Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 1
" Wydanie nieurzędowe. GŁÓWNE WYJĄTKI USTAWY SAMORZĄDU GMINNEGO   I przepisy dotyczące: organizacyi i zarządu szkół początkowych w gminach wiejskich, dostawy podwód, utrzymania dróg wiejskich i dozoru nad drogami lądowemi i wodnemi, oraz..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 2
" Дозволено Цензурою. Варшава. 3 Марта 1904 года. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 3
" USTAWY SAMORZĄDU GMINNEGO. (Zbiór praw t. II, wyd. 1892 r. Ustawy Zarządu Gubernii Królestwa Polskiego. Rozdział V). 194. Każda gmina wiejska ma się składać: 1) z wiosek i kolonij przez włościan wszelkiego nazwania osiadłych; 2) z folwarków i dworów dziedziców i innych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 4
" rząd do nadzoru nad wypełnianiem przepisów w tym rozdziale wyłuszczonych i innych postanowień o włościanach, mogą znajdować się na zebraniach, ilekroć wymagać tego będą włożone na nich obowiązki. 199. Zebrania mogą obradować i wydawać uchwały tylko w przedmiotach,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 5
" misyjom, zostającym, przy gubernijalnych komisjach dla spraw włościańskich. Uwaga 1. Przepisy, dotyczące zniesienia zebrań dotyczących wyboru na urzędy gminne, podane są dalej w art. 242 i 243. Uwaga 2. Skargi na uchwały, dotyczące rozkładu podatku, podymnego z osad włościańskich,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 6
" dów gminnych z jednej wsi do drugiej są następujące: 1. Sprawy o przeniesienie zarządów gminnych z jednej wsi do drugiej, bez zmieniania jednakże składu, ani granic gminy, mogą być wszczynane tak przez właściwe zarządy gminne, jak i przez odnośne władze administracyjne. Zebrania..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 7
" dają się do tej komisyi gubernijalnej, która postanowienia, ulegające zaskarżeniu wydała. Jeżeli skarga nastąpiła w terminie, komisya wstrzymuje wykonanie swego postanowienia i przedstawia sprawę oddziałowi do spraw włościańskich (ziemskiemu) przy ministeryum spraw wewnętrznych...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 8
" zwołań zwyczajnych, wójt gminy zwołać może zebranie gminne w każdym innym czasie, ilekroć tego w interesach gminy zajdzie potrzeba. Uwaga. W roku 1864 postanowionem zostało, że wójci gmin zwoływać winni z obowiązku zebrania gminne cztery razy do roku, a mianowicie w drugiej..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 9
" nych przepisów z d. 30 sierpnia 1864 r. Ukaz Najwyższy Dz. pr. T. 62, str. 334 i z 5 marca 1885 r. Zbiór Praw, 353, pomieszczonych w XI tomie 1-ej części wydania 1893 r. (patrz dodatki). 5) Wyznaczenie i rozkład gminnych podatków i powinności, dotyczących całej gminy, a także !..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 10
" sam rozkładu. Jeżeli i to nie odniesie skutku, to wówczas wójt gminy razem z pełnomocnikami i sołtysami i pod wspólną ich odpowiedzialnością, rozkład wspomniany niezwłocznie sporządzi i wprowadzi w wykonanie; — o czem wójt gminy naczelnikowi powiatu przy dołączeniu kopii..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 11
" 215. Władza wójta rozciąga się na wszystkie wogóle w obrębie gminy przebywające osoby po wsiach, kolonijach i folwarkach, dworach dziedziców i wszelkich innych bez wyłączenia domach obywatelskich, w gminie położonych. 216. Wójt gminy w obrębie jej jest obowiązany: I. Pod względem..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 12
" wić ich zwierzchności do dalszego z nimi postąpienia. 8) Wykonywać w przepisanych prawem wypadkach wyroki sądu gminnego i innych władz sądowych, oraz egzekwować wszelkiego rodzaju należności. 9) Czuwać nad całością zajętych w gminie z mocy wyroków sądowych nieruchomości i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 13
" 9) Czuwać nad całością i nietykalnością nieruchomości ogólną własność gminy lub jej instytucyi stanowiących, mieć dozór nad gruntami opuszczonemi (pustkami) w gminie. 10) Wydawać mieszkańcom gminy w przypadkach prawem pozwolonych, paszporta i świadectwa przesiedlenia. 11) Mieć..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 14
" strony działać wspólnie i dopomagać wójtowi gminy we wszelkich wyżej wyszczególnionych sprawach. 219. Za mniej ważne wykroczenia policyjne, popełnione przez osoby władzy wójta gminy podległe; wójtowi gminy służy władza ukarania najwyżej dwudniowym aresztem lub karą..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 15
" jednego sołtysa, z których jeden będzie starszym, podług uznania zebrania gromady. 223. Władza sołtysa, jako pomocnika wójta gminy, rozciąga się na wszystkich mieszkańców gminy, w szczególności zaś na mieszkańców tej wioski lub kolonii, która go obrała. Nieposłuszeństwo i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 16
" darzy miejscowych wybranych. W razach tylko zbyt małej ludności miejscowej lub gdyby we wsi zbyt mało znajdowało się włościan obecnych, wolno sołtysowi zawezwać na świadków mieszkańców innych najbliższych wiosek tejże samej gminy. O PEŁNOMOCNIKACH GMINY. 229. Zebrania gminne..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 17
" uchwalone i postanowione. W razie sprzeniewierzenia się, pisarz pod sąd kryminalny oddany zostanie. W gminach, w których dla braku funduszów, nie będzie oddzielnego pisarza gminy, prowadzenie korespondencyi pozostawia się odpowiedzialności i bliższemu rozporządzeniu samego wójta gminy...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 18
" 235. Wójta gminy obiera zebranie gminne. Zebranie gminne obrać może wójtem gminy każdego, bez różnicy stanu, mieszkańca gminy, mającego prawo uczestniczenia w czynnościach zebrania gminy i posiadającego w gminie, prawem osobistej własności, co najmniej przez dwa lata poprzedzające..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 19
" sya gubernijalna do spraw włościańskich, na zasadzie wspólnego przedstawienia komisarza do spraw włościańskich i naczelnika powiatu. Uwaga 3. W tych wsiach i kolonijach gubernji Królestwa Polskiego, w których mieszkańcy należą w części do gromady wioskowej na zasadzie prawideł,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 20
" 242. Jeżeliby naczelnik powiatu uznał niepodobnem dopuścić do urzędowania obranych kandydatów, to zarządzi nowe wybory. Jeśliby zaś i na tych powtórnych wyborach zostali obrani kandydaci, których, zdaniem naczelnika powiatu, do urzędu dopuścić nie wypada, to przedstawi o tem..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 21
" będą z urzędu, za decyzyą gubernatora. Sołtysi, jeśliby dopuścili się nadużyć lub zaniedbania swych obowiązków, mogą być od nich uwolnieni przez naczelnika powiatu, który o swojej decyzyi powinien donieść gubernatorowi, z wyjaśnieniem przyczyn, które go do wydania jej..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 22
" Uwaga. Sumy na utrzymanie sądów gminnych wypłacają kasy skarbowe. 252. Wszystkie z wyborów urzędujące osoby podczas ich i służby oswobadzają się osobiście od odbywania wszelkich powinności w naturze, które za nich wszyscy inni członkowie gminy odbywać mają. 253. Urzędnicy z..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 23
" wiatu obowiązany natychmiast donieść gubernatorowi o skazaniu wójta gminy na areszt na zasadzie tego artykułu (257) i szczegółowo objaśnić przyczyny, dla których tę karę nałożył. Uwaga. Kary pieniężne, nakładane na urzędników administracyi gminnej, postępują do właściwych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 24
" mości, więc opis tychże, oddanie ich pod dozór i inne związane z tem czynności, wykonywają władze gminne, na skutek polecenia i pod bezpośrednim nadzorem, osoby, która areszt zarządziła, stosując się do praktykowanego w tych razach po wsiach porządku. Naczelnicy powiatu i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 25
" 263. Jeśliby naczelnik powiatu nie uwzględnił złożonych mu na zasadzie art. 256 i 262 żądań i zażaleń na nieprawidłowe postępowanie urzędników administracyi wioskowej lub gminnej, może być na to w ciągu miesiąca od dnia podania skargi czy zażalenia do naczelnika powiatu,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 26
" gromady wioskowej oddzielne zupełnie od zebrania gminnego ma atrybucye. 269. Pierwszeństwo na zebraniu gromady wioskowej i utrzymanie w niem należytego porządku należy do sołtysa. Z tego ogólnego przepisu wyjmują się te przypadki, kiedy zebranie gromady jest zwołane: 1) dla..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 27
" Uwaga 2. Uchwały zebrań gromad wiejskich, dotyczące rozdzielenia wspólnych gruntów pomiędzy miejscowych gospodarzy, niezależnie od skarg na takowe, rozpatrywanych w przepisanym porządku, ulegają zatwierdzeniu przez miejscowe władze włościańskie, w tym samym porządku co układy,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 28
" 8) Naznaczanie składek na pokrycie wspólnych wydatków gromady wioskowej. 9) Rewizya rachunków urzędników z wyboru gromady. 10) Wybór plenipotentów do prowadzenia spraw ogółu gromady dotyczących. 11) Uchwały w tych wszystkich przypadkach, w których według ogólnego prawa lub w moc..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 29
" kowie, za włościan z pochodzenia i zawodu uznawani być mają, — powinny być do oddzielnej księgi zapisywane. O ZASTOSOWANIU SAMORZĄDU GMINNEGO DO OSAD. 276. Na osady utworzone z miasteczek, które z powodu małej liczby mieszkańców, słabo rozwiniętego handlu i niedostatecznych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 30
" gały warunki, na dopuszczenie do udziału w zebraniach gminnych i posiadaczów mniejszych przestrzeni, jak wymagane w art. 235 — 236 i na obieranie tam na sołtysów, posiadacz y najmniej półtorej morgi ziemi, a na wójtów trzech morgów ziemi, 280. Pierwszeństwo w zebraniu gromady w..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 31
" łączonych do nich na skutek polecenia zebrań gromady lub gminy, powinny być składane na procent do państwowych instytucyi kredytowych, albo obrócone na kupno papierów publicznych, które w banku państwa złożone być winny. Nie zabrania się jednak użycia tych kapitałów na..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 32
" SZCZEGÓLNE PRAWIDŁA, DOTYCZĄCE MIEJSCOWEGO ZAWIADYWANIA SPRAWAMI PORZĄDKU I BEZPIECZEŃSTWA W NIEKTÓRYCH WSIACH I KOLONIJACH GUBERNII KRÓLESTWA POLSKIEGO. 287. W każdej wsi lub kolonii, zamieszkanej wyłącznie przez osoby nie podpadające pod art. 197 — 286 z wyjątkiem wymienionych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 33
" 290. Sołtys jest pomocnikiem wójta gminy; on wykonywa bezwarunkowo wszelkie jego legalne rozkazy i zlecenia, a nawet, nie czekając jego rozkazów, przychodzi mu w pomoc we wszelkich czynnościach przez prawo na wójta gminy nałożonych. 291. Niezależnie od obowiązków pomocnika wójta..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 34
" 296. Sołtys ma być wybrany z pomiędzy gospodarzy miejscowych, posiadających prawem osobistej własności przynajmniej trzy morgi ziemi. Po wsiach, gdzieby nie było wcale, gospodarzy, posiadających trzy morgi ziemi, lub gdzie z powodu małej liczby tych ostatnich, byłoby trudno wybrać z..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 35
" 302. Jeśliby naczelnik powiatu uznał niepodobnem dopuścić do urzędowania obranych kandydatów, to zarządzi nowe wybory. Jeśliby zaś i na tych powtórnych wyborach, zostali obrani kandydaci, których zdaniem naczelnika powiatu do urzędu dopuścić nie wypada, to przedstawi o tem..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 36
" dzieści kopiejek. 6) we wsi zawierającej więcej jak osiemdziesiąt osad — siedem rubli dwadzieścia kopiejek. 307. Rozkład oznaczonego w art. 306 wynagrodzenia, pomiędzy gospodarzy ustanawia gubernator przed nastąpieniem każdego trzechlecia. 308. Sołtysi przez czas pełnienia ich..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 37
" DODATKI O ORGANIZACYI I ZARZĄDZIE SZKÓŁ POCZĄTKOWYCH W GMINACH WIEJSKICH. (Zbiór praw T. XI cz. I wyd. 1893). 3642. W gminach wiejskich, zebrania gminne i wioskowe mieć będą oznaczony udział, tak w zawiadywaniu istniejącemi już w tychże gminach początkowemi (elementarnemi)..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 38
" 3648. Zebrania gminne i wioskowe, zawiadujące szkołami: obowiązane są: 1) starać się wszelkim sposobem o dobry ich byt i jeśli istniejące środki utrzymania szkoły są niedostateczne, to w miarę możności, zasilać je składką gromadzką. 2) przedsiębrać środki zachowania w dobrym..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 39
" niężnych lub dogodności w naturze, nie zastąpiwszy takowych z innych źródeł, równej wysokości dochodami, z zatwierdzenia naczelnika dyrekcyi naukowej. Również nie mogą zebrania gminne lub wioskowe bez pozwolenia tegoż naczelnika, zwijać istniejące szkoły. 3652. Gminne i wioskowe..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 40
" też w poprzednim 3654 art. oznaczonych, przedstawiają się naczelnikowi dyrekcyi naukowej a rozstrzyga je kurator warszawskiego okręgu naukowego, a jeżeli jednorazowy rozchód przewyższa tysiąc rubli — decyduje o nich w ustanowionym porządku minister oświecenia. O ŚRODKACH..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 41
" czątkowych zapadłe na zasadzie 204 i 273, ustawy o zarządzie gubernii Królestwa Polskiego (art. 12 i 106 Najwyższego Ukazu z 19 Lutego 1864) — powinny być przedstawione na zatwierdzenie naczelnika miejscowej dyrekcyi naukowej, który powinien w ciągu dni trzydziestu od daty otrzymania..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 42
" jak również mianowanie do nich nauczycieli lub nauczycielek, podlegają przepisom ogólnym w § 3642 — 3697 ustanowionym. 3685. Jeżeli przy szkole początkowej wspólnej dla dzieci płci obojga znajduje się nauczyciel i nauczycielka, to urządzają się dwa oddziały: jeden dla chłopców,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 43
" 3690. W czasie wolnym od nauki, mogą się dzieci uczyć śpiewu, o ile tego zażąda gromada, dla której urządzona jest szkoła. 3691. W szkołach początkowych, gminnych i wiejskich, naucza religii, modlitw i historyi świętej albo nauczyciel wykładający inne przedmioty albo miejscowy..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 44
" w tym względzie przyjmować będzie pod uwagę życzenia mieszkańców miejscowych, dla których ustanowione są szkoły. 3695. Dyrekcya naukowa określa czas i trwanie wakacyj, Stosując się do warunków miejscowych i życzenia mieszkańców, przyczem po dużych miastach, wakacye dla szkół..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 45
" dla członków delegacyi spisowych i urzędów rekruckich, oraz zostających przy nich pisarzy użytych do powyższych czynności; niemniej dla oficerów tej delegacyi i urzędów rekruckich, którzy udawać się będą do miejsc właściwych dla załatwienia czynności naboru rekrutów,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 46
" 15. Pułki i oddziały kozaków, mogą żądać dostawy podwód jedynie pod przewóz chorych, za opłatą z funduszu jaki się tworzy przez potrącenie z żołdu żołnierzy po 1 kop. z rubla. 16. Dla odstawienia do miast gubernijalnych osób o samowolne wydalanie się zagranicę podejrzanych i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 47
" wypisać wyraźnie ilość otrzymanych za podwody pieniędzy, i zaopatrzyć kartę dodpisem swym i pieczęcią. 29. W razie gdyby w miejsce podwód, żądane były przez wojsko same konie, płaca za takowe konie uiszczana będzie jak za podwody t. j. za jednego konia jak za podwodę jednokonną..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 48
" brania podwód — albo też w razie oznaczenia w karcie drożnej większej nad przepis ilości podwód, obowiązana jest opłacić tytułem kary pieniężnej kwotę wyrównywającą tej, jaka przypada za podwody nad przepis żądane, licząc opłatę za też podwody podług taksy pocztowei. Ta..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 49
" niu jej przez właściwego naczelnika powiatu, wszystkie jej rubryki jak najakuratniej zapełniać wyraźnem wypisaniem osoby wojskowej uiszczającej należność, — funduszu jaki i za co mianowicie został udzielony, niemniej komu i w jakiej wysokości został wypłacony; a zarazem..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 50
" PRZEPISY DOTYCZĄCE UTRZYMANIA DRÓG WIEJSKICH. (Najwyżej zatwierdzone 19 czerwca 1870). Drogi, utrzymywane w gubernijach Królestwa Polskiego kosztem wsi, dzielą się na trzy rzędy: a) wielkie trakty gubernijalne, przechodzące przez kilka gubernij i łączące się z kolejami żelaznemi..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 51
" zwala im się, jeżeli zechcą, zamienić powinność w naturze (szarwark) na pieniądze. Pilnowanie prawidłowego wykonywania przez gospodarzy wiejskich powinności drogowej w naturze i sam porządek odbywania tej powinności wkłada się na wójta gminy, który w tym celu powinien zaprowadzić..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 52
" Wiatraków nie wolno budować bliżej jak o 20 sążni od szosy. Właściciel pól leżących z boku drogi, nie ma prawa zabraniać wyrzucania na nie ziemi z rowów szosowych, ilekroć zajdzie tego potrzeba. Wrazie potrzeby spuszczenia błota dla osuszenia szosy, jakoteż spuszczenia z niej..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 53
" odpoczynki i noclegi pod mostami, a także przejeżdżanie lub przechodzenie przez nie z niezakrytym ogniem. Zwierzęta padłe na szosie powinny być uprzątnięte i zakopane przez gminę nie później jak w 24 godziny po otrzymaniu zawiadomienia o tem od służby drogowej. Na mostach znacznej..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 54
" Użycie niezbędnego na drogę szosową, materjału zezwala się tylko za zgodą właściciela ziemi lub za rozporządzeniem władzy. Każdy wójt gminy obowiązany jest okazywać należne współdziałanie służbie drogowej i nadzorcom, ilekroć będą tego potrzebowali. Prócz powyższych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 55
" aby w ogóle nadbrzeżni mieszkańcy rzek spełniali ściśle -obowiązki i powinności, jakie nakładają na nich przpisy o żegludze, wydane dla każdej rzeki osobno; aby słupy wiorstowe na brzegu Wisły były utrzymywane w porządku. Wójt gminy obowiązany jest pilnować całości linji..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 56
" 116. Podatkowi gruntowemu nie podlegają: 1) grunta włościan, korzystających na mocy prawa, z terminowych ulg w płaceniu podatków aż do ich upływu; 2) grunta włościańskie zajęte bezpłatnie pod kościoły, cmentarzer szkoły, zakłady dobroczynne lub gromadzkie; 3) grunta..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 57
" 125. Nałożoną na każdą gminę sumę podatku gruntowego dodatkowego, rozkłada zebranie gminne pomiędzy wioski wchodzące w skład gminy. 126. Sporządzone na tych zasadach rozkłady sum podatku podymnego i podatku gruntowego, przypadających od wiosek, zostają przesłane do kas i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 58
" misarzy do spraw włościańskich, a w drugiej — komisyi gubernijalnych do spraw włościańskich. 130. Błędy lub opuszczenia, mogące się okazać w opisach, ulegają poprawieniu, po dokładnem ich sprawdzeniu z rozporządzenia izby skarbowej; przyczem wyrachowanie podatków rozpoczyna się..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 59
" IIL OBNIŻENIE WYSOKOŚCI PODATKU GRUNTOWEGO W NIEKTÓRYCH WIOSKACH.   137. W wioskach urządzonych ostatecznie podług przepisów o oczynszowaniu dóbr skarbowych i majorackich, mogą włościanie prosić miejscowe izby skarbowe, o obniżenie nowonałożonego podatku gruntowego, w..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 60
" 140. Przy zmniejszeniu podatku gruntowego na zasadzie art. 137 i 138, najpierw ulega zmniejszeniu albo nawet umorzeniu podatek dodatkowy; a jeśli to nie wystarczy ulega zmniejszeniu i podatek gruntowy główny do wysokości oznaczonej w art. 137. IV. TERMINY I PORZĄDEK ŚCIĄGANIA PODATKU..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 61
" 146. Podatkowi podymnemu podlegają wszystkie budowle należące do mieszkańców osady, znajdujące się w osadach lub po za niemi, o ile stoją w granicach ziemi należącej do osady, z wyjątkiem budowli korzystających na zasadzie prawa, z ulg terminowych w płaceniu podatków. Uwaga. Od..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 62
" po 2 ruble rocznie z każdego; 3) domy i zabudowania do których należy mniej jak trzy morgi ziemi użytkowej po rublu rocznie z każdego. Domy należące do byłych, właścicieli osad, podlegają cztero-rublowemu podatkowi podymnemu bez względu na przestrzeń ziemi do nich należącą...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 63
" Uwaga. O ileby wspomniane tabele włościańskiego gruntowego podatku zmienione zostały, zmiany te będą obowiązujące i dla gruntów należących do osad. II. PORZĄDEK ROZKŁADU PODATKU PODYMNEGO I PODATKU GRUNTOWEGO. 154. Nałożenie podatku podymnego i podatku gruntowego głównego,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 64
" 159. Przy wewnętrznym rozkładzie podatków, zebrania osad, winny zachowywać następujące przepisy: Ogólna suma podatku podymnego i podatku gruntowego nałożona na rolników (byłych mieszczan rolników) nie może przechodzić sumy wyznaczonej w tabeli stałych podatków (Okładnoj list) po..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 65
" 163. Określona przez rozkład wysokość podatku gruntowego głównego może uledz zmianie w skutek zmian i przestrzeni obłożonych podatkiem gruntów przez zalew, zasypanie piaskiem i t. p. Zmiana w tych razach podatku dokonaną zostaje na zasadzie przepisów w art. 161 wskazanych. 164...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 66
" mieszkańców osad, przed wprowadzeniem prawideł wymienionych w art. 145 — 173, strąca się jedynie z podatku gruntowego rolników (dawnych mieszczan rolników) którzy zostali właścicielami domów i gruntów z mocy Ukazu 20 października 1866; przy zmniejszaniu podatku gruntowego..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 67
" Dodatek do art. 119. Klassyfikacya gruntów włościańskich podlegających podatkowi gruntowemu. Klassa I. Ziemia pod zabudowaniami, podwórza, ogrody owocowe i warzywne, oraz najlepsza (pszenna) ziemia orna. Klassa II. Dobra i średnia (żytnia) ziemia orna. Klassa III. Łąki sianokośne...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 68
" Podatek gruntowy [w guberniach i powiatach] z morgi 300 prętowej z ziemi klassy I - II - III - IV V. Kielecka. 1. Kielecki 40 - 17 1/2 - 22 1/2 - 5 2. Andrzejowski 48 - 21 - 27 - 6 3. Włoszczowski 44 - 19 - 25 - 5 1/2 4. Olkuski 40 - 17 1/2 - 22 1/2 - 5 5. Miechowski 48 - 21 - 27 - 6..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 69
" SPRAWA WŁOŚCIAŃSKA W POLSCE W DRUGIEJ POŁOWIE 18-GO WIEKU.   Napisał Stanisław Kozicki. Warszawa. Skład główny w "Księgarni Polskiej", Warecka 14. 1906. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 70
" Druk J. Sikorskiego Warszawa, Warecka 14. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 71
" I.   Usiłowania poprawienia losu włościan w Polsce rozpoczynają się w drugiej połowie 18-go wieku; chcąc przeto gruntownie zrozumieć historję ich wyzwolenia z więzów pańszczyzny i poddaństwa aż do ostatecznego wyniku, to znaczy do roku 1864-go, należy poznać te pierwsze..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 72
" do tej chwili księciu, szły na korzyść obdarowanych przez niego rycerzy i panów. W ten sposób znaczna część — z czasem większość kmieci — stała się zależną od rycerzy-szlachty lub od duchowieństwa świeckiego i klasztornego, które również otrzymywało hojne nadania od..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 73
" do ziemi przytwierdzić, by siłą prawa zmusić ich do nieopuszczania wsi rodzinnych. W takich warunkach wytworzył się statut króla Jana Olbrachta, który stanowił co następuje: "aby synowie kmiecy nie opuszczali prac rolniczych i pod pozorem uczenia nie łotrowali, jednemu tylko wolno..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 74
" znacznego upośledzenia jednej warstwy ludności przez dryga widzieli i rozumieli. "Żadnemu już — mówi Kromer — nie wolno ruszyć się bez pozwolenia pańskiego, tak iż podobni do ludzi przywiązanych do ziemi i niewiele różnią się od niewolników, mianowicie jak to jest dzisiaj. A..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 75
" Widzimy zatem, że więcej niż połowę ogółu stanowili; poddani w dobrach szlacheckich, czyli dziedzicznych; II. Pierwsza połowa wieku 18-go to czas największego upadku obyczajów w Polsce, rozprzężenia państwa polskiego i osłabienia jego znaczenia w stosunku do innych narodów...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 76
" świadectw uwiecznionych w księgach, pismach, pamiętnikach, sprawozdaniach urzędowych i t. p., bierzemy do ręki dzieło znanego badacza dziejów ojczystych Tadeusza Korzona (1) i na jego podstawie przedstawimy w streszczeniu obchodzące nas stosunki. Korzon uznany jest przez wszystkich, jako..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 77
" dzie gorsze, na zachodzie lepsze. Wybicki, jadąc przez Litwę w roku 1776, widział tylko "wywiędłe ludzkie cienie, rozumiał na śmierć skazanych widzieć złoczyńców", wchodził w ich pomieszkania, znalazł je "okropniejsze i niezdrowsze nad te podziemne pieczary, w których zyskiem..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 78
" Wykonania kary śmierci przez dziedzica nad poddanym nie znalazł T. Korzon ani jednego wypadku, nie słyszeli też o tem autorowie współcześni, o złem zaś obchodzeniu się, ucisku, wyzyskiwaniu, wiele się daje czytać. Ogólnie powiedzieć można, że w owym czasie upadku i rozprzężenia..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 79
" stosunków w Polsce, ograniczymy się jeno do wskazania wybitniejszych pisarzów i pism, którzy poruszyli sprawę włościańską, i do wyciągnięcia z tych pism sposobów, którymi sprawę tę pragnęli załatwić. Żądał już wolności osobistej, zamiany pańszczyzny na czynsze, i opieki..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 80
" ma już na pogotowiu odpowiedź odmowną. Dalej, na zasadzie przykładów i obliczeń odpowiedź tę uzasadnia i wyjaśnia, wkońcu zaś stawia swój program pożądanych reform. Najrozumniejszym jednak, najwymowniejszym i najwpływowszym obrońcą włościan był ksiądz Stanisław Staszic,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 81
" tem myśleć nie jest rychło; już nie masz dla Polaków środka; stan szlachecki, albo, jak się z jedną częścią stało, do niewoli gotować się musi (już był się wówczas odbył jeden rozbiór kraju), albo, chcąc swoją wolność ocalić, innym współobywatelom Polakom..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 82
" się wszelkich robocizn i czynszów na rzecz dworu. Przeprowadzenie takiej reformy w posiadaniu było tylko możliwe, jak się później okazało, drogą skupu ziem włościańskich od szlachty za pieniądze, osiągnięte z kredytu publicznego przez wypuszczenie listów likwidacyjnych. O..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 83
" by odprawiania onejże, złp. 10, za pługów 3 1/2 owsa miary koronnej ćwierci 5; pługiem dzień jeden lub inną robotą, z kosami na łąki Bieżuńskie ciąć po dni 2 1/2, jaj sztuk 15 z włóki jednej corocznie do skarbu mego i oddawać do zamku będą powinni". Dalej określa dziedzic..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 84
" jenerał-lejtnant wojsk koronnych, synowiec króla, wprowadził ustawę czynszu generalnego w dobrach swoich Korsuńskich, obejmujących do 400, 000 mieszkańców. Według brzmienia kontraktu, zawieranego z każdym gospodarzem, "włościaninowi, żonie jego, toż dzieciom i najpóźniejszemu ich..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 85
" dwór, ale zawsze z pomiędzy włościan, dziesiętnicy zaś byli obierani przez samych włościan na rok jeden. Włościanie posiadali "majątek powszechny i pospolity", to znaczy wspólny, składający się z kasy publicznej, z magazynu publicznego i z pasieki wiejskiej, nadto posiadali też..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 86
" wiekową niewolą, znosili ją cierpliwie i nie mieli wcale tego poczucia, że złączywszy swoje siły, mogliby osiągnąć lepsze warunki bytu. V. Zmiany w prawach, dotyczących włościan, zostały rozpoczęte w roku 1768 przez odebranie szlachcie władzy życia i śmierci nad chłopem...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 87
" już do głów szlacheckich, i na sejm przybył znaczny zastęp posłów, pragnących głębokich reform całego państwa, światłych i dobremi chęciami dla ludu ożywionych. Gdy po dwuletnich obradach postanowiono sejmu nie rozpuszczać, a powołać nowy zastęp posłów, powiększył się..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 88
" obowiązywać będą. Zawarowawszy tym sposobem dziedziców przy wszelkich pożytkach od włościan im należących, a chcąc jaknajskuteczniej zachęcie pomnożenie ludności krajowej, ogłaszamy wolność zupełną dla wszystkich ludzi, tak nowoprzybywających, jako i tych, którzyby, pierwej..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 89
" z tego, że, rachując się z warunkami, nie załatwili należycie sprawy włościańskiej. Wzięcie pod opiekę prawa włościan było rzeczą ważną. Usposobienie społeczeństwa pod wpływem pism postępowych znacznie się również zmieniło i możemy być pewni, że, gdyby nie upadek..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 90
" kie urządzenia Sejmu czteroletniego, zalecała dziedzicom, "ażeby włościanów przy dawniejszej powinności utrzymać starali się i buntowników przykładnie od takowych zamiarów wstrzymali, nie dopuszczając szerzenia się tej rozkoszy, a jeżeli takowi byliby dostrzeżeni, do nas..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 91
" 4) Zwierzchności miejscowe starać się będą, aby tych którzy zostają w wojsku Rzeczypospolitej, gospodarstwo nie upadało i żeby ziemia, która jest źródłem bogactw naszych, odłogiem nie leżała; do czego równie dwory, jako i gromady, przykładać się powinny. 5) Od tych, którzy..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 92
" rał skargi od ludu w jego uciskach i od dworu w przypadku nieposłuszeństwa lub niesforności ludu. Powinnością jego będzie: rozsądzać spory, a gdyby strony nie były kontente, do Komisji Porządkowej je odsyłać. 12) Dobrodziejstwo rządu w ulżeniu ludowi ciężarów zachęcić go..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 93
" buntowali przeciwko dziedzicom, odmawiali od Obrony Ojczyzny, Komisje Porządkowe w swoich Województwach i Powiatach pilnie na to mieć będą oko i natychmiast takich hultajów łapać rozkażą i do Sądu Kryminalnego oddadzą. Niemniej Komisje Porządkowe czuwać mają, nad włóczęgami,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 94
" jeden tylko wypadek ubocznie objawionej niechęci, mianowicie skargę, zaniesioną przez księdza Długołęckiego, plebana kamienieckiego z ziemi Nurskiej, iż "przez ogłaszane uniwersały względem zmniejszenia pańszczyzny ściągnął na siebie nienawiść i prześladowania niektórych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 95
" wiąją świetle. Stawił się on na pierwsze zawołanie, skierowane wprost do niego, i dał chlubne świadectwo męstwa swego i poświęcenia nie dla spraw osobistych, lecz dla dobra ogólnego. Mamy na to dowody, że nie był to wybuch jakiś jednorazowy i wyjątkowy, przeciwnie, było to..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 96
" Odbierasz hołd dzięki wyższym brzmiącej lutni głosem Pośród melodyjnego biegłych ust nucenia, Wiejskie śmieją przed Tron Twój Muzy nieść swe pienia. Nie wzgardzisz Panie prostą fujarą Pawłową, W czucie spraw dobroczynnych silniejszą niż słowa. Ty, którego głęboka..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 97
" Konfederacja targowicka i dalsze wypadki historyczne zniweczyły jedno z najpiękniejszych dziel ducha polskiego — ustawę 3-go maja, i wszystko wróciło do dawnego stanu, a sprawa włościańska na długie lata odłożoną została. Kościuszko w uniwersale połanieckim jeszcze usiłował..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 98
"   MIŁOŚĆ MACIERZYŃSKA W ŚWIECIE ZWIERZĘCYM.   opisała   Michalina Stefanowska. Objaśnione 15 rysunkami.           Warszawa. Druk J. Sikorskiego. Warekca 14. 1902. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 99
" Дозволено Цензурою Варшавa 20 Ноября 1901 г. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 100
"   WSTĘP. Najmilszą istotą, dla matki jest jej dziecię. Zaledwo przyszło na świat, a już matka kocha je i pieści, radośnie tuli do swego łona i otacza opieką. Zawczasu też pomyślała o wszystkich jego potrzebach; przygotowała dla niego ciepłą kolebkę i mięciuchną a..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 101
" jedno z najpiękniejszych i najszlachetniejszych uczuć ludzkich. Nieustanna pieczołowitość nad niemowlęciem jest niezbędną, gdyż wiemy, że przychodzi ono na świat tak słabe, tak niedołężne, iż nie mogłoby przeżyć nawet kilku dni, gdyby nie czuwano nad niem nieustannie. Powoli..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 102
" mają nie tylko zwierzęta domowe, ale także wiele zwierząt żyjących w stanie dzikim, jak o tem dowiecie się dalej z tej książeczki. Niesłusznie tedy niektórzy ludzie gardzą zwierzętami i nie zwracają na nie uwagi. Przeciwnie, powinniśmy poznawać życie i obyczaje zwierząt, bo tym..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 103
" kie zadowolenie gdy mają młode, a żal i rozpacz, gdy je tracą. A im wyższe, im doskonalsze jest zwierzę, tem większe przywiązanie żywi do swych dzieci, tem lepiej wychować je umie. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 104
" SSAWCE. Najdoskonalszemi zwierzętami są ssawce, to jest takie zwierzęta, które w młodym wieku żywią się mlekiem swej matki. U tych zwierząt wszystkie bez wyjątku samice kochają i wychowują swe młode, przytem każda gromada zwierząt ma odmienny sposób wychowania. Gdzie tylko..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 105
" jego brzydoty. Pielęgnuje je i pieści z taką, czułością, że przywiązanie jej dochodzi aż do śmieszności. Jest ona ciągle niem zajęta: myje je, wyciera, osusza, nie. zwracając uwagi na jego krzyk; to je przyciska do piersi, to podnosi do góry, aby mu się lepiej przyjrzyć, to..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 106
" gdy nikt jej nie widzi. Kiedy zaś zauważy, że ludzie odkryli to miejsce, wówczas staje się niespokojna i zafrasowana. Pragnie jednak zaradzić złemu; bierze tedy lekko kocięta zębami i po jednemu przenosi do innego miejsca, gdzie będą bezpieczne. Biada psu, jeżeli się niebacznie..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 107
" Wilczyca, pantera, lwica, tygrysica, jeszcze goręcej kochają, swe dzieci. Narażają się na wszelkie niebezpieczeństwa, aby zdobyć żywność dla swych młodych. Stoją wciąż na straży swej rodziny, a dla człowieka są wówczas najbardziej niebezpieczne. Wszystko dokoła wzbudza w nich..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 108
" przy sobie kilkoro innych młodych. Ale jeżeli tygrysica widzi, że niema nadziei uratowania dzieci, to z piersi jej wyrywa się taki ryk boleści i rozpaczy, iż dreszcz przerażenia ogarnia człowieka. Wilczyca i pantera okazują swym młodym równie silne przywiązanie. Nie zapominajmy..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 109
" nie troszczą się wcale o młode, jak np. u słoni, psów. kotów; gdy tymczasem samice kochają swe młode gorąco i od chwili urodzenia nie opuszczają ich ani na chwilę, a w razie niebezpieczeństwa śpieszą natychmiast z ratunkiem. Klacz ciągle rży, gdy rozdzielić ją ze źrebięciem...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 110
" ziemią, norę, w której, jak w miękkiem łóżeczku, układa i ogrzewa swe młode. A dopóki karmi je swem mlekiem, matka nie oddala się nigdy prawie od nory. Później, gdy młode podrosną, matka przy lada trwodze chyżo uprowadza ze sobą dziatwę podziemnymi korytarzami, które z nory..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 111
" i wygładza, aby nic nie zdradzało jej kryjówki. W nocy wraca znowu i zbliża się do kryjówki wtedy tylko, gdy jest pewna, że żaden wróg nie śledzi jej kroków; robi maleńki otwór i wchodzi do nory, aby ogrzewać i karmić młode mlekiem. Poczem zasypawszy otwór ziemią, jak..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 112
" gdzie w lesie, w krzaku lub w trawie. Zauważono przytem że samica umieszcza dzieci daleko jedno od drugiego przez ostrożność, aby drapieżnik jaki nie wytępił ich wszystkich wrazie wyśledzenia. Dzięki tej ostrożności matka zdoła utrzymać przy życiu choć jedno albo dwoje młodych...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 113
" Jakież było zdziwienie uczonego, gdy sarna gwałtownyni ruchem głowy podniosła nagle sarniątko i rzuciła je w sani środek gęstwiny; sama zaś puściła się odważnie w stronę, gdzie rozlegało się szczekanie. Na widok sarny psy zawyły straszliwie i rzuciły się ku niej; ale sarna,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 114
" ośmioro młodych. Z łatwością wdrapuje się ona do tego mieszkanka i z większą jeszcze szybkością ześlizguje się w dół, okręciwszy ogon dokoła łodygi. Myszka badylarka, wije gniazdo podobne do poprzedniego, lecz jeszcze więcej misterne. Zawiesza je między łodygami trzciny;..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 115
" PTAKI. Ptaki niezmiernie przywiązane są do swych dzieci, a ponoszą tyle trudu, aby je wychować, iż nieraz mogłyby ludziom posłużyć za przykład. Dorosłe ptaki cały dzień bujają w powietrzu, a gdy noc nadejdzie, szukają spoczynku na gałęziach drzew i krzewów. Ale słabe i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 116
" Ale najciekawszem jest to, że bywają między ptakami zręczne szwaczki, które dziobem jak igłą zeszywać umieją liście, a włókien drzewnych używają jako nici; tym sposobem robią torebki i zawieszają je na drzewach. To są ich gniazda.   "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 117
" Wnętrze gniazd wysłane jest zwykle miękkim puchem albo wełną, aby pisklętom było ciepło. Całą pracę koło gniazda ponoszą zwykle samice gdyż one same tylko umieją budować gniazda; samce pomagają tylko swym towarzyszkom jako robotnicy i znoszą materjały do budowli. U niektórych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 118
" mienia się w żyjącą istotkę. Jedynie przywiązanie do przyszłej rodziny może utrzymać ptaka w tak długiej nieruchomości, w zapomnieniu o sobie i swych potrzebach. Czynność ta jest bardzo nużąca. Zdarza się czasami, że samica wysiadując jaja z wycieńczenia zamiera na gnieździe...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 119
" jej niebezpieczeństwie. Kuropatwa i przepiórka tak są, wtedy oddane swym obowiązkom, iż nie uciekają nawet przed kosą, i nieraz bywają ścięte wraz ze zbożem. Ale jeżeli wszystko poszło szczęśliwie, jakaż to radość dla matki, gdy usłyszy pukanie i głosy piskląt w jajkach!..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 120
" Dziobki się otwierają, i wciąż jeść proszą, bo pisklęta szybko rosną, a apetyt mają nienasycony. To też ojciec i matka pokolei wylatują na polowanie, aby zaspokoić głód swej dziatwy. Ojciec się tem głównie zajmuje, gdyż matka wycieńczona i wychudzona długiem siedzeniem na..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 121
" gnieździe, rodzice o niczem innem myśleć nie mogą, jeno o dostarczeniu im pożywienia. Dlatego to w lecie przycicha śpiew, który tak uprzyjemniał nam wiosnę. Chociaż wychowanie piskląt wymaga tyle zabiegów i poświęcenia, zwłaszcza ze strony samicy, nie zdarza się jednak, aby matka..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 122
" pisklętami, okazują im tyle miłosierdzia, że przykład ich mógłby nieraz zawstydzić ludzi. Aby się o tem przekonać posadźcie na okno małego wróbelka, a wkrótce ujrzycie, że stare wróble, samice i samce, zaczną mu znosić żywność i wkładać do dziobka. Ale człowiek zamiast..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 123
" zapobiegliwość, gdy chodzi o wyżywienie młodych. Znoszą one do gniazda tak wiele pokarmu, iż młode nie mogą zjeść go odrazu. Jeżeli rodzice są w niebezpieczeństwie, prześladowani przez silniejszego ptaka, to i wtedy nawet myślą o swych dzieciach i w locie spuszczają do gniazda..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 124
" pieczeństwem i bronią przed wrogami. Drapieżne ptaki powoli dochodzą do wieku dojrzałego, gdyż dopiero po kilku latach stają się podobne do swych rodziców. Gołębie są również pięknym wzorem miłości rodzicielskiej. W pierwszych dniach rodzice karmią młode papką, podobną do..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 125
" drapieżny zjawi się. w powietrzu! Pisklęta doskonale rozumieją głos swej matki: natychmiast przybiegają i chowają się pod jej skrzydła, pewne obrony. A teraz niech-no się spuści ów ptak, czyhający na zdobycz, "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 126
" a spotka się z mocnym dziobem kwoki. Ale, gdy zdarzy się wypadek, że pomimo czujności matki, drapieżnik porwie jedno z piskląt, jakaż ona jest wtedy strwożona i nieszczęśliwa! Przywiązanie macierzyńskie kwoki jest tak wielkie, że daje jej niezwykłą silę i odwagę. To stworzenie,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 127
" Między ptakami niema złych matek, wszystkie są mniej lub więcej rozmiłowane w macierzyństwie. — A kukułka? zapytacie. Nawet i kukułka, używająca złej sławy, jest troskliwą matką. Nie wiemy wprawdzie, dlaczego kukułka nie wysiaduje sama jaj, jednakże nie jest ona obojętną dla..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 128
" już w kilka tygodni po urodzeniu się; inne dopiero po ukończeniu trzech miesięcy. Ale są i takie ptaki, które dopiero po upływie kilku lat stają się podobne do swych rodziców. Młodość ptaka kończy się nie w chwili, gdy zaczyna fruwać, ale wtedy dopiero, gdy pierze przybrało..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 129
" i niebezpieczne, zaś na lądzie chodzą powoli, trudno im wyginać ciało na boki, i są tchórzliwe. Zdobycz napadają podstępnie i są tak żarłoczne, że nawet kawałki drzewa i kamieni połykają. Główny ich pokarm stanowią wprawdzie ryby, jednak porywają także ptaki, większe..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 130
" necznego z jaj wylęgają się małe aligatorki; wówczas matka prowadzi je do rzeki i tam w dalszym ciągu roztacza nad nimi opiekę. Ciekawym jest również sposób zakładania gniazd u Żółwi morskich. Żółwie są zwierzętami zimnokrwistemi, podobnie jak krokodyle. Ciało mają krótkie,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 131
" RYBY. Ryby wogóle nie odznaczają się wielką miłością, macierzyńską; złożywszy ikrę, to jest jaja, nie troszczą się dalej o ich los, ani o los narybku, który się wkrótce wylęgnie. Jednakże składanie ikry jest bardzo ważną czynnością w życiu ryb; w tym czasie ryby..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 132
" ryb wycieka tłuszcz i grubą warstwą pływa po powierzchni morza. Pomimo takiej rzezi, która powtarza się co roku, morze wciąż obfituje w ryby, gdyż mnożność ich jest nadzwyczajna; każda samica składa jaja krociami, niektóre gatunki nawet po kilka milionów. Między rybami..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 133
" W naszych rzekach krajowych żyjący ciernik słynny jest z robienia gniazd, chroniących ikrę. Jest on zarazem wzorem dobrego ojca. Gniazdo swe wije zręcznie z mchu i traw wodnych, gdy samica złoży w nie swą ikrę. wówczas ciernik stoi wciąż na straży tego skarbu, a gdy się do gniazda..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 134
" miesiąc! Czy to dzień, czy noc, czy ranek albo wieczór, zawsze znaleźć ją można na stanowisku. Gdyby ciernik przestał wprowadzać w wir wodę, na ikrze mogłyby osiąść pleśń, muł i piasek, pokryłyby i zniszczyły jaja. To też ciernik w miarę potrzeby to gromadzi żwir koło..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 135
" siły i zręczności, a rybka tak była zajęta swą pracą, że można było wziąć ją wtedy do ręki. Jednakże za każdym razem, gdy dotykano się do gniazda, to ryba usiłowała odpędzić napastnika. Między morskiemi rybami znamy jeszcze kilka innych gatunków, które otaczają jaja i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 136
" Ojciec z matką na wyścigi znoszą jadło dla dziecka, uczą je pływać i polować. W razie grożącego niebezpieczeństwa matka chwyta dziecko i chowa je w swej ogromnej paszczy, z której ono wychodzi bez szwanku, gdy na falach znowu nastąpi spokój.   OWADY. Pieczołowitość i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 137
" stworzonka śpią spokojnie w oczekiwaniu wiosny, pierwszego promyka słońca, który powoła je do życia. Biedacy ci otworzywszy oczy nie zobaczą matki. Umarła ona przed ich urodzeniem się, lecz zostawiła im dowody wielkiej pieczołowitości. Nietylko przygotowała ciepłą i miękko..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 138
" w rankę liścia trochę ostrej cieczy. Wskutek tego drażnienia sok obficie napływa do ranki i otacza jajeczka. A gdy zaskrzepnie, powstaje z czasem twarda narośl, wewnątrz której z jajka wylęga się gąsienica, zamknięta jak w pokoiku we wnętrzu narośli. Liczne są, bardzo gatunki..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 139
" Złożyć jaja na właściwej roślinie jest rzeczą dosyć łatwą. Wiemy jednak, że mnóstwo młodych owadów żywi się mięsem lub sokami innych stworzeń. Wówczas matka, jakby jasnowidzeniem wiedziona, wyszukuje odpowiednie owady lub inne zwierzęta i w żywe ciało tych istot składa swe..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 140
" rzę i szybko kopią pod niem dołek, nogami ziemię odrzucając nogami. Zwierzątko powoli zagłębia się w dół. Jeżeli ziemia miękka, to w dwie godziny grabarze mogą wykopać dołek głębokości 15 cali. Wtedy przerywają robotę, ziemię napowrót zsypują do dołu i starannie..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 141
" Znamy owady, które czynią jeszcze więcej wysiłków i budują dla swych dzieci istne gniazda. Zadziwiający przykład takich zabiegów przedstawia nam nęk. Jestto rodzaj osy, posiadającej umiejętność górnika. W jesieni kopie ona w ziemi korytarz i w jego głębi robi komórkę, w..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 142
" gniazda. Nie dosyć na tem; trzeba jeszcze upolować trzy takie koniki, aby wystarczyło dla przyszłego potomka. Wtedy dopiero nęk składa na jednej z tych ofiar swe jajko i zasypuje komórkę ziemią. Zwykle nęk trzy takie komórki umieszcza obok siebie, potem zasypuje zupełnie korytarz..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 143
" zasypany korytarz otworzyć, a gdy wychodzi, nanowo go zasypuje i ziemię przed nim zamiata. Żywi ona swe małe muchami i z początku przynosi drobne muszki, jak gdyby pragnęła, aby pierwsze kąski były miękkie. Potem przynosi coraz to większe muchy, a gdy dziecko podrasta i apetyt się..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 144
" Inny gatunek pszczoły używa do budowy ziarnek żwiru, które układa i skleja cementem, tak jak ludzie, gdy budują domy: potem wygładza doskonale wewnętrzne ściany, o zewnętrzny zaś wygląd nie dba wcale. Komórki takie w liczbie 8 — 10 samica zawiesza na drzewie, murach, dachach, i t...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 145
" domyślając się niczego, zamurowuje gniazdo, jak opisaliśmy wyżej. Ale z jaj, ukradkiem złożonych, wylęgną się mali rabusie, którzy zabiją potomka pszczoły pracowitej, a potem zjedzą powoli wszystek nagromadzony miód: rosną przytem i nabierają sił w tem zacisznem ustroniu...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 146
" mogą doczekać się wiosny. Rzeczywiście, klimat na ziemi był niegdyś cieplejszy, a zatem i warunki życia dla owadów były wtedy lepsze, niż teraz. Prawdopodobnie tedy dawniej matki owadów znały swe dzieci i same zajmowały się ich wychowywaniem. A gdy los rozdzielił dwa pokolenia, to..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 147
" szczękami, a za materjał do tego służy im zbutwiałe drzewo, które mieszają, ze swą śliną. Z tegoż materjału budują plastry, w których hodują swe młode i karmią czerw miodem, z wola wydanym, który same wyrabiają z pokarmu cukrowego, a zdarza się często, że takowy wydzierają..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 148
" mieszkanie gotowe, rozlatują, się na wszystkie strony, aby zbierać zapasy żywności dla przyszłych dziatek. A ileż to trzeba czasu i uwagi, aby wyszukać kwiaty ze słodkim sokiem i wonnym pyłkiem kwiatowym, a znalazłszy jedno i drugie trzeba to umieć zebrać i zanieść do ula,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 149
" sieniczka ujrzała świat, a już jedna z robotnic śpieszy do niej i z pyszczka swego wlewa pokarm do gęby nowonarodzonej. Pokarm ten składa się z pyłku kwiatowego zmaczanego miodem i wodą; w miarę jak gąsienice są starsze, niańki dają im pokarm coraz więcej pożywny, a odpowiedni..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 150
" duża jak one. Stało się to dwudziestego pierwszego dnia od chwili zniesienia jajka. Rozwój pszczoły trwał zatem trzy tygodnie; przez ten czas robotnice nieustannie opiekowały się nią, karmiły i pielęgnowały ją z miłością w dzień i w nocy. — Trzy tygodnie życia poświęcić..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 151
" gdyż mrówki nie umieją wyrabiać miodu, ale zbierają, co się zdarzy: rośliny, szczątki zwierząt, i znoszą to do mrowiska, aby zaspokoić głód swych pociech; młodszym dają delikatniejszy pokarm, starszym więcej wzmacniający. A gdy mrówki natrafią na słój konfitur, miodu albo na..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 152
" bych stworzeń. Przypomnijcie sobie, że stoicie przed wielką gminą, w której panuje miłość, porządek i równość. Tak pięknie urządzonej gminy niema nigdzie na świecie między ludźmi. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 153
" PAJĄKI. Zdarzało nam się często słyszeć, że niektóre osoby zaliczają pająki do owadów; jestto błąd, gdyż pająki mają inną budowę ciała, a poznać je można odrazu po tem, że zawsze mają cztery pary nóg, a nigdy skrzydeł, przeto latać nie umieją. Owady zaś zawsze..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 154
" dze owsa; by nadać mu trwałość, pajączek otacza je ziarnkami owsa. które przymocowuje nićmi pajęczyny. Te ziarnka w rozmaitym kierunku tworzą na gniazdku rodzaj dachu, po którym woda łatwo spływa. Przymocowane do giętkiej łodygi, gniazdko przetrwa wichry i deszcze, a woda nie może..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 155
" by chciał wypłoszyć ją z gniazda, ten musiałby wpierw poszarpać na kawałki jej mieszkanie. Inne gatunki pająków budują na roślinach gniazda mniej zręcznie od aksamitka. Istnieją też liczne pająki, które gniazd wcale nie zakładają, gdyż wałęsają się wciąż dokoła dla..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 156
" dokoła drapieżnika, potem w podskokach zbliża się ku niemu coraz bardziej, wreszcie z gwałtownością rzuca się na niego i walczy zajadle. Jestto walka na życie i śmierć; często pająk odzyskuje swoją zgubę, ale jeżeli jaja są zniszczone, wówczas biedna pajęczyca chowa się do..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 157
" Inne wreszcie pająki z tejże rodziny kryją się z jajami w norkach ustronych, obawiając się, aby wypadek jaki nie rozdzielił ich z ukochanem potomstwem; tu w ukryciu przechowują się jaja, a potem wychowują się młode zdala od niebezpieczeństwa. Wzorem troskliwej matki jest również..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 158
" patrzeć, ten dostrzeże łatwo, że najsłabsze nawet istotki mają uczucie i umieją zapewnić byt sobie i swemu potomstwu. RAKI. Życie niższych zwierząt wodnych jest wogóle mało nam znane i dlatego posiadamy niewiele wiadomości o ich uczuciach macierzyńskich. Jestto wielka szkoda,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 159
" jajka ułożone są porządnie, nie są bynajmniej posklejane ze sobą, lecz każde wisi na osobnej niteczce. Nie koniec na tem. Matka w chwilach spoczynku ciągle porusza i wstrząsa jajkami, aby prądy świeżej wody przebiegały między niemi. Jednakże, niektóre jajka psuć się zaczynają..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 160
" wisiało jajko i pozostają tak przyczepione do matki jeszcze przez dni dziesięć, to jest dopóki nie zmienią pierwszej skórki. Potem odważają się czasem opuszczać matkę, aby upolować jakie drobne zwierzątko, płynące w pobliżu, lecz gdy tylko matka okazuje jakiś niepokój lub..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 161
" W wodzie morskiej i słodkiej żyje prócz tego mnóstwo innych zwierzątek, które nie są tak zmyślne jak raki. Te niższe zwierzątka nie umieją wychowywać swych dzieci, jak to czynią zwierzęta wyższe, więcej udoskonalone. Jednakże i u nich dostrzedz można cokolwiek troskliwości o..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 162
" ZAKOŃCZENIE.   Po przeczytaniu poprzednich rozdziałów tej książeczki, wiecie teraz, że u wszystkich prawie zwierząt matka opiekuje się losem swych dzieci. U najwyższych zwierząt, to jest u ssawców, matka nie tylko karmi swe młode, ale zarazem jest do nich bardzo..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 163
" może. Odpowiem wam na to, że my ludzie zupełnie nie rozumiemy niższych zwierząt, nie wiemy przeto, co i jak czują takie stworzenia jak ryba, pszczoła, pająk, rak i inne, gdyż zwierzęta te są zupełnie odmienne od nas. Jednakże widzieliśmy, że w wielu wypadkach u tych niższych..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 164
"   BAJDY I BAŚNIE DLA MŁODYCH I STARYCH.   Zebrał i opracował Ignacy Matuszewski.   z 6 rysunkami.   HISTORJA BABA-ABDALLI CZYLI CHCIWOŚĆ UKARANA. NOWE SUKNIE HRABIOWSKIE. O LENIWYM PAROBKU, LEGACIE. O RYBAKU I DUCHU...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 165
" Дозволено Ценрою Варшава 29 сентября 1989 г. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 166
" HISTORJA O ŚLEPYM BABA-ABDALLI CZYLI CHCIWOŚĆ UKARANA. W azjatyckiem mieście Bagdadzie siadywał na jednej z ulic ślepy żebrak. Posępna twarz jego zwróciła raz uwagę kalifa, czyli władcy kraju, Haruna al Raszyda, który kazał zawołać nędzarza do siebie i zapytał go o imię,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 167
" które wynajmowałem kupcom do przenoszenia towarów, ciągnąc z tego znaczne zyski. Kiedym tak pracował, pałając najgorętszą żądzą dorobienia się większych jeszcze dostatków, zdarzyło się, żem dnia pewnego odprowadzał z miasta Balsory rozjuczone wielbłądy, które tam..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 168
" Byłem tak zaślepiony, że te siedemdziesiąt dziewięć objuczonych wielbłądów, które mi zostawały, uważałem za nic w porównaniu z tem, czegom się pozbawiał, oddając mu jednego tylko. Derwisz, widząc we mnie niezwyczajną żądzę bogactw, nie rozgniewał się jednak. "Mój bracie,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 169
" kę, i puściliśmy się w podróż. Uszedszy znaczny kawał drogi, ujrzeliśmy dosyć obszerną dolinę. Wejście do niej jednak było bardzo wązkie, tak, że wielbłądy tylko pojedyńczo dostawać się tam mogły. Dwie góry, które otaczały tę miejscowość, łączyły się z sobą w..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 170
" złotawego koloru i dziwnie przyjemnego a orzeźwiającego smaku. Ugasiwszy pragnienie tą cudowną wodą, weszliśmy do wnętrza pałacu i ujrzeliśmy ogromną i prześliczną salę, napełnioną od góry do dołu najrozmaitszemi bogactwy. Co tam było złota i srebra, w monecie, sztabach i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 171
" ścianach, lub też przytwierdzone do grubych słupów, podpierających kopułę sklepienia gmachu. Najpiękniejsze zaś i najkosztowniejsze rzeczy znajdowały się w dużych półokrągłych naczyniach, wyrzeźbionych ze złota i różnokolorowych kamieni. W wielkich misach z czerwonego..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 172
" szlachetnych metalów; złote i srebrne drzewa z djamentowemi owocami, oraz pełne półki dzbanów, kielichów, talerzy i różnych naczyń przedziwnej roboty. Prawdę powiedziawszy, nie przypatrywałem się wtedy zbyt długo tym niepojętym bogactwom, które mnie swemi żywemi barwami i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 173
" stępowaliśmy razem aż do gościńca, gdzie się nam wypadało rozłączyć. Podziękowałem derwiszowi serdecznie za tak wielkie dobrodziejstwo, i poszliśmy każdy w swoją stronę. Niezadługo atoli niewdzięczność i zazdrość nikczemna zaczęły nurtować serce moje. Żałowałem..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 174
" "Słusznie mówisz, — odpowiedział derwisz, widząc, że nie ma sil do dania mi oporu. — Wybierz sobie zatem dziesięć wielbłądów i ruszaj z Bogiem." Rzekszy to, spojrzał na mnie z politowaniem. Nie zwracałem jednak na to uwagi, ale zaślepiony łakomstwem, odłączyłem czemprędzej..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 175
" mawiać. Uradował mię niebawem, mówiąc, że nie ma nic przeciwko temu. — "Używajże tez przynajmniej tego na dobre, mój bracie, — przydał potem — i pamiętaj, że Bóg może nam odjąć bogactwa tak, jak je nam dał, jeśli cząstki z nich nie udzielimy ubogim." Zaślepienie moje i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 176
" kawością, otworzyłem ją, i przypatrując się pomadzie, rzekłem do poczciwego derwisza: "Ponieważ jesteś tak łaskaw, że mi niczego nie odmawiasz, proszę cię zatem, powiedz mi: na co też się zdać może ten tłuszcz?" "Dziwna to i niezwykle cudowna maść — odpowiedział derwisz:..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 177
" niesz na oba. Taką bowiem jest natura tego dziwnego tłuszczu. Trzeba mi zatem wierzyć i słuchać zdrowej rady." Nie zrobiłem tego jednak, na moje nieszczęście; sądziłem bowiem, że musi być w tem nowa jakaś tajemnica, którą derwisz przede mną ukrywa. "Mój bracie, — rzekłem do..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 178
" rasz, uczynię przeto zadość twojej woli. Bądźże ślepym, kiedy ci się tak podobało!" I odrobiną tej nieszczęsnej pomady posmarował mi prawe oko, a wtedy, niestety, oślepłem natychmiast na oba oczy! "Ach, zacny derwiszu! — zawołałem: — prawdziwą była twoja przepowiednia! Nie..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 179
" "Nieszczęśliwy! — odpowiedział mi derwisz: — czyż cię nie przestrzegałem? Sam sobie winien jesteś! Zaślepienie twego rozumu sprowadziło ci ślepotę ciała! Prawda, że znam wiele tajemniczych leków, nie wiem jednak o żadnym, któryby ci wzrok utracony przywrócił. Udaj się..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 180
" NOWE SUKNIE HRABIOWSKIE. Dawnemi czasy, kiedy istnieli jeszcze udzielni hrabiowie, był jeden taki udzielny, to jest panujący nad swojem hrabstwem, niby król nad królestwem, hrabia, który wszystkie pieniądze najlepiej lubił wydawać na stroje. Nie dbał on wcale o żołnierzy, ani o..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 181
" bowiem, którą obiecywali zrobić cudzoziemscy tkacze, miała się stawać niewidzialną dla każdego, kto był głupi, albo niezdolny do pełnienia obowiązków swojego urzędu. Ekonom więc, lub gospodarz, co się nie zna na uprawie roli, wójt, który nie umie czytać i słucha we wszystkiem..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 182
" materji nie zobaczy. Byt wprawdzie przekonany, że sam o siebie nie ma się czego obawiać, ale na wszelki przypadek wolał naprzód wysiać kogo innego, żeby się przekonać, jak też rzeczy stoją. Wszyscy ludzie w calom mieście wiedzieli, jak dziwną ta nowa tkanina, wszyscy więc czekali..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 183
" — No i cóż? Jakże się panu podoba? — zapytał jeden z tkaczów — O bardzo ładna! śliczniutka! — odpowiedział staruszek, patrząc przez okulary. — Ten pyszny rysunek! i te kolory!.. O tak, powiem hrabiemu, że mnie się bardzo podoba! — Bardzo nas to cieszy! — rzekli tkacze,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 184
" nie należy się tedy przed nikim zdradzać, i trzeba udawać, że to nie prawda." Zaczął więc wychwalać materję, której wcale nie widział, i zapewniał tkaczów o swojem zadowoleniu z powodu pięknych kolorów i ślicznego deseniu. — Istotnie, niema co mówić: przecudne! —..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 185
" — O! bardzo ładne! — rzekł głośno. — Jestem wysoce zadowolony! I, niby kontent, kiwnął głową i przypatrywał się próżnemu warsztatowi, bo nie chciał się przyznać, że nic zgoła nie widzi. Cały orszak, otaczający hrabiego, dojrzał niewiele więcej od swego pana, wszyscy..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 186
" dalej. — Wszystko to lekkie, niby pajęczyna! Zdaje się człowiekowi, że nic niema na sobie, ale to właśnie największa zaleta tej cudownej tkaniny. — Zapewne! — rzekli wszyscy dworzanie, nie widząc jednak nic, bo nie było do widzenia. — Niech teraz jaśnie oświecony pan raczy..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 187
" część nowej odzieży, a kiedy już skończyli, goły zupełnie hrabia wiercił się i kręcił na wszystkie strony przed lustrem, niby to się przypatrując swoim pięknym szatom. — Jak też w nich jaśnie oświeconemu panu do twarzy! Jak dobrze leżą! — wołali wszyscy. — Co to za..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 188
" — Ależ on całkiem nagi! — rzekła nareszcie mała dziecina. — Na Boga, słuchajcie głosu niewiniątka! — zawołał ojciec, i jeden szepnął drugiemu na ucho, co dziecko powiedziało. — Ależ on nagi! — mówiono coraz głośniej. — Nagi, zupełnie nagi! — wykrzyknął wreszcie..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 189
" O LENIWYM PAROBKU LEGACIE. (1) Żył sobie w jednej wsi chłop, którego ludzie nazwali Legatem, bo był okropnie leniwy, i nic cały dzień nie robił, tylko się wylegiwał na słońcu. W tej samej wsi mieszkała także dziewczyna, która od rana do wieczora nie usiadła ani na chwilę,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 190
" — A bo — odrzekł Pan Jezus — on jest taki leniwy, że nie chce mu się podnieść i urwać gruszek, tylko pragnie, żeby mu owoce same do ust wpadały! Dziwował się święty Piotr takiemu lenistwu, ale rzuciwszy okiem na drugą stronę miedzy, zobaczył Frygę, jak trzęsła gnój, aż..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 191
" się toczy. Trwało to chwilę, aż święty Piotr, zdjęty litością, powiada: — Panie, niech ten bochenek się zatrzyma! — Nie, — rzecze Pan Jezus — nie zatrzyma się, aż nań chłop zapracuje, bo każdy człowiek wtedy tylko powinien jeść, gdy zarobi na to. I tak gonił Legat za..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 192
" jakie owoce wydaje próżniactwo? Chwyć-no garścią ziemi ze swojej zaniedbanej i zachwaszczonej roli! Legat zanurzył rękę w grunt i wyjął ją całą zakrwawioną. Przeląkł się tedy okrutnie, a Pan Jezus mu powiada: — Z próżniactwa przyjdziesz do nędzy, a głód i nędza..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 193
" HISTORJA O RYBAKU I DUCHU. Pewien rybak, zarzuciwszy sieci w morze, wyciągnął je z wielkim wysiłkiem i ujrzał w nich ogromne naczynie miedziane, zamknięte i zapieczętowane ołowiem. Odjąwszy ołowianą pokrywę, zobaczył dym, wychodzący z otworu naczynia. Dym ten podniósł się w..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 194
" dzi! Jedną tylko mogę wyświadczyć ci łaskę. — Jaką? zapytał rybak. — Tę, — odpowie mu duch — że pozwolę ci wybrać rodzaj śmierci. — Czemże cię obraziłem? — rzecze strapiony rybak. — Tak to mnie wynagradzasz? — Nie mogę postąpić z tobą inaczej — odpowiedział..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 195
" Salomona, syna Dawidowego, ażebyś mi dał szczerą i prawdziwą odpowiedź na pytanie, które ci zadam. Duch, usłyszawszy takie zaklęcie, zadrżał cały i rzekł: — Pytaj mnie, o co chcesz, tylko nie zwlekaj! — Chciałbym wiedzieć, — rzecze rybak — czy ty istotnie byłeś..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 196
" rwał czemprędzej ołowianą pokrywę, i zamknąwszy nią prędko naczynie, zawołał: — Teraz na ciebie kolej, duchu, upokorzyć się i prosić mnie o łaskę, bo zaraz pójdziesz do morza, skąd cię na swoje nieszczęście wyciągnąłem! Rozjątrzony duch natężył wszystkie siły dla..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 197
" wybornie wszystkie korzenie i zioła, oraz ich działanie na ciało ludzkie i na różne choroby. Jak się tylko dowiedział o cierpieniu sułtana, przyszedł do niego i rzekł: — Wielki królu, wiem dobrze, że wszyscy lekarze nie mogli cię uzdrowić z trądu, ja zaś obowiązuję się..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 198
" Gdy stanął na miejscu, Duban, zbliżywszy się do niego z kulą, którą dzień przedtem przygotował i napełnił lekami, oddał mu ją, mówiąc: — Wielki monarcho, baw się, rzucaj tę kulę dopóty, dopóki ręce i cale ciało twoje nie okryją się potem. Wtedy bowiem lekarstwo, które..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 199
" był dawać posłuchanie ludowi, usiadł na tronie i pokazał się wszystkim dworzanom, którzy niezmiernie byli ciekawi skutku środków, zaleconych przez nowego lekarza. Gdy zobaczyli króla zupełnie zdrowego, ogromną wszyscy okazywali radość. Lekarz Duban wszedł także do sali i chciał,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 200
" coś bardzo ważnego do objawienia. Gdy się zaś król spytał, coby to było takiego: — Wielki monarcho, — odpowiedział minister — lekarz Duban nie w innym celu przybył tu z głębi Grecji, która jest jego ojczyzną, i nie po co innego wcisnął się do twego dworu, tylko po to, by..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 201
" — Wiesz-że ty, — zapytał król, ujrzawszy go — po com cię tu zawołał? — Nie, panie — odpowiedział lekarz; — ale czekam abyś mi raczył objaśnić swoją wolę. — Przywołałem cię po to, — odpowiedział król — by zobaczyć, jak ci kat w mojej obecności zetnie głowę..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 202
" — Ach, panie! — zawołał: — przedłuż mi życie, a Bóg przedłuży ci twoje. Nie skracaj samowolnie dni moich, ażeby ci Bóg podobnym nie odpłacił sposobem! Król, zamiast wysłuchania żałosnych prośb i błagań niewinnego lekarza, który zaklinał go na imię Boga, zawołał z..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 203
" kazania moich ksiąg lekarskich różnym osobom, któreby z nich korzystać mogły. Między innemi książkami mam jedną, którą dla ciebie przeznaczam. Księga ta wielkiej jest wartości i godna, ażebyś ją w swoim skarbcu zachował. — Dlaczego ta książka jest tak cenna, jak mówisz?..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 204
" utną głowę, kaź ją zaraz położyć na przykrytej miednicy. Jak tylko tam się znajdzie, krew z niej przestanie płynąć. Wtenczas otwórz księgę, a głowa moja odpowiadać będzie na wszystkie twoje zapytania. Ale, o panie, — przydał — niech mi wolno będzie upraszać jeszcze raz o..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 205
" — Przewróć jeszcze, o panie, kilka stron dalej — odpowiedziała głowa. Król przewracał karty, zawsze maczając palec w ślinie, dopóty, dopóki trucizna, którą cała księga była napojona, nie wywarła swego śmiertelnego działania. Przewróciwszy jeszcze kilka zatrutych kartek,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 206
" bą, przewrotny duchu: gdybym cię mógł był przebłagać i otrzymać łaskę, o którą prosiłem, czułbym teraz litość nad twoją dolą, ale ponieważ trwałeś w uporze odebrania mi życia, nie powinienem także mieć nad tobą żadnego miłosierdzia. — Rybaku, — rzecze duch — nie..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 207
" ANIOŁ. — Skoro tylko na ziemi jakie dobre dziecko życie zakończy, jeden z Aniołów Pańskich zstępuje zaraz z nieba, bierze duszyczkę zmarłego w objęcia, rozpościera swe białe skrzydła i, przelatując ponad wszystkiemi miejscowościami, które dziecię za życia swego lubiło,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 208
" Stał tara śliczny, wysmukły krzaczek róży, ale złośliwa ręka przełamała łodygę, i wszystkie gałązki, pełne dużych, nawpół rozwiniętych pączków, wisiały teraz zwiędłe i martwe. — Biedny krzaczek! — rzekło dziecię. — Weź go z sobą: niechaj tam na górze, u Boga,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 209
" ciemnej i wilgotnej piwnicy biedny, chory chłopaczek. Od samego urodzenia leżał ciągle w łóżku, a kiedy się czuł bardzo dobrze, to mógł co najwyżej przejść z wielkim trudem parę razy o kulach przez izbę — i to było wszystko. Rodzice jego byli bardzo ubodzy i nie mieli ani..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 210
" najdrobniejszy nawet promyczek słońca, co się przedostawał przez małe okienko, padał na listeczki rośliny. Myślał on o niej na jawie i marzył we śnie, dla niego bowiem tylko rósł ten kwiatek, ciesząc go swą barwą i wonią. A kiedy Pan Bóg powołał dziecinę do siebie, ostatnie..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 211
" razem mogli teraz wzlatywać do góry i unosić się ponad światem. T przycisnął Pan Bóg do serca wszystkie przyniesione roślinki, pocałował biedny, zeschły kwiatek polny, a niemy i zwiędły kwiatek, nietylko ożył, lecz otrzymał głos i mowę, i połączył śpiew swój z chórami..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 212
" SPIS RZECZY. [Numery stron zgodnie z oryginałem] Historja Baba Abdalli, czyli Chciwość ukarana (według "1001 Nocy") ... 3 Nowe szukanie hrabiowskie (według Andersena) ... 17 O leniwym parobku Legacie (z wątku ludowego) ... 26 Historja o rybaku i duchu (według "1001 Nocy") ... 30 Historja..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 213
"   DO SERC I MÓZGÓW   przez   J. Tomasza Wydżgę. Skład Główny w Księgarni M. Borkowskiego Warszawa, 97. Marszałkowska 97. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 214
" Дозволено Цензурою Варшава, 23 Августа 1905 г. Druk. J. Ulasiewicz Marszałkowska 49. Telefon Nr 3548. "

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 215
" Rozpatrując się od kilku miesięcy w całym stosie artykułów, broszur i odezw, traktujących niezwyczajne stosunki obecnej doby, nie mogłem dopatrzeć się nigdzie w onych foliałach zadrukowanego papieru zdrowej, skutecznej rady na zło, lekarstwa, gojącego radykalnie rozjątrzone rany..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 216
" najbliższego mego otoczenia. I robiłem to onymi półśrodkami, lecz od zastosowania zmian radykalnych nieubłagany rozsądek z analogicznych faktów wysnuty, słusznie powstrzymywał szlachetne zapędy. Na licznych bowiem przykładach widziałem, jak to mówią, porywanie się z motyką na..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 217
" żyjące w atmosferze dotychczasowej, przekształcać zaczyna w człowieka, stworzonego na obraz i podobieństwo Boga, w istotę, której myśli zaczynają biedz coraz to regularniej szeroką i jasną a twardą i otwartą drogą logiki, wywołuje w takim to osobniku skutki olbrzymie, napozór..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 218
" gicznie zradza pesymizm, w którym tkwi źródło anarchizmu i nihilizmu. W pracach robotnika agrarnego niema tej strasznej, nielitościwej monotonii. To nam właśnie tłomaczy niepowodzenie agitacyi strejkowej w naszem rolnictwie. Nie wszystkie gałęzie przemysłu zaliczyć możemy do..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 219
" wego z małymi dodatkami wypaść i sprzedać 3 do 4-ch wieprzów rocznie. Powyższe warunki stwarzają dla tych ludzi egzystencyi; widać nie najgorszą, skoro 50% kolonistów, kupujących grunta z parobków i służby folwarcznej się rekrutuje. Odrzucając kwestyę finansowego wynagrodzenia,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 220
" cych znośnymi. Ludność, pracująca w cukrowniach podczas dwu do trzymiesięcznej kampanii, rekrutuje się przeważnie z ludności rolniczej, osiadłej na własnych kawałkach ziemi, a która pod jesień późną zaciąga się do tak zwanych bando-chów fabrycznych, po skończonej zaś..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 221
" stwa, przez straszną jednostajność pracy, tworząc z osoby ludzkiej bezmyślną, mechaniczną maszynę, spełniającą polecone funkcyę według rutyny automatów, zestawia te zajęcia do rzędu tych, które najbardziej ujemnie oddziaływają na inteligencyę i nerwy naszego społeczeństwa...."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 222
" retyczny 1 rs. 35 k. za dzień roboczy, w porównaniu do swej rzeczywistej wartości. A różnie pod tymi względami i w naszej okolicy się dzieje, nie mówiąc już o innych częściach kraju; przypuszczając analogiczny procent podobnych, agrarnych stosunków wszędzie, wnioskuję, że i..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 223
" mu intelektualnego rozwoju; to zaś żądanie może być jedynie urzeczywistnionem na drodze wspólności interesu pracodawców z pracującymi. Raz jeszcze zaznaczam zasadniczą różnicę tych obu działów, albowiem zasadniczą też różnicę przyjąć należy w sposobie wynagradzania za..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 224
" ci, wszystko to dostatnie i wymogom hygieny odpowiadające a dane w naturze, jakoteż małą, pieniężną kwotę, zastosowaną do każdego zajęcia swą wysokością na stosowne a skromne, zajęciu swemu odpowiednie odzienie. Dalej, co jest rzeczą główną, wyznaczyć stosownie do..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 225
" nego okręgu winna być wybrana równa ilość delegatów ze strony pracodawców, jak i ze strony pracujących. Ci wszyscy delegaci prostą większością głosów każdej instytucyi jednego charakteru obierają po czterech delegatów do komisyi centralnej; reszta zaś pozostałych delegatów..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 226
" zwiększona i w dobre rezultaty bogatsza, przez co urosną wraz z wydatkami w nierównie większym stosunku nasze dochody. Krętacze, łowiący ryby w mętnej wodzie, najbardziej sprzeciwiać się będą zasadzie jawności prowadzenia i zestawiania rachunków, lecz to przecież uczciwym ludziom,..."

Bajdy i baśnie dla młodych i starych - strona 227
" szą falę, za którą pospieszą i inne, coraz większe, szersze i potężniejsze. Sposoby, środki, dążenia powolnego i łagodnego wyjścia z dotychczasowych ostrych stosunków kapitału do pracy, oraz materyały potrzebne, szematy, tysiączne przygotowania, prace, znoje i trudy wymagają..."