ustawa czasowa, przemijająca być miała; tylko na dziesięć miesięcy. Po 1437,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 172
" dziedzicznemu osadnikowi, na dziedzictwo. Ustawa ani przypuszcza, aby grunt odbieżany, opuszczony" pan mógł zająć dla siebie, rozporządzić nim, jakoby chciał. Grunt kmiecia nietykalny, święty; tylko innemu kmieciowi, mógł być oddany, a zawsze na dziedzictwo, na niewzruszone..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 173
" i nie ubliżała swemu stanowi. Szlachcic nie poniżał się, jeżeli między kmiotkami szukał małżonki. Było jeszcze braterstwo r. 1390, ale po stu latach, znik-nęło. Do 1390, Polska nie celowała zamożnością, była mocna i sprawiedliwa. Później, nabyła ogromnych sił materyalnych,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 174
" prawo i nazwisko. Odzyskiwał zaszczyty, które był złożył, rycerstwo, szlachetność szlachectwo. Rycerze i kmiecie przeto, nie były to stany, ale prosty, prawny a swobodny stosunek. Szlachcic, wedle upodobania, na kmiecia przechodził, a kmieć na rycerza. Me natura ziemi, ale jej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 175
" głość ziemi narodowej wydzielonej kmieciom i rycerzom; pierwszym, łan albo dwa, drugim, cztery, albo pięć. Kmieć płacił czynsz, podatek, najbliższemu skarbowi, albo rycerzowi. Rycerz, czynszu, podatku niepłacił, ale był na zawołanie każdej chwili; sam siebie uzbrajał i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 176
" było różnicy, we względzie używania praw cywilnych. Rycerz, czyli szlachcic i kmieć, mieli tenże sam sąd i toż samo prawo, przed którem, byli zupełnie równemi. Panowie nad kmieciami nie mieli żadnej władzy. O tej wielkiej a szczęśliwej zasadzie naszego społeczeństwa, ciemno..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 177
" przeto o własność, o dziedzictwo ziemi, mogła być wnoszona i przez kmiecie, widocznie, właściciele, dziedzice, ziemiany. Co do osób, co do własności ziemskiej, między panami a kmieciami, niema żadnej różnicy: wszyscy, ziemianami. Później mawiano: szlachcic na zagrodzie, równy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 178
" przy samym końcu XIV wieku poszukiwano, pozywano o dopełnienie zobowiązań ziemskich. Sama osoba była wolna, ani pozoru niewoli, wieczności. Mikołaj z Olelina pokonał sądownie swego kmiecia Jakóba, uzyskał kary, a raczej wynagrodzenie, może dług, grzywien piętnaście. Jakóbowi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 179
" kmieć rzeczą, niewolnikiem, którego, jako bezpieczeństwo należności dawano? Zapiska 51 opowiada, ze Grzegorz, swego kmiecia Pawła, w dziewięciu grzywnach zastawił. Także, niejaki Wydźga, czterech kmieci za czterdzieści pięć grzywien zastawił, a oni kmiecie zastawieni na św...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 180
" Dawano przeto, jak się zdaje, na zastawy, nie kmiecia, nie grunta kmieci, ale czynsze, użytki. Kmieć był wolny. Co do tych czynszów i użytków, zdaje się, była niepewność; mogły zniknąć, jeżeliby kmiecie grunt opuścili, jako mieli bezwarunkowe prawo. Przeto, Jan Przełożony,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 181
" działających pojedynczo albo zbiorowo, jako spólność. jako jedność. Jedenastu kmieci Karsznicy powierzają Ottonowi prowadzenie sprawy swojej. Przeciw komu? Przeciw Petrkonowi z Karsznicy, swemu mniemanemu panu zwierzchnikowi, właścicielowi, jako później fałszywe dowodzono. Z. 325...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 182
" wał, a pan nabywał? Pytanie zajmujące, ważne, ale nie pozostaje żadna wątpliwość, że pan, pod jakimkolwiek względem, nie był ani właścicielem, ani zwierzchnikiem gruntów posiadanych przez kmieci. Nikt przecież, swojej własności, od samego siebie i dla samego siebie nie nabywa...."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 183
" wemu posiadaczowi groźby. Grunt odbieżany, opuszczony, zostawiony pustkami, dawniej gmina, a później rycerz, jako poborca ustąpionych jemu czynszów, wydzierżawiał naówczas kmieciowi, oddawał na wieczyste posiadanie. Rycerz nie mógł zabierać, przywłaszczać sobie; jeżeli śmiał to..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 184
" dziedziczny, odchodził, gdzie tylko chciał. Był nietykalny: był wieczystym dziedzicem ziemi, z której, przez nikogo, pod żadnym pozorem, nie mógł być ruszony. Co do używania praw cywilnych, był tejże samej zacności co rycerze, co szlachta. Ulegał tymże samym prawom co i wszyscy;..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 185
" TOWARZYSTWO DEMOKRATYCZNE POLSKIE. "Historya Towarzystwa polskiej demokracyi "będzie najopłakańszym ułamkiem historyi emi- gracyi. Nigdy zły anioł Polski, nie mógł pod- sunąć anarchiczniejszej myśli. " ( Nowa Polska paryska. 1836, str. 301 — 538. ) Ogólnie, zamiast..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 186
" skowe; sprowadziło, a przynajmniej mówi, że sprowadziło ruchy roku 1846. — Zakreśliło sobie najrozleglejsze posłannictwo, a nawet i nadal zakreśla, siebie jedynie za początek, za żywioł, za wybrane narzędzie zbawienia przedstawia. Twierdzenie wszystkich Centralizacyi "przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 187
" kazać prawdziwie historyczne znaczenie Polski i Rosyi, wykryć niebezpieczeństwa, jakie niezawodnie uderzyłyby całe zachodnie społeczeństwo, jeżeliby Europa pozwoliła Rosyi złamać na długi czas narodowość polską. Emigracya, mogła była dobroczynnie wpływać na umysł kraju,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 188
" ustanowieniem władzy, przyjmowano i rozumiano Powstała zaraz różnica, jakiemi pojęciami władza ożywioną być miała, jakim imionom, powierzyć jej kierunek. Dwie strony odrzucały komitet Lelewela, który, dla jednej, był za umiarkowany, niepewny i pozbawiony politycznej energii: druga,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 189
" swej niepodległości, na stosunki europejskie przeważnie wpływać powinna. Błąd fatalny, który i teraz trwa jeszcze. Jesteśmy, więcej biernemi, aniżeli czynnemi; więcej narzędziami, aniżeli samoistnemi działaczami, jasno pojmującemi swoje siły i swój cel. Strona monarchiczno -..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 190
" Tak silnemi przeszkody łamany komitet Lelewela. upadał i upadł, nie był zrozumiany, nie był śmiało i mocno wsparty. Potrafiono nawet podchwycić sumienie emigracyi, wyłudzić chwilowo jej zezwolenie. Zakłady, zręcznie natchnione, udzieliły Adamowi Czartoryskiemu upoważnienie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 191
" różnorodne żywioły, niezłożyły mocnej jedności, rozumnej władzy, przez której pośrednictwo Emigracya mogłaby wypełniać swoje posłannictwo. Komitet, nic miał ani jednej, prawdziwie politycznej osoby. Bez wiary, bez uczucia swojej godności, opuszczany przez swoich członków,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 192
" nie przedsięwzięli narodowej lub umysłowej pracy. Polska znajdzie sobie prawdziwsze i godne jej uosobienie. Sejm z r. 1831 być niem nieumiał. Komitety, pod J. Lelewelem i J. Dwernickim, A. Czartoryski i sejm, niezałożyły jedności i rozumnej władzy, których koniecznie potrzebowała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 193
" koski i B. Zaleski opuścili obowiązki, rozerwali komitet, podsunęli nowe żywioły anarchizmowi, dali ośmielenie i niejako usprawiedliwienie fakcyi monarchicznej i demokratycznej, które najgłówniej działały, aby emigracya władzy nie miała, przez ten jedyny wzgląd, że po założeniu..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 194
" stsze, za najpolityczniejsze uważano. Komitet działał przez większość; mógł przeto siebie przedstawić za wyobraziciela Polski i emigracyi. Komitet atoli, wzgardził swojem posłannictwem, sam siebie rozerwał. Odtąd, opinia publiczna nie darowała nigdy tej nagannej lekkości..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 195
" które ją zmusiły przed obliczeni Polski i Europy, prowadzić istnienie anarchiczne poniżające bezużyteczne, pominiemy. Chcielibyśmy uznać, że mniej było złej woli, niżeli nierozumu i intrygi a żadnej, politycznej wielkości i odwagi. Chęć nie wstrzymana, zająć pierwsze,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 196
" Jest to następstwo, ku któremu, towarzystwo demokratyczne przyjść musiało i przyszło rzeczywiście. Nasze twierdzenie, usprawiedliwiamy przedstawieniem nauk, które centralizacya wśród Polski pełniła. Opiszemy, wedle jej pism urzędowych, jej polityczne moralne i religijne nauki, jej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 197
" II. Towarzystwo demokratyczne polskie, przez manifest 12 Marca 1832, zawiązało swój byt, ogłosiło swoje mniemane zasady, któremi Polska miała być zbawiona. Najmocniej wierzono tej przepowiedni; nieuznawanie jej, uważano za narodowe przestępstwo, jako dowód niskich politycznych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 198
" miały nic, coby ich odznaczało, coby im zaufanie, szacunek i miłość jednało. Czasami, postacie kierowników stowarzyszenia, objawiły przerażające i zdumiewające duchowe zepsucie i polityczne obłąkanie. Dość wymienić dwie, rzeczywiście najjaśniejsze; pierwsza, otwiera towarzystwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 199
" rewolucyi, przez poddanie się zewnętrznym wyobrażeniom. Martwa i zdezorganizowana materya polska, przez tchnienie zachodnie, do życia znowu powołana być miała. Adam hrabia Gurowski, naówczas kierownik stowarzyszenia mówił publicznie: "wezmę 30, 000 Francuzów i niemi wewnętrznej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 200
" że sekcye mogłyby działać przez własne natchnienie i samoistnie. Bo, skoro Polska nicestwem, jej odłamki emigracyjne, także nicestwem byćby musiały, najwięcej materyałem i narzędziem. Sekcya centralna, najwyraźniej przedstawiła swoje zasady i swoje sposoby. Adam Gurowski, opuścił..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 201
" chodzących; po za towarzystwem demokratycznem polecono, wszelkiemi sposobami, psuć i wyszydzać założenie emigracyjnej władzy. Uczyniono wszystko, aby emigracya, ani dla siebie, ani dla Polski wyobrazicielstwa nie miała. Twierdzono, że między związkiem demokratycznym a członkami..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 202
" szacunek emigracyi i Polski? Byłoż cokolwieck, coby mówiło, że dzieło odrodzenia naukom i osobom stowarzyszenia bezpiecznie powierzonem być może? Towarzystwo demokratyczne, przedstawiało rozerwanie i nienawiści; na ówczas jeszcze nie była wprowadzona niewola, która poźniej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 203
" Poitiers, odebrała polecenie oddalić pojęcia sekcyi centralnej i komissyi wykonawczej niezrywać emigracyjnej spólności, przedstawić nowy manifest, któryby dał wyobrażenie Polski prawdziwsze, dokładniej i umiejętniej skreślił posłannictwo Polski względem Słowian i Europy. Była..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 204
" Powstał bezrząd, chociaż istniały żywioły mocnej i rozumnej władzy. Jenerał Dwernicki, zrobił centralizacji położenie szczęśliwe i najłatwiejsze. Zrozumiałaś je centralizacya? Nie, centralizacya nic, nigdy, właściwie wysoko i politycznie pojmować nie mogła. Na to, nie miała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 205
" zało powołanie. Emigracya byłaby założyła polityczne społeczeństwo, mogłaby była wywołać zdarzenia przyjazne naszemu odrodzeniu. Byłaby zniewoliła państwa, nas, za coś więcej, uważać. Bylibyśmy samoistnemi, ale nie biernemi, czekającemi zbawienia zewnątrz. Nie dalibyśmy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 206
" emigracyi i swego związku, zwróciła się ku temu duchowi, jaki towarzystwu demokratycznemu założyciel i mistrz udzielił. Jeden wpisany demokrata, J. N. Janowski dowodził, że "człowieck, to jest, Gurowski, wyszedł, ale myśl swoję zostawił. " Tego nie zaprzeczamy. Wszystkie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 207
" Takie nauki, Polsce odejmowały wiedzę siebie, samoistne działanie i życie. Towarzystwo demokratyczne wszystkiem być miało; bezeń, nie pojmowano Polski, nie przypuszczano jej odrodzenia. Z tej wyraźnie uznanej, politycznej nicości Polski, wynikło koniecznie samo władztwo centralizacyę..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 208
" nie atoli, któremu, my chrześcianie, skrępowani na duchu, udzielamy stosowne i prawdziwe nazwanie: bestyalizmu. Taka być miała przyszłość Polski i ludzkości, zbawionych przez towarzystwo demokratyczne polskie. A co powiedziano 1846? "wolność, jakiej jeszcze świat nie widział. "..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 209
" Centralizacye Poitiers i Wersalu nie mogły urzeczywistnić swoich uniesień przeciw katolicyzmowi. Lecz znalazła działaczy swoich nauki, śmiałych, loicznych, nieubłaganych i uzbrojonych tak, jak ona sama uzbrojoną byćby chciała samowładztwem i mieczem przeciw Polsce. Centralizacja..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 210
" gdzieindziej szukać należy. Chateaubriand mówi: "tylko Chrystus zbawi dzisiejsze społeczeństwo. " Victor Hugo mówi: "Wszelka konstytucya ma być zastosowaniem ewanielii. " Cóż to znaczy! Czem Chateaubrian i Hugo, przy Daraszu, Malinoskim, Heltmanie i Wysockim? Drobnościami! Ani sam..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 211
" rządku, w chwili, kiedy właśnie istniało wewnętrzne rozerwanie niechęć i anarchia. Wynurzały się czasem, śmiałe, okropne a niepodejrzane świadectwa przeciw centralizacyę Składali je sami członkowie związku. Widzieli oni zepsucie moralne, które towarzystwo demokratyczne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 212
" Darasz, Ordęga, Alciato, Tomasz Malinowski, Henryk Jakuboski, Zienkowicz, Słowicki, Mazurkiewicz, Stacherski. Jakaż wartość polityczna, moralna, narodowa tych ichmościów? Żadna! — Same mierności. Byłże uczonym np. pan Darasz, ktory 1840 mówił, o "dzisiaj panujących niemieckich..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 213
" filozoficzno-demokratycznemu. Czytanie, to jest psowanie myślenia tej demokratycznej szkoły. Nauka, ale tylko dla centralizacyę, nie jest potrzebną. Czyliż odmiennie twierdzi samodzierżca despotyczny, który także, nauki i myślenie, za rzeczy zbyteczne i szkodliwe uważa ? Lecz nie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 214
" nione być miało. Przepisujemy przeto nauki i rozumowania centralizacyi, wyczerpnione z jej własnych urzędowych pism. Ona sama, nakreśla swój moralny i polityczny wizerunk. Centralizacya mniema, że władza mająca kierować odrodzeniem Polski "będzie nieograniczoną i mieć siły..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 215
" i lud "poddać się muszą despotyzmowi wolności, celem zwalczenia despotyzmu tyranii. " Centralizacya przeto odsuwa wszelkie wybory, wszelkie swobody. Naznacza sobie despotyzm; przeciw szlachcie, ponieważ szlachta ma światło; przeciw ludowi, ponieważ lud wiejski nie ma światła. "Wybory,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 216
" I cóż zaraz przedstawia? Najobszerniejszy despotyzm, taki, jakiego państwa zaborcze narzucić nie śmiały. Szlachta mająca światło, mówi centralizacya, niechce demokracyi; lud swobód demokratycznych nie umiałby używać. Rozumowanie to, wystarcza na okazanie, że nauka demoktratyczna..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 217
" wszystko, bezrozumny, krwawy. Nawet moralny opór nie miał być cierpiany. Pisały o jedności, a zaszczepiały namiętne i prawdziwie szalone rozerwanie. Jaki był skutek podobnych zapowiedzi? Sumienie Polski emigracyi cofnęło się. Uznano, że właściwszem jest cierpieć a czekać,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 218
" ciół nie byłby niepodległy, nie miałby swobody nauczenia tego, co za prawdziwe i święte uważa. Cóżby rzeczywiście nauczał? Czyliż centralizacya, ewangelii i dotychczasowej oświaty nie zastąpiła manifestami i okólnikami ? Centralizacya słyszała, że byli kiedyś Polacy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 219
" łemi jej środkami. Jest przeto zupełne podobieństwo polityczne caryzmu i centralizacyi. Władza, wedle centralizacji, wszystkiem, a spółeczność, narzędziem i prostym materyałem. Okólnik 8 Listopada 1838, dał nowo, i jeżeli można, wyraźniejsze określenie tej władzy, głownie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 220
" i lew. Centralizacja przedstawia usprawiedliwienie swojego despotyzmu. Powstanie mówi ona "wywoła niezawodnie opór uprzywilejowanej klassy, objawi się zła wola własnych współbraci. Czyliż nie widziano obojętności tej uprzywilejowanej klassy. Broniła ona swego interessu, a pomijała..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 221
" prosto, sprzedała kraj, przez dumę, chciwość i przez nienawiści, sama otworzyła wstęp nieprzyjaciołom. Szlachetny Staszyc nakreślił okropny wizerunek tej niegodnej arystokracyi; widział jej najgłębsze spodlenie i zepsucie. Po pierwszym rozbiorze, miała jeszcze usposobienie, nowy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 222
" Sąż one prawdziwemi? Nasamprzód, uderza najżywiej to, że między potwarzami miotanemi na spółeczeństwo nasze, a tym okólnikiem centralizacyi, zachodzi najzupełniejsza zgodność. Jest spólne natchnienie i spólne dążenie. Weźmy, naprzykład, czyn okropny i krwawy, wymordowanie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 223
" a może zatraciły polskie uczucie, szlachta, i to, co ze stanu mieszczan i kmieci, przez światło i zasługi, duch naszej narodowości przyjęło, jest to, Polska prawdziwa, to dobroczynna potęga narodowa, to żywioł, który szlachetnie, stopniowo, resztę ludu powoła i wykształci. Z tych..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 224
" ludowi, a jednak, przeciw tej szlachcie, centralizacyę, wyrozumowała najdokładniejsze, krwawe a bezrozumne samowładztwo. Na takich zasadach i przez takie sposoby, centralizacya przygotowała i wyrozumowała zewnętrzne i wewnętrzne odrodzenie. Do jej przewidowań wchodziła i wojna przeciw..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 225
" ducha, pląsając, a pijąc, za zdrowie Chrystusa, Polski i kochanki. Piszemy to przez najpoważniejsze uczucie. Centralizacya, we swoich naukach i osobach, zebrała to wszystko, cokolwiek najpotworniejsze i najwięcej szatańskie być może. Bóg uszanował nasz kraj, przez męczenniki, które..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 226
" głośniejsze i zupełnie wiarogodne. Udziela je pan L. Mierosławski, najwyższe przedstawienie, jakie tylko szkoła demokratyczna wystawić mogła. W ostatnich wyborach, 1848, p. L. Mierosławski otrzymał najwięcej głosów na członka centralizacyę Jestto dowód, ze towarzystwo..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 227
" dwie zasady moralne i polityczne, powodzenie i konieczność. Lecz upraszamy — jaka jest zbrodnia, któraby tych nauk najchętniej nieprzyjęta? Katolicyzm ma być antysocyalnym, a Bóg przeszkadza rozwinieniu praw ludzkości. Powodzenie i konieczność, są to wyższe świetności, którym,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 228
" jaśnienie. "Ruch przyspieszono, albowiem spisek miał się rozwiązać. " Kiedy przeto spisek był niepewny i rozerwany, kiedy sam przestał wierzyć swemu zamiarowi, kiedy nie przygotowano żadnych środków, kiedy stan polityczny Europy i Polski nie przedstawiał nic, coby sprzyjało..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 229
" ryżu, czyn zapowiedział publicznie; dzieło oswobodzenia, jako przygotowane i skończone, miało bydź zaczęte. Mianoż jakiekolwiek środki? Pokazało się, że niebyło żadnych. Byłaż broń ? Nie. Czy miano jaką zewnętrzną pomoc ? Nie. Czyliż spisek, mniej więcej, ogarnął..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 230
" dynie czysty i zbawienny żywioł narodowy? "Wieśniacy są dzikiemi, uniosła ich wściekłość — u nich, mózg ciemny — nie są. oni polskim narodem; ci na pół-dzicy, którym kij wszelkie uczucie religijne odebrał, ci niewolnicy, ani myślą o prawach cywilnych; lud spodlony, massy..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 231
" mówi — "spełniło się przeznaczenie Polski, albowiem Polska, nie jest czynem. " Po takich twierdzeniach, trudno będzie demokratycznej szkole powtarzać swoje zdanie, że jedynie przez lud Polska mieć może swoje odrodzenie. Ludu, mówi jej naczelnik, jeszcze u nas nie ma, ale tylko..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 232
" bierze na siebie rząd — należy zawiesić -wszystkie prawa, przez wzgląd na zbawienie ludu — trzeba odróżnić, zdobycie demokracyi i samo jej używanie; tylko przez despotyzm wstęp do wolności" (str. 27, 28 i 36) Tyssowski ogłosił się dyktatorem Krakowa. Co to za jeden? Jest to,..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 233
" Postępowanie nacechowane brakiem decyzyi, niewiadomością stosunków miejscowych, wyłącznością, i w pewniej mierze, lekkomyślnością stronniczą. Nie jego wina, że go okoliczności wyniosły za wysoko, że Polacy i obcy naznaczali mu stanowisko, i że poklask publiczny zrobił z niego..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 234
" odstępstwu napisał dosyć gruntowne usprawiedliwienie; dla Polski, prawie nic niezostawił. Między nim a jemu podobnemi, Gurowskim, Maciejowskim, Jabłonowskim i Mickiewiczem, nie upatrujemy wielkiej różnicy. Jest to odcień jednego kierunku. P. Mierosławski twierdzi: "że panslawizm..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 235
" pojęcia, na co je wzbudzać. " Pan Mierosławski dowodzi, że nawet opór dopomaga niewstrzymanym dążeniom Rosyi. Czyliż nie wyznał, że w polityce, zwycięstwo, jest to prawda; że powodzenie i czyn, są wyrokiem bożym dla historyi? Pan Mierosławski powołuje na dowód usposobienienie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 236
" les insurrections polonaises, ou s'y oppose 120. Upraszamy pogodzić i zrozumieć. Może najstosowniejsze wytłumaczenie demokratycznej polskiej sekty i swojej własnej duchowej natury, nakreślił sam pan Mierosławski, wyznający "Słowianie, ponajwiększej części,. są dziećmi w polityce"..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 237
" przez centralizacye, przez ich manifesta, okólniki, przez ruchy 1846 i 1848. Bylibyśmy zdradzali kraj, nasze najpierwsze ziemskie dobro, gdybyśmy byli milczeli, na widok tej fałszywej, antychrześciańskiej i antynarodowej demokracyi, która, chciała znieważyć i zniweczyć moralne i..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 238
" możemy utracić, cośmy pięknie nabyli; możemy upaść prawdziwiej aniżeli dotąd, jeżeliby Słowianie poznali nauki, które towarzystwo demokratyczne, dla Polski i człowieczeństwa ogłasza. Początkowanie musiałoby nam być słusznie i koniecznie odjęte. Gdyby towarzystwo demokratyczne..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 239
" przywatnenii, które uznano za własność narodu. Był to zatem czysty kommunizru. Zniesiono podatki niestałe: praca, wedle ceny przyjętej, przez rząd wynagradzaną być miała. Dyktator, zniósł wolność druku 28 Lutego. Dla czego? Aby sam mógł napisać najśmielsze kłamstwo. I..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 240
" dnej zmiany; ustalić dawne węzły. " Okólniki, manifesta i czyny 1845, najzupełniej zatwierdzono. Nie nie zmieniać! Większość emigracyi, cała Polska, odrzucają nauki i kierunek centralizacyi, ale to, podług jej słów, tylko "koteria. " Co centralizacya za potrzebne dla siebie..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 241
" zawiedzione być musiały. Zamierzano wzburzenie Lwowa rozum publiczny, oddalał, ale oddalić nie zdołał. Duma Centralizacyi nie widziała i nie widzi dwóch rzeczy. Pierwszej, że Polska została najważniejszem europejskiem pytaniem. Odbudowanie Polski, sama konieczność nowych stosunków..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 242
" Centralizacya szuka zaburzeń, bez względu na położenie Europy na usposobienie Polski; nie przeczuwa nawet, że Polski obowiązkiem jest, być najśmielszą, najczynniejszą ale duchowo, środkami rozumowemi, najwyższem podniesieniem swej moralnej istności, swej historycznej natury, i swej..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 243
" chodzących zapóźno. Jest to płacz nad złem dokonanem, nad ogromnem zgorszeniem politycznem, które w naszem zaszczepiono spółeczeństwie. Jasnego widzenia, w swoim czasie nie miano, może mieć nie chciano. Niejako potakiwano najniebezpieczniejszym dążeniom, albo, bawiono się..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 244
" długo i upornie ulegało fatalnemu kierunkowi; które dotąd, nie ma rozumu i odwagi uznać, że działało przeciw dobru narodowemu? My rzeczy bierzemy głębiej i wewnętrzniej. Centralizacye musiały być takiemi, jakiemi były istotnie. Towarzystwo demokratyczne polskie, innej historyi..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 245
" To głównie mieliśmy na myśli, kiedy kreśliliśmy niniejsze historyczne przedstawienie. Kraj, ma teraz ostrzeżenie i dowody. Mniemaliśmy, że popełnilibyśmy przekroczenie, gdybyśmy nie odkryli czynów, i wewnętrznej natury, politycznej i religijnej, przyjętej i objawionej przez..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 246
" I państw ginących — Ojcze, Synu, Duchu, Błagamy Ciebie — stwórz w nas serce czyste — Odnów w nas zmysły, — z dusz wypleń kąkole Złud świętokradzkich — i daj wiekuiste Wśród dóbr twych dobro — daj nam dobrą, wolą! Teraz gdy rozgrzmiał się już sąd twój w Niebie Po..."

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 247
" SPIS z Tomu V. Włościanie Polscy...1 Towarczystwo Demokratyczne Polskie...186 "

Badania krytyczno-historyczne i literackie. T. 5 - strona 248
" Nakład księgarni B. Behe'a (E. Bock). BIBLIOTEKA HISTORYCZNO-LITERACKA. Tom I — V. Pobujan, Badania. Tom VI. Gordon, Przechadzki po Ameryce. Tom VII — VIII. Hahn-Hahn, Doralisa. Tom IX. Skarbek, Olim. Tom X — XI. Ludwig Kicki i Czasy w których żył. Tom XII. Pamiętniki Karola i..."